Mbi vendimin për ndryshimet në ligjin për njohjen e diplomave të huaja në Mal të Zi
Proporcionaliteti dhe ndikimi mbi gjuhën e pakicës: Gjuha shqipe nuk mund të trajtohet si italishtja apo greqishtja në Mal të Zi
Nga Iliriana Gjoni*
Ndërkohë që ligji i ndryshuar për njohjen e diplomave të huaja është formalisht neutral dhe zbatohet për të gjithë studentët që kanë studiuar jashtë vendit, efekti i tij praktik nuk është neutral.
Sipas Ligjit për ndalimin e diskriminimit në Mal të Zi, diskriminimi indirekt ndodh kur një rregull në dukje neutral vendos një grup të caktuar gjuhësor ose etnik në një disavantazh të pabarabartë, përveç nëse masa është e justifikuar objektivisht dhe proporcionale.
Në praktikë:
Studentët që studiojnë në gjuhën serbe, boshnjake apo kroate përballen me pak ose aspak barrë përkthimi për shkak të afërsisë gjuhësore.
Studentët që studiojnë në gjuhën shqipe duhet të përkthejnë qindra faqe planprogramesh në gjuhën malazeze.
Kostot e raportuara arrijnë në 3.000–4.500 euro.
Kjo krijon një barrë financiare strukturore dhe të parashikueshme që prek kryesisht një pakicë të njohur, përkatësisht qytetarët e Malit të Zi që studiojnë në gjuhën shqipe.
Sipas:
1. Kushtetutës së Malit të Zi (barazia dhe ndalimi i diskriminimit),
2. Ligji për Mbrojtjen e Barazisë dhe Ndalimin e Diskriminimit (diskriminimi indirekt),
3. Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut (gjuha si bazë e mbrojtur),
4. Konventës Kornizë për Mbrojtjen e Pakicave Kombëtare,
5. Konventës së Lisbonës për Njohjen e Kualifikimeve (procedura të drejta dhe jodiskriminuese),
një masë që ngarkon në mënyrë disproporcionale një komunitet gjuhësor të pakicës duhet të kalojë testin e proporcionalitetit të rreptë.
Në të drejtën kundër diskriminimit, efekti është vendimtar, jo qëllimi.
Një zgjidhje proporcionale do të ishte:
1. Pranimi i dokumentacionit zyrtar ekzistues në gjuhën angleze; dhe/ose
2. Kufizimi i përkthimit vetëm në elementet thelbësore (rezultatet e të nxënit, kreditet, lista e lëndëve); dhe/ose
3. Përkthim i financuar nga shteti për diplomat e lëshuara në gjuhën e një pakice të njohur në Mal të Zi.
/*Marrë nga faqja e autorës në FB/
