Nga Gjekë Gjonaj
Më 2 tetor shënohet Dita e Gjyshërve, një ditë që na fton të ndalemi dhe të mendojmë për njerëzit që kanë një vend të veçantë në jetën e çdo familjeje. Gjyshërit janë ndër njerëzit më të dashur të fëmijërisë sonë, por edhe bartës të një pasurie të çmuar: përvojës, kujtimeve, traditave dhe vlerave që përcillen nga një brez te tjetri.
Për shumë fëmijë, kujtimet e hershme lidhen me tregimet para gjumit, lojërat, përkëdheljet, këshillat dhe ngrohtësinë e gjyshërve. Janë kujtime që nuk zbehen me kalimin e viteve dhe që shpesh bëhen pjesë e historisë së familjes.
“Heronjtë e heshtur” të familjes
Në shoqërinë e sotme, ku ritmi i jetës është gjithnjë e më i shpejtë dhe prindërit përballen me angazhime të shumta, roli i gjyshërve ka një rëndësi të veçantë. Kjo vihet re edhe në familjet shqiptare në Malin e Zi, ku solidariteti ndërmjet brezave vazhdon të jetë një vlerë e rëndësishme.
Janë shpesh gjyshërit ata që i çojnë fëmijët në shkollë dhe i marrin pas mësimit, u përgatisin ushqimin, kujdesen për ta kur prindërit janë në punë dhe u qëndrojnë pranë në ditët kur janë të sëmurë. Ata ndihmojnë në detyrat e shkollës, në përditshmërinë familjare dhe në krijimin e një mjedisi të sigurt për fëmijët.
Këtë e bëjnë në heshtje, pa bujë dhe pa kërkuar shpërblim. Prandaj mund të quhen me të drejtë “heronjtë e heshtur” të shumë familjeve.
Ruajtës të kujtesës dhe të traditës
Roli i gjyshërve nuk kufizohet vetëm te kujdesi për nipërit dhe mbesat. Ata janë një urë ndërmjet së kaluarës dhe së ardhmes.
Nëpërmjet tyre, fëmijët mësojnë për historinë e familjes, vendlindjen e të parëve, zakonet, këngët, mënyrën e jetesës dhe vlerat që kanë shoqëruar brezat e mëparshëm. Një histori e treguar nga gjyshi, një recetë e trashëguar nga gjyshja, një këngë e vjetër apo një fotografi familjare mund të jetë një pjesë e vogël, por e rëndësishme, e identitetit të një fëmije.
Kjo merr një rëndësi të veçantë për familjet shqiptare në Malin e Zi. Në një kohë kur ndryshimet shoqërore dhe teknologjike janë të shpejta, gjyshërit mbeten ndër bartësit më të drejtpërdrejtë të gjuhës, traditës dhe kujtesës familjare.
Një lidhje që forcon familjen
Marrëdhënia ndërmjet gjyshërve dhe nipërve është një shkëmbim i ndërsjellë dashurie. Fëmijët marrin prej tyre kujdes, përvojë dhe siguri, ndërsa gjyshërit marrin nga nipërit e mbesat gjallëri, gëzim dhe ndjenjën e vazhdimësisë.
Një vizitë, një telefonatë apo një bisedë e thjeshtë mund të ketë një vlerë të madhe. Në një shoqëri ku shpesh njerëzit janë të zënë dhe koha për familjen bëhet gjithnjë e më e kufizuar, këto momente marrin një rëndësi të veçantë.
Të jesh pranë gjyshërve do të thotë jo vetëm t’u japësh atyre dashuri, por edhe të ruash një lidhje me historinë tënde familjare.
Një pasuri për komunitetin
Kontributi i gjyshërve nuk mbetet vetëm brenda familjes. Një brez që ruan kujtesën, gjuhën, traditat dhe zakonet është një pasuri edhe për komunitetin.
Për komunitetin shqiptar në Malin e Zi, kjo është veçanërisht e rëndësishme. Ruajtja e identitetit kulturor nuk bëhet vetëm përmes institucioneve, por edhe përmes familjes dhe komunikimit të përditshëm ndërmjet brezave. Në këtë proces, gjyshërit kanë një rol të pazëvendësueshëm.
Mirënjohja duhet të shprehet edhe në shkollë
Dita e Gjyshërve mund të jetë një mundësi e mirë edhe për institucionet arsimore me mësim në gjuhën shqipe në Malin e Zi. Në kuadër të veprimtarive shkollore mund të organizohen takime me gjyshërit, orë letrare, ekspozita, intervista dhe aktivitete kushtuar kujtesës familjare.
Nxënësit mund të mbledhin prej gjyshërve rrëfime për jetën dikur, fotografi, këngë, fjalë e shprehje të vjetra, receta tradicionale dhe kujtime nga vendlindja. Në këtë mënyrë, shkolla do të bëhej jo vetëm vend i mësimit, por edhe një hapësirë ku kujtesa e brezave takohet me brezin e ri.
Një aktivitet i tillë nuk do të ishte vetëm një shenjë respekti për gjyshërit.Ai do t’u mundësonte fëmijëve të njihnin më mire rrënjët e tyre dhe të kuptonin rëndësinë e eruajtjes së gjuhës, traditës dhe kujtesësfamiljare.
Të mos presim vetëm një ditë për t’i falënderuar
Dita e Gjyshërve është një rast i bukur për një përqafim, një lule, një vizitë apo disa çaste të kaluar së bashku. Por mirënjohja nuk duhet të jetë vetëm një ritual i 2 tetorit.
Gjyshërit meritojnë respekt dhe vemendje gjatë gjithë vitit. Ata kanë dhënë dhe vazhdojnë të japin shumë për familjet e tyre , shpesh në heshtje dhe pa kërkuar shpërblim. Në shum,ë raste ajo që për ta është një veprim i zakonshëm i përditshmërisë për fëmijët dhe nipërit e tyre mbetet një kujtim I pazëvendësuieshëm.
Duhet t’i vizitojmë sa i kemi pranë, t’i dëgjojmë sa kanë çfarë të na tregojnë dhe t’i pyesim për gjërat që ndoshta nuk kemi menduar t’i pyesim më parë. Sepse koha nuk kthehet pas dhe shumë pyetje mbeten pa përgjigje kur njerëzit që mund t’u përgjigjeeshin nuk janë më pranë nesh
Trashëgimia që jeton përtej nesh
Në fund, ajo që gjyshërit na lënë nuk matet vetëm me orët e kujdesit për nipërit, me ndihmën në përditshmëri apo me dhuratat që u kanë bërë. Trashëgimia e tyre është shumë më e madhe: është mënyra se si na kanë mësuar të duam, të respektojmë, të kujtojmë dhe të mos harrojmë prej nga vijmë.
Ata janë lidhja jonë me një kohë që nuk kthehet më, por që mund të jetojë përmes nesh.Prandaj, t’i nderosh gjyshërit nuk do të thotë vetëm t’u dhurosh një lule në Ditën e Gjyshërve. Do të thotë të ruash fjalët e tyre, të mos harrosh rrëfimet e tyre, të respektosh sakrificat e tyre dhe t’ua përcjellësh brezave të ardhshëm atë që ata na lanë.
Kur një gjysh apo gjyshe largohet nga kjo jetë, nuk humbet vetëm një njeri i dashur. Humbet një bibliotekë e tërë kujtimesh, përvojash dhe historish. Ndaj, sa janë mes nesh, le t’i dëgjojmë. Sa mund t’i përqafojmë, le t’i përqafojmë. Dhe sa mund t’u themi “faleminderit”, të mos e lëmë për nesër. Një ditë mund të na mbeten vetëm kujtimet e tyre, ndërsa fjalët, kujtimet dhe dashuria që na kanë dhënë do të vazhdojnëtek ne.
