Një qendër me rëndësi rajonale në planet shtetërore — dhe vetëm një “qytet i vogël” në ligjin e ri

Nga Sado Dollaku*

Disa javë më parë, organizatat dhe anëtarët e diasporës shqiptare me origjinë malazeze që jetojnë në të gjithë Shtetet e Bashkuara dhe vende të tjera i dorëzuan me respekt një memorandum Parlamentit të Malit të Zi, Qeverisë dhe Ministrisë së Administratës Publike në lidhje me Ligjin e propozuar për Vetëqeverisjen Vendore. Ne shkruam me gjuhën e matur dhe profesionale që kërkojnë dokumente të tilla, duke u mbështetur në Kartën Evropiane të Vetëqeverisjes Vendore, të cilën Mali i Zi e ka ratifikuar dhe është i detyruar ta respektojë.

Ne i kemi paraqitur komentet tona mbi Projektligjin në frymën e dialogut konstruktiv dhe respektit për institucionet demokratike të Malit të Zi. Duke shpresuar sinqerisht që shqetësimet tona do të shqyrtohen me kujdes dhe që ligji përfundimtar do të pasqyrojë plotësisht parimet e demokracisë lokale, subsidiaritetit, autonomisë komunale dhe mbrojtjes së pakicave që formojnë themelin e qeverisjes moderne evropiane.

Ne ofruam “një dialog konstruktiv me Qeverinë, Parlamentin, bashkitë dhe të gjitha palët e interesuara në lidhje me çështjet e ngritura në këtë memorandum dhe zgjidhjet e mundshme në përputhje me standardet demokratike evropiane”.

Ne paralajmëruam se nëse pyetjeve tona nuk u jepet përgjigje, ne rezervojmë të drejtën për të tërhequr vëmendjen e institucioneve dhe ambasadave përkatëse evropiane dhe ndërkombëtare për këtë çështje, si pjesë e dialogut të vazhdueshëm mbi qeverisjen demokratike, vetëqeverisjen lokale, të drejtat e pakicave dhe procesin e integrimit evropian të Malit të Zi.

Nuk kemi marrë përgjigje. Tani jemi informuar se ligji është dërguar për debat dhe miratim parlamentar.

Më lejoni të jem i qartë rreth asaj që nuk është memorandumi. Memorandumi nuk është kundërshtim ndaj reformës. Kjo është ajo që thotë memorandumi, dhe e përsëris: shumë nga dispozitat e draftit janë të mirëseardhura – transparencë më e madhe, llogaridhënie më e fortë, dixhitalizim i shërbimeve, mbikëqyrje financiare dhe mbrojtje e qartë e të drejtave të pakicave dhe barazisë gjinore. Unë mbështes modernizimin e Malit të Zi dhe rrugën e tij evropiane. Problemi nuk është modernizimi. Problemi është drejtimi që po merr ligji – dhe askund nuk është më e qartë se në Ulqin.

Drafti prezanton një nivel të ri të vetëqeverisjes vendore — “qytet” — i destinuar për një njësi që përfaqëson një qendër urbane, tregtare, ekonomike, administrative, kulturore, turistike, arsimore ose shëndetësore, me më shumë se 10,000 banorë, dhe që ka kapacitetin financiar dhe ekonomik për të marrë përsipër përgjegjësi më të gjera: arsim parashkollor, kujdes shëndetësor parësor, planifikim hapësinor, mbrojtje sociale. Prandaj, statusi varet pjesërisht nga parametrat fiskalë. Bashkia duhet të gjenerojë tashmë një pjesë të mjaftueshme të të ardhurave të veta në mënyrë që të fitojë pikërisht ato kompetenca që do t’i lejonin asaj të ushtronte më shumë prej tyre.

Lexoje përsëri atë fjali, sepse aty qëndron thelbi i problemit.

Për Ulqinin, ky rreth vicioz nuk është abstrakt. Instrumentet që një qyteti bregdetar do t’i duheshin për të kaluar një prag të tillë fiskal i janë hequr tashmë, një nga një, për vite me radhë. Bregdeti – burimi më i madh ekonomik i Ulqinit – nuk menaxhohet nga bashkia, por nga shteti, përmes regjimit të Dobros Detare që ka menaxhuar brezin bregdetar për dekada të tëra. Ulqini është i vetmi qytet në bregdetin malazez pa portin e vet, megjithëse më shumë se një shekull më parë ishte një qendër rajonale detare dhe tregtare që preu monedhën e vet. Dhe fuqitë në fushën e planifikimit hapësinor janë zhvendosur lart: arkitektura e re e planifikimit kondenson qindra plane lokale në një plan të vetëm hapësinor shtetëror dhe përqendron vendimmarrjen në nivel shtetëror, në Podgoricë.

Secili prej këtyre vendimeve ngushton bazën e të ardhurave të vetë komunës. Dhe është pikërisht kjo bazë e ngushtuar që tani duhet të shërbejë si kuti matëse që vendos nëse Ulqini do të konsiderohet fare si “qytet”. Shteti i heq instrumentet dhe më pas drejton gishtin për mungesën e rezultateve.

Ajo që e bën këtë më shumë sesa një argument kontabël është ajo që bën i njëjti ligj më pas. Siç thuhet në memorandum, drafti i jep gjithashtu qeverisë qendrore mekanizma për të pezulluar vendimet lokale, për të shkarkuar zyrtarët e zgjedhur lokalë, për të shpërndarë asambletë lokale të zgjedhura dhe për të emëruar në vend të tyre komisionerë nën kontrollin e Qeverisë. Secila prej këtyre kompetencave mund të justifikohet në rrethana të ngushta, të jashtëzakonshme dhe t’i nënshtrohet shqyrtimit të pavarur gjyqësor. Të marra së bashku dhe të vendosura mbi një bashki që mbahet qëllimisht e varur nga ana fiskale, ato përshkruajnë diçka tjetër: një qeveri lokale që mund të qeveriset, në gjithçka përveç emrit, nga qendra – me një buxhet të kufizuar nga lart dhe organe të zgjedhura që mund të largohen nga lart. Kryetari i bashkisë dhe asambleja që qendra mund të lërë mënjanë nuk janë, në kuptimin e plotë, qeveria e vetë qytetarëve.

Kjo bie ndesh edhe me politikën e saj shtetërore, tashmë të vendosur. Plani Hapësinor i Malit të Zi — një dokument i miratuar nga vetë Qeveria — e njeh Ulqinin si një qendër me rëndësi rajonale, me potencial për zhvillimin e turizmit ndërkombëtar. Një qeveri që përcakton një vend si qendër rajonale në planifikimin e saj strategjik dhe më pas shkruan një ligj për vetëqeverisjen lokale, sipas të cilit i njëjti vend mund të mos jetë në gjendje të fitojë as statusin e një qyteti — nuk po ndjek politikën e saj të zhvillimit. Kam frikë se po kërkon një rrugë të tërthortë drejt një destinacioni të njohur: më pak autoritet në duart e autoriteteve lokale të zgjedhura dhe më shumë kontroll të përqendruar në Podgoricë.

Ministria kompetente është përgjigjur tashmë, në të njëjtin debat publik, se Ulqini “nuk humbet asgjë” sepse nuk ka pasur kurrë formalisht statusin e qytetit. Kjo nuk eshtë thelbi. Askush nuk pretendon se titulli po hiqet. Kundërshtimi është se barriera administrative është vendosur qëllimisht aq lart sa ta mbajë qendrën historike rajonale jashtë nivelit që mbart kompetenca reale dhe instrumente të të ardhurave – ndërsa bashkitë më të reja ose më të vogla mund të kalojnë nëpër të vetëm bazuar në parametrat fiskalë dhe administrativë.

Rreziqet janë më të gjera se Ulqini. Për Ulqinin, Tuzin, Plavën dhe Gucinë, vetëqeverisja lokale ka qenë kanali kryesor përmes të cilit komunitetet ruajnë gjuhën dhe identitetin e tyre, ruajnë besimin në institucionet demokratike dhe formësojnë zhvillimin e tyre. Parimi evropian i subsidiaritetit kërkon që vendimet të merren sa më afër qytetarëve të jetë e mundur; Karta gjithashtu kërkon që komunitetet të konsultohen përpara se të ndryshohet statusi ose kufijtë e tyre. Për një vend që negocion anëtarësimin në BE, decentralizimi nuk është një dekorim – është një masë me të cilën matet progresi. Një ligj që centralizon në heshtje dërgon pikërisht mesazhin e kundërt.

Ne nuk po kërkojmë privilegje për Ulqinin. Ne po kërkojmë qëndrueshmëri — që ligji të jetë në përputhje me planet tona shtetërore dhe me detyrimet tona evropiane. Konkretisht: që kriteret për statusin e qytetit të njohin rolin historik, ekonomik dhe rajonal të qendrës urbane, dhe jo vetëm parametrat fiskalë; që mbikëqyrja shtetërore të kufizohet në kontrollin e ligjshmërisë, me çdo shkarkim të zyrtarëve të zgjedhur ose shpërbërje të kuvendit që i nënshtrohet shqyrtimit të pavarur gjyqësor dhe proporcionalitetit të rreptë, siç kërkohet nga nenet 3, 4, 5 dhe 8 të Kartës; dhe që Qeveria të zhvillojë një debat të vërtetë publik — me komunat, përfaqësuesit e pakicave dhe shoqërinë civile — para se të miratojë ligjin. Këto janë rekomandimet që memorandumi i përcakton të plota.

Forca e demokracisë malazeze nuk do të matet nga sa shumë vendimmarrje zhvillohet në Podgoricë, por nga sa qytetarët e saj janë të lirë të vendosin vetë, përmes këshilltarëve dhe kryetarëve të bashkive që ata zgjedhin. Prandaj, diskutimi i këtij ligji meriton një debat të gjerë publik. Vetëqeverisja vendore nuk është një çështje teknike e rezervuar për juristët ose zyrtarët komunalë. Është një nga themelet mbi të cilat ndërtohet pjesëmarrja demokratike, identiteti i komunitetit dhe besimi publik.

Për hir të së ardhmes demokratike të Malit të Zi dhe aspiratave të tij evropiane, këto themele duhen forcuar, jo dobësuar.

* një nga nënshkruesit e memorandumit të publikuar dhe të disponueshëm publikisht mbi Projektligjin për Vetëqeverisjen Vendore, të paraqitur në Parlament, Qeveri dhe Ministrinë e Administratës Publike të Malit të Zi më 11 qershor 2026.

Më poshtë mund ta lexoni në tërësi tekstin e Memorandumit lidhur me ligjin e propozuar për vetëqeverisjen vendore të Mal të Zi

MEMORANDUM LIDHUR ME LIGJIN E PROPOZUAR PËR VETËQEVERISJEN VENDORE TË MALIT TË ZI

Dorëzuar te:

Parlamenti i Malit të Zi

Qeveria e Malit të Zi

Ministria e Administratës Publike

Komisioni Parlamentar për Sistemin Politik, Gjyqësorin dhe Administratën

Grupet Parlamentare të Parlamentit të Malit të Zi

Tema: Shqetësime në lidhje me përputhshmërinë e Ligjit të Propozuar për Vetëqeverisjen Vendore me Standardet Evropiane të Demokracisë Vendore, Autonomisë Bashkiake dhe Parimit të Subsidiaritetit

Të nderuar Anëtarë të Parlamentit dhe Përfaqësues të Qeverisë së Malit të Zi,

Ne, organizatat e nënshkruara më poshtë dhe përfaqësuesit e diasporës shqiptare me origjinë nga Mali i Zi dhe që banojnë në të gjithë Shtetet e Bashkuara dhe vende të tjera, me respekt paraqesim këtë memorandum në lidhje me Ligjin e propozuar për Vetëqeverisjen Vendore që është aktualisht duke u shqyrtuar nga Parlamenti i Malit të Zi.

Diaspora shqiptare ka ruajtur lidhje të forta historike, kulturore, ekonomike dhe familjare me Malin e Zi për breza me radhë. Përmes investimeve, filantropisë, iniciativave kulturore, programeve arsimore, aktiviteteve humanitare dhe angazhimit qytetar, organizatat e diasporës kanë kontribuar ndjeshëm në zhvillimin e komunave në të gjithë Malin e Zi. Prandaj, është e natyrshme që ne të tregojmë një interes të ngushtë për legjislacionin që ndikon në vetëqeverisjen lokale, pjesëmarrjen demokratike, të drejtat e pakicave dhe zhvillimin e ardhshëm të komuniteteve tona.

Që në fillim, dëshirojmë të theksojmë se ky memorandum nuk paraqitet në mbështetje ose kundërshtim të ndonjë partie politike, qeverie apo lëvizjeje opozitare. Ai paraqitet vetëm për shkak të shqetësimit për ruajtjen e demokracisë lokale, autonomisë komunale, të drejtave të pakicave dhe përafrimin e vazhdueshëm të Malit të Zi me standardet demokratike evropiane.

Si mbështetës të hershëm të zhvillimit demokratik të Malit të Zi, integrimit euroatlantik dhe procesit të pranimit në Bashkimin Evropian, ne e njohim rëndësinë e modernizimit të administratës lokale, forcimit të llogaridhënies, përmirësimit të transparencës, luftimit të joefikasitetit dhe sigurimit të përdorimit të përgjegjshëm të burimeve publike. Shumë dispozita të përfshira në ligjin e propozuar i çojnë përpara këto objektiva legjitime dhe meritojnë njohje.

Në veçanti, ne mirëpresim dispozitat që synojnë forcimin e pjesëmarrjes publike, përmirësimin e efikasitetit administrativ, rritjen e llogaridhënies së zyrtarëve të zgjedhur, promovimin e dixhitalizimit të shërbimeve publike, përmirësimin e mbikëqyrjes financiare dhe forcimin e mbrojtjeve që lidhen me të drejtat e pakicave dhe barazinë gjinore.

Megjithatë, ndërsa këto objektiva janë të lavdërueshme, ne jemi thellësisht të shqetësuar se disa dispozita të legjislacionit të propozuar rrezikojnë të ndryshojnë rrënjësisht ekuilibrin midis vetëqeverisjes vendore dhe autoritetit qendror duke përqendruar kompetenca të tepërta mbikëqyrëse në duart e qeverisë qendrore.

VETËQEVERISJA VENDORE SI PARIM DEMOKRATIK EVROPIAN

Vetëqeverisja vendore nuk është thjesht një rregullim administrativ. Ajo është një nga shtyllat themelore të qeverisjes demokratike.

Në të gjithë Evropën, qeveritë vendore ekzistojnë për ta sjellë vendimmarrjen më afër qytetarëve dhe për të siguruar që komunitetet të ruajnë kontroll domethënës mbi çështjet që ndikojnë në jetën e tyre të përditshme, identitetin kulturor, zhvillimin ekonomik, shërbimet publike dhe të ardhmen. Parimi i subsidiaritetit, i njohur në të gjithë Evropën dhe i ngulitur në qeverisjen evropiane, kërkon që vendimet të merren sa më afër qytetarëve dhe që nivelet më të larta të qeverisjes të ndërhyjnë vetëm kur objektivat nuk mund të arrihen në mënyrë efektive në nivel vendor.

Mali i Zi ratifikoi Kartën Evropiane të Vetëqeverisjes Vendore dhe për këtë arsye është i detyruar të mbështesë parimet e saj si në ligj ashtu edhe në praktikë.

Neni 3 i Kartës e përcakton vetëqeverisjen vendore si të drejtën dhe aftësinë e autoriteteve vendore për të rregulluar dhe menaxhuar një pjesë të konsiderueshme të çështjeve publike nën përgjegjësinë e tyre dhe në interes të popullsisë vendore.

Neni 4 parashikon që kompetencat e dhëna autoriteteve lokale normalisht duhet të jenë të plota dhe ekskluzive dhe nuk duhet të minohen ose kufizohen nga një autoritet tjetër, përveç rasteve të parashikuara me ligj.

Neni 8 përcakton që mbikëqyrja administrative e autoriteteve lokale normalisht duhet të kufizohet në sigurimin e pajtueshmërisë me ligjin dhe parimet kushtetuese dhe duhet të mbetet në përpjesëtim me interesat që mbrohen.

Karta parashikon më tej në Nenin 5 se ndryshimet në kufijtë e autoriteteve lokale nuk duhet të bëhen pa konsultim paraprak me komunitetet lokale të prekura, kur është e përshtatshme nëpërmjet një referendumi. Ky parim pasqyron kuptimin më të gjerë evropian se komunitetet lokale duhet të kenë një zë kuptimplotë në vendimet që ndikojnë në integritetin territorial, identitetin dhe zhvillimin e tyre të ardhshëm.

Këto parime pasqyrojnë një konsensus të gjerë evropian se bashkitë nuk janë degë administrative të qeverisë qendrore, por institucione autonome demokratike që kanë legjitimitet të vetin që rrjedh drejtpërdrejt nga qytetarët.

ELEMENTËT POZITIVË TË LIGJIT TË PROPOZUAR

Ne pranojmë që projektligji përmban një numër dispozitash në përputhje me standardet evropiane dhe parimet moderne të administratës publike, duke përfshirë transparencë të shtuar, mekanizma të përmirësuar të llogaridhënies, kërkesa më të forta për planifikim strategjik, promovim të qeverisjes dixhitale, njohje të të drejtave të pakicave dhe barazisë gjinore, si dhe mbikëqyrje më të madhe financiare.

Këto dispozita duhet të ruhen dhe të forcohen.

FUSHAT ME SHQETËSIM SERIOZ

Shqetësimi kryesor që rrjedh nga projektligji nuk është vetë ekzistenca e mbikëqyrjes shtetërore, por efekti kumulativ i dispozitave të shumta që duket se rrisin autoritetin e institucioneve qendrore në kurriz të autonomisë komunale.

Veçanërisht shqetësuese janë dispozitat që:

• Zgjerimi i mundësive për ndërhyrje qendrore në çështjet komunale;

• Të kërkojnë miratimin qeveritar për çështjet që tradicionalisht bien brenda kompetencës lokale, duke përfshirë simbolet dhe festat komunale;

• Të krijojnë mekanizma shtesë nëpërmjet të cilëve vendimet lokale mund të pezullohen, të anulohen ose t’i nënshtrohen shqyrtimit qendror;

• Të rritet varësia e bashkive nga autoritetet qendrore në çështjet që duhet të mbeten nën kontrollin demokratik vendor.

Ndërsa secila dispozitë mund të duket e arsyeshme kur shihet veçmas, efekti i tyre i kombinuar rrezikon ta largojë Malin e Zi nga modeli evropian i qeverisjes demokratike të decentralizuar dhe ta drejtojë drejt një strukture administrative më të centralizuar.

Veçanërisht shqetësuese në këtë drejtim janë dispozitat që lidhen me pezullimin e akteve lokale, shkarkimin e zyrtarëve të zgjedhur komunalë, shpërbërjen e kuvendeve të zgjedhura komunale, emërimin e administratorëve ose komisionerëve të kontrolluar nga qeveria dhe kërkesën për miratim qeveritar të çështjeve që tradicionalisht bien brenda kompetencës lokale. Edhe pse secili prej këtyre mekanizmave mund të justifikohet në rrethana të kufizuara, efekti i tyre kumulativ rrezikon të prishë ekuilibrin midis autonomisë komunale dhe mbikëqyrjes shtetërore të parashikuar nga Karta Evropiane e Vetëqeverisjes Vendore.

Efekti praktik mund të jetë transformimi gradual i bashkive nga njësi autonome të vetëqeverisjes vendore në zgjatime administrative të qeverisë qendrore. Një zhvillim i tillë do të ishte në kundërshtim si me frymën ashtu edhe me qëllimin e Kartës Evropiane të Vetëqeverisjes Vendore, ashtu edhe me tendencën më të gjerë evropiane drejt forcimit të institucioneve demokratike vendore.

IMPLIKIME TË VEÇANTA PËR KOMUNITETET PAKICA

Për komuna të tilla si Ulqini, Tuzi, Plava dhe Gucia , vetëqeverisja lokale historikisht ka shërbyer si një nga mekanizmat kryesorë përmes të cilit komunitetet minoritare marrin pjesë në jetën publike, ruajnë identitetin e tyre kulturor, mbrojnë të drejtat e tyre gjuhësore, promovojnë zhvillimin ekonomik lokal dhe ruajnë besimin në institucionet demokratike.

Prandaj, çdo reduktim i autonomisë komunale meriton shqyrtim të kujdesshëm, veçanërisht aty ku mund të ndikojë në komunitetet përfaqësimi i të cilave në nivel kombëtar është më i kufizuar sesa në nivel lokal.

Autonomia lokale shërben si një garanci praktike se vendimet që ndikojnë në komunitetet lokale merren nga ata që jetojnë në ato komunitete dhe janë drejtpërdrejt përgjegjës ndaj tyre.

Për këtë arsye, çdo reformë që e zhvendos autoritetin e vendimmarrjes nga institucionet e zgjedhura komunale drejt autoriteteve qendrore duhet t’i nënshtrohet nivelit më të lartë të shqyrtimit.

Çdo reduktim i autonomisë komunale, pra, ka implikime jo vetëm për qeverisjen demokratike, por edhe për ushtrimin praktik të të drejtave të garantuara nga Kushtetuta e Malit të Zi, Konventa Kornizë për Mbrojtjen e Pakicave Kombëtare dhe detyrimet e Malit të Zi që rrjedhin nga procesi i anëtarësimit në Bashkimin Evropian.

ANGAZHIMET EVROPIANE TË MALIT TË ZI

Si vend kandidat për anëtarësim në Bashkimin Evropian, Mali i Zi është zotuar vazhdimisht për forcimin e institucioneve demokratike, decentralizimin, të drejtat e pakicave dhe vetëqeverisjen lokale.

Bashkimi Evropian ka theksuar vazhdimisht se qeverisja demokratike kërkon institucione të forta lokale të afta për të ushtruar autoritet të vërtetë dhe përgjegjësi kuptimplote. Legjislacioni që rrit centralizimin administrativ rrezikon të dërgojë një mesazh kontradiktor në lidhje me angazhimin e Malit të Zi ndaj standardeve evropiane dhe decentralizimit demokratik.

Modernizimi administrativ duhet të forcojë kapacitetin lokal, jo të zvogëlojë autonominë lokale.

Progresi i Malit të Zi drejt anëtarësimit në Bashkimin Evropian në fund të fundit do të matet jo vetëm nga miratimi i legjislacionit, por edhe nga shkalla në të cilën ky legjislacion forcon qeverisjen demokratike, llogaridhënien, pjesëmarrjen qytetare dhe respektin për vetëqeverisjen lokale.

REKOMANDIMET TONA

Me respekt i bëjmë thirrje Qeverisë dhe Parlamentit të Malit të Zi që:

1. Kufizoni mbikëqyrjen shtetërore në mënyrë strikte në shqyrtimin e ligjshmërisë dhe pajtueshmërinë kushtetuese;
2. Hiqni ose ndryshoni dispozitat që lejojnë ndërhyrje të tepërt qendrore në punët komunale;
3. Eliminimi i kërkesave për miratim qeveritar të çështjeve që i përkasin plotësisht kompetencës lokale, duke përfshirë simbolet komunale dhe festat lokale;
4. Të forcohen garancitë e autonomisë komunale në përputhje me nenet 3, 4, 5 dhe 8 të Kartës Evropiane të Vetëqeverisjes Vendore, duke përfshirë mbrojtjet e duhura gjyqësore për të siguruar që çdo shkarkim i zyrtarëve të zgjedhur komunalë, shpërbërja e asambleve të zgjedhura ose ndërhyrje të tjera të jashtëzakonshme t’i nënshtrohen shqyrtimit të pavarur ligjor dhe të mbeten në përpjesëtim me interesat që mbrohen;
5. Të zhvillohen konsultime të gjera me bashkitë, organizatat e shoqërisë civile, përfaqësuesit e pakicave dhe palët e tjera të interesuara para miratimit përfundimtar të ligjit;
6. Të ndërmerret një shqyrtim i pavarur i përputhshmërisë së projektligjit me standardet evropiane të vetëqeverisjes vendore.

PËRFUNDIM

Me respekt, ne pohojmë se asnjë reformë administrative nuk mund të konsiderohet e suksesshme nëse përmirëson efikasitetin burokratik në kurriz të llogaridhënies demokratike dhe autonomisë lokale.

Forca e demokracisë së Malit të Zi nuk do të matet nga shkalla e kontrollit të ushtruar nga Podgorica, por nga shkalla në të cilën qytetarët në të gjithë vendin janë të autorizuar të qeverisin komunitetet e tyre përmes institucioneve lokale të zgjedhura lirisht.

Për këto arsye, ne kërkojmë me respekt që Qeveria dhe Parlamenti të ndryshojnë dispozitat e identifikuara në këtë memorandum dhe t’i sjellin ato plotësisht në përputhje me parimet e Kartës Evropiane të Vetëqeverisjes Vendore përpara se ligji të kalojë në miratimin përfundimtar.

Ne i paraqesim këto vërejtje në një frymë dialogu konstruktiv dhe respekti për institucionet demokratike të Malit të Zi. Shpresojmë sinqerisht që shqetësimet tona do të shqyrtohen me kujdes dhe që legjislacioni përfundimtar do të pasqyrojë plotësisht parimet e demokracisë lokale, subsidiaritetit, autonomisë komunale dhe mbrojtjes së pakicave që formojnë themelin e qeverisjes moderne evropiane.

Ne mbetemi të gatshëm të angazhohemi në një dialog konstruktiv me Qeverinë, Parlamentin, bashkitë dhe të gjithë aktorët e interesuar në lidhje me çështjet e ngritura në këtë memorandum dhe zgjidhjet e mundshme në përputhje me standardet demokratike evropiane.

Nëse këto shqetësime nuk trajtohen në mënyrë të mjaftueshme, nënshkruesit rezervojnë të drejtën për ta sjellë këtë çështje në vëmendjen e institucioneve përkatëse evropiane dhe ndërkombëtare, si pjesë e dialogut të vazhdueshëm mbi qeverisjen demokratike, vetëqeverisjen lokale, të drejtat e pakicave dhe procesin e integrimit evropian të Malit të Zi.

Dorëzuar me respekt në emër të organizatave të nënshkruara dhe përfaqësuesve të diasporës shqiptare me origjinë nga Mali i Zi.

11 qershor 2026

Nju Jork, SHBA

Në emër të organizatave të nënshkruara dhe përfaqësuesve të diasporës shqiptare me origjinë nga Mali i Zi :

Cafo Boga

Sado Dollaku

Richard Lukaj

Mark Gjonaj

Nik Markola

Naser Çobaj

ORGANIZATAT MBËSHTETËSE

( Shihni Listën e Bashkangjitur Më Poshtë)

Për korrespondencën në lidhje me këtë memorandum:

Fondacioni Kulturor Shqiptaro Amerikan Cafo Boga Email:
cafoboga@aol.com

Shtojcë:

Organizatat Sponsorizuese nga Diaspora / Organizata Sponsorizuese nga Diaspora

1. Shoqata Shqiptaro-Amerikane
2. Shoqata Shqiptaro-Amerikane Ana e Malit
3. Shoqata Shqiptaro-Amerikane e Ulqinit – Nju Jork
4. Shoqata Shqiptaro Amerikane Ulqini – Çikago
5. Fondacioni Kulturor Shqiptaro-Amerikan
6. Fondi Humanitar Shqiptaro-Amerikan “Trojet Tona”
7. Qendra e Komunitetit dhe Burimeve Shqiptare
8. Iniciativa BashkRi
9. Fondacioni Dom Simon Filipaj
10. Shoqata Don Gjon Buzuku – Çikago
11. Shoqata Don Gjon Buzuku – Nju Jork
12. Fondacioni Hoti i Kujit
13. Fondacioni Plavë–Guci
14. Fondi Humanitar Rapsha – Michigan
15. Fondi Humanitar Trieshi
16. Fondacioni Gjonbalaj
17. Fondacioni Lukaj
18. Shoqata Ana e Malit
19. Shoqata Atdhetare Kraja
20. Shoqata Atdhetare Malësia e Madhe – Kaliforni
21. Shoqata Atdhetare Malësia e Madhe – Michigan
22. Shoqata Atdhetare Malësia e Madhe – Nju Jork
23. Shoqata Jehona e Malësisë
24. Shoqata Koja
25. Vatra – Federata Pan-Shqiptare e Amerikës