{"id":7933,"date":"2016-02-26T22:00:38","date_gmt":"2016-02-26T21:00:38","guid":{"rendered":"http:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/?p=7933"},"modified":"2016-02-26T22:58:19","modified_gmt":"2016-02-26T21:58:19","slug":"riperteritja-shqiptare-e-kotorrit-i","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/?p=7933","title":{"rendered":"RIP\u00cbRT\u00cbRITJA SHQIPTARE E KOTORRIT (I)"},"content":{"rendered":"<p><em><a href=\"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/kotori-ripertrirja-shqiptare.jpg\" rel=\"attachment wp-att-7934\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-medium wp-image-7934 alignleft\" src=\"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/kotori-ripertrirja-shqiptare-225x300.jpg\" alt=\"kotori-ripertrirja-shqiptare\" width=\"225\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/kotori-ripertrirja-shqiptare-225x300.jpg 225w, https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/kotori-ripertrirja-shqiptare.jpg 337w\" sizes=\"auto, (max-width: 225px) 100vw, 225px\" \/><\/a>Frrok KRISTAJ: N\u00eb 20-vjetorin e kalimit n\u00eb amshim t\u00eb Imzot Nik\u00eb Preles<\/em><\/p>\n<p>Boka e Kotorrit ishte iliro-arb\u00ebro-shqiptare, q\u00eb m\u00eb von\u00eb u sllavizua, por q\u00eb gjithmon\u00eb n\u00eb te kishte shqiptar\u00eb. N\u00eb k\u00ebto pjes\u00eb edhe sot gjall\u00ebrojn\u00eb antroponimet dhe toponimet q\u00eb kan\u00eb prejardhje shqipe. N\u00eb Kotorr u lind edhe ipeshkvi tashm\u00eb i ndjer\u00eb i Kosov\u00ebs, imzot Nik\u00eb Prela, q\u00eb kishte prejardhje shkodrane<\/p>\n<p>Shkrimtar\u00ebt dhe gjeograf\u00ebt antik\u00eb e romak\u00eb shum\u00eb her\u00ebt e p\u00ebrmendin Bok\u00ebn e Kotorrit. At\u00eb, sipas gjuh\u00ebve ilire e romake, e quajn\u00eb Sinus Rhisonicus. D\u00ebshmi t\u00eb shkruara lidhur me k\u00ebt\u00eb gjejm\u00eb sidomos te Skilaksi (gjysma e shekullit IV para koh\u00ebs s\u00eb re), pastaj te Probi, Straboni, Ptolemeu, Livi e Plini plak.<br \/>\nGjat\u00eb koh\u00ebs s\u00eb dh\u00ebnies s\u00eb t\u00eb drejtave romake, n\u00ebp\u00ebr lokalitetet e brigjeve t\u00eb Adriatikut, kishin filluar t\u00eb dalin disa qytete t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme, si Acrujum (Ascrivijum), t\u00eb cilin krahas Plinit plak e p\u00ebrmend edhe Klaudie Ptolemeu.<\/p>\n<p>Kah shekulli VII (sipas anonimit t\u00eb Raven\u00ebs) Kotorri ishte quajtur Dacaderan apo Dacadon. N\u00eb shekullin X te Porfirogjeneti e gjejm\u00eb Dacatera apo Decatora, kurse n\u00eb analet e priftit nga Dioklea (shekulli XII) e hasim si Decatorum apo Catharus. Pra, emri i Kotorrit \u00ebsht\u00eb para sllav. N\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr, sipas Sk\u00ebnder Rizajt, toponimi Kotorr ka etimologji shqipe kotorr-i, q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb i vogli i buallic\u00ebs deri n\u00eb nj\u00eb vje\u00e7 &#8211; nj\u00ebvje\u00e7ar. K\u00ebt\u00eb e p\u00ebrforcon edhe e dh\u00ebna se n\u00eb Kotorr gjat\u00eb mesjet\u00ebs ka jetuar nj\u00eb familje fisnike shqiptare, familja Bolica, e cila n\u00eb stem\u00ebn e vet\u00eb e kishte figur\u00ebn e buallic\u00ebs.<\/p>\n<p>Ekzistojn\u00eb\u00a0 legjenda p\u00ebr themelimin e Kotorrit. Nj\u00ebra prej tyre flet p\u00ebr koh\u00ebn e prosperitetit t\u00eb familjes s\u00eb Nikoll\u00eb Bu\u00e7\u00ebs, tjetra p\u00ebr koh\u00ebn e Don Vita Kuqit, nd\u00ebrtues i Manastirit t\u00eb De\u00e7anit, pra p\u00ebr koh\u00ebn e rind\u00ebrtimit t\u00eb Kotorrit e jo t\u00eb themelimit. Kotorri njihet edhe p\u00ebr punimin e arm\u00ebve.<\/p>\n<p><strong>N\u00eb Kotorr flitej edhe gjuha shqipe<\/strong><br \/>\nPlini plak p\u00ebrmend edhe emra ilir\u00eb, p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebt thot\u00eb se v\u00ebshtir\u00eb shqiptohen (fliten). Kjo m\u00eb s\u00eb miri d\u00ebshmon se ilir\u00ebt kishin gjuh\u00ebn e tyre, q\u00eb bile ishte e ve\u00e7ant\u00eb n\u00eb krahasim me at\u00eb romake (latine), apo helene (greke).<\/p>\n<p>Sipas B. Hrabak del se numri i shqiptar\u00ebve n\u00eb Bok\u00eb t\u00eb Kotorrit ishte aq i madh sa q\u00eb mund t\u00eb thuhet se ata e\u00a0 p\u00ebrb\u00ebnin elementin themelor t\u00eb rip\u00ebrtritjes demografike dhe se ishin pjes\u00eb p\u00ebrb\u00ebr\u00ebse e etnogjenez\u00ebs s\u00eb popullat\u00ebs s\u00eb Kotorrit&#8230; Prania e tyre kolektive gjat\u00eb mesjet\u00ebs ishte mjaft e madhe&#8230; P\u00ebr pranin\u00eb shqiptare n\u00eb k\u00ebto treva flet fakti se n\u00eb Kotorr p\u00ebrdorej gjuha latine, italiane, shqipe dhe sllave.<\/p>\n<p>Gjat\u00eb mesjet\u00ebs shpirti arb\u00ebresh jetonte n\u00eb trupin kotorras. Bile, n\u00eb Kotorr ka vdekur mjeku Gjergj Spani (nga Lezha) n\u00eb prill t\u00eb vitit 1439, q\u00eb kishte sh\u00ebrbyer mbi dhjet\u00eb vjet n\u00eb Raguz\u00eb (Dubrovnikun e sot\u00ebm). N\u00eb shekullin XIV n\u00eb Kotorr gjenden edhe pjes\u00ebtar\u00ebt e familjes s\u00eb humanistit t\u00eb madh Gjin Gazulit.<br \/>\nN\u00eb viset e sotme t\u00eb Malit t\u00eb Zi, p\u00ebrkat\u00ebsisht n\u00eb hap\u00ebsirat e Bok\u00ebs s\u00eb Kotorrit, por edhe m\u00eb gjer\u00eb n\u00eb Dalmaci, Ist\u00ebr e vende t\u00eb tjera, krishterimi kishte filluar t\u00eb p\u00ebrhapej qysh kah fundi i shekullit t\u00eb par\u00eb dhe n\u00eb fillim t\u00eb t\u00eb dytit t\u00eb koh\u00ebs s\u00eb re.<\/p>\n<p>Boka e Kotorrit dikur kishte rreth 140 objekte kulturore &#8211; kishtare, pastaj 30 kisha me arkiva t\u00eb pasura, nj\u00eb bibliotek\u00eb me mbi 20 mij\u00eb tituj librash (n\u00eb Kuvendin Fran\u00e7eskan), Katedral\u00ebn e Sh\u00ebn Tripunit (e vitit 1166), Ipeshkvin\u00eb e Kotorrit, q\u00eb daton nga shekulli V (\u201cZani i Sh\u00ebn Ndout\u201d, viti III, nr. 25, kallnuer 2002, faqe 6-8), Ishullin e Zojes s\u00eb Shk\u00ebrpelit (Shkrepit e mund t\u00eb jet\u00eb edhe e Shkrelit). N\u00eb Kotorr lind\u00ebn edhe i lumi Ozan, i lumi Gracia (u lind n\u00eb vitin 1438 n\u00eb fshatin Muo, ku edhe i ka eshtrat), pastaj sh\u00ebn Leopol Mandiqin (i lindur n\u00eb Hercegnovi n\u00eb vitin 1866), si dhe i lumi Adam Fran\u00e7eskani. Nd\u00ebrkaq, n\u00eb Perast t\u00eb Bok\u00ebs s\u00eb Kotorrit kishte lindur edhe imzot Vick (Vin\u00e7enc) Zmajeviku (1670-1745), arqipeshkv i Tivarit e nj\u00ebhersh edhe themelues i arqipeshkvis\u00eb s\u00eb Zar\u00ebs, si dhe figura kryesore e Kuvendit t\u00eb Arb\u00ebnit (M\u00ebrqij\u00eb af\u00ebr Lezh\u00ebs n\u00eb vitin 1703).<br \/>\nPo ashtu, n\u00eb ato hap\u00ebsira edhe sot gjall\u00ebrojn\u00eb antroponimet e toponimet q\u00eb kan\u00eb prejardhje shqipe, si Zanoni, Albini, Arbanasi, Paolina, Vapori, Justina (Gjystina), Marta, Modesta, Cuca, Palikuqa, Leka, Gjini, Andrea Spani, Ducaguin (Dukagjini), Scutari (Shkodra), Gjon Albanezi, \u00c7elesha, Bogdani, Pagani, Buttimuri (muratori), Culo (kulla), Gamba (k\u00ebmba), Mulinari (mullisi), Gorakuqi (Gurakuqi), Toccaferi (toka e ferrit apo toka me ferra) e shum\u00eb t\u00eb tjera.<br \/>\nT\u00eb p\u00ebrmendim edhe faktin tjet\u00ebr q\u00eb \u00ebsht\u00eb me shum\u00eb interes se n\u00eb tokat e sotme t\u00eb Malit t\u00eb Zi, ku dikur jetonin fiset e ndryshme iliro &#8211; arb\u00ebro &#8211; shqiptare, u lind\u00ebn dhe vepruan edhe tre mbret\u00ebr ilir\u00eb: mbret\u00ebresha Teuta (Risan), mbreti Ardian Genti dhe mbreti Batua, gjurm\u00ebt e t\u00eb cil\u00ebve (si n\u00ebp\u00ebr k\u00ebshtjella e po ashtu edhe n\u00eb literatur\u00eb) edhe sot jan\u00eb t\u00eb pashlyeshme.<\/p>\n<p>Plini plak thot\u00eb se n\u00eb tokat e mbretit Ardian, q\u00eb p\u00ebrfshinin territor\u00ebt nga Neretva e deri n\u00eb Shkod\u00ebr, kishte k\u00ebto qendra: Risiniumi (Risani), Acroviumi (Kotorri), Budua (Budva e sotme), Ulciniumi (Ulqini), Scodrea (Shkodra), Lissos (Lezha) e shum\u00eb qendra t\u00eb tjera t\u00eb m\u00ebdha.<\/p>\n<p>Do p\u00ebrmendur se n\u00eb k\u00ebto vise kryesisht jetonin pjes\u00ebtar\u00ebt e fisit ilir t\u00eb dokleat\u00ebve me qendr\u00ebn e tyre kryesore Doklen\u00eb, t\u00eb cil\u00ebs presioni sllav ia nd\u00ebrroi emrin n\u00eb Zeta. Presioni sllav bart\u00ebt n\u00eb t\u00ebr\u00eb territorin e Zet\u00ebs, mir\u00ebpo vet\u00ebdija qytetare b\u00ebri q\u00eb edhe p\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb Kotorri t\u00eb mos i dor\u00ebzohet sllavizmit. K\u00ebsaj m\u00eb s\u00eb shumti i b\u00ebri ball\u00eb numri i shqiptar\u00ebve.<\/p>\n<p><strong>Nj\u00eb pjes\u00eb e f\u00ebmij\u00ebve t\u00eb familjes Prela u linden n\u00eb Kotorr<\/strong><br \/>\nNga ana tjet\u00ebr, shqiptar\u00ebt p\u00ebrmenden qysh n\u00eb analet e mo\u00e7me t\u00eb Malit t\u00eb Zi, nd\u00ebrsa gjurm\u00eb t\u00eb tyre gjuh\u00ebsore ka n\u00eb t\u00eb gjitha fiset e vjetra malaziase. T\u00eb origjin\u00ebs s\u00eb till\u00eb jan\u00eb mbiemrat (llagap\u00ebt) e k\u00ebtyre klaneve dhe v\u00ebllaz\u00ebrive malaziase: Gjonoviq\u00ebt (Gjon) n\u00eb C\u00ebrmiq, Gjinoviq\u00ebt (Gjin) n\u00eb Kosieret, Lumoviq\u00ebt (nga shqipja lum) n\u00eb Bratonozhiq, Shtekoviq\u00ebt (nga shqipja shtek apo shteg) n\u00eb Pjeshivce, Zogoviq\u00ebt (zog) n\u00eb Vasojeviq, C\u00ebrnogllaviq\u00ebt (Kryezit\u00eb), Zonjiq\u00ebt (zonj\u00eb), Zotoviq\u00ebt (Zot), Drekalloviq\u00ebt (Ndreka apo Ndrea &#8211; Andrea) e Kuqit, Leshoviq\u00ebt (Lesh apo Llesh, nj\u00eb variant i emrit Aleks) e shum\u00eb e shum\u00eb t\u00eb tjer\u00eb. Madje, edhe vet\u00eb emri i Malit t\u00eb Zi, i cili shfaqet si p\u00ebrkthim m\u00eb i mo\u00e7m josllav &#8211; Zeta, e i cili sipas interpretimeve t\u00eb autor\u00ebve antik\u00eb do t\u00eb thoshte gjak, i kuq, i zi, q\u00eb ka paralele n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn mbiemri \u201ccrna\u201d em\u00ebrtohet me fjal\u00ebn e vendit t\u00eb zi, e zez\u00eb. Nj\u00eb kombinim i s\u00eb kuqes dhe i s\u00eb zez\u00ebs, ngjyra k\u00ebto q\u00eb edhe sot i ka flamuri komb\u00ebtar shqiptar, e t\u00eb cilat ngjyra do t\u2019i gjejm\u00eb edhe n\u00eb veshjen popullore malaziase, por edhe te serb\u00ebt, sidomos n\u00eb kapel\u00ebn e malazias\u00ebve.<\/p>\n<p>Edhe shum\u00eb toponime jan\u00eb p\u00ebrkthyer. Bie fjala, toponimi Podgorica, q\u00eb kur p\u00ebrkthehet n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe do t\u00eb thot\u00eb n\u00ebnkod\u00ebr, apo si\u00e7 i thot\u00eb populli shkod\u00ebr, q\u00eb praktikisht do t\u00eb thot\u00eb se Liqeni i Shkodr\u00ebs i ka pasur dy qytete \u2013 vendbanime n\u00eb jug e n\u00eb veri me t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebt em\u00ebrvende, Shkod\u00ebr &#8211; Shkod\u00ebr, q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb n\u00ebnkodra, n\u00eb mes t\u00eb t\u00eb cilave gjendet edhe Liqeni i Shkodr\u00ebs.<\/p>\n<p>Kotorri kishte qen\u00eb shum\u00eb koh\u00eb edhe n\u00ebn sundimin e Balshajve, si dhe p\u00ebrher\u00eb kjo qend\u00ebr ka qen\u00eb e lidhur me Arqipeshkvin\u00eb e Tivarit. N\u00eb Kotorr p\u00ebrher\u00eb ka pasur l\u00ebvizje \u2013 migrime nga viset e Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb Veriut, e sidomos popullata e Shkodr\u00ebs mjaft shpesh kishte migruar n\u00eb Kotorr, ku edhe nj\u00eb pjes\u00eb e madhe e tyre mbeti p\u00ebr t\u00eb jetuar.<br \/>\nNd\u00ebr familjet, q\u00eb nga Shkodra kishin migruar n\u00eb Kotorr, ishte edhe familja Prela. K\u00ebsaj familje nj\u00eb pjes\u00eb e f\u00ebmij\u00ebve u lindi n\u00eb Kotorr. Nj\u00ebri nga ata f\u00ebmij\u00eb ishte edhe Nikolla, apo si\u00e7 e quanin prind\u00ebrit Nik\u00eb. M\u00eb von\u00eb edhe u afirmua me k\u00ebt\u00eb em\u00ebr: Nik\u00eb Prela.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Frrok KRISTAJ: N\u00eb 20-vjetorin e kalimit n\u00eb amshim t\u00eb Imzot Nik\u00eb Preles Boka e Kotorrit ishte iliro-arb\u00ebro-shqiptare, q\u00eb m\u00eb von\u00eb u sllavizua, por q\u00eb gjithmon\u00eb n\u00eb te kishte shqiptar\u00eb. N\u00eb k\u00ebto pjes\u00eb edhe sot gjall\u00ebrojn\u00eb antroponimet dhe toponimet q\u00eb kan\u00eb prejardhje shqipe. N\u00eb Kotorr u lind edhe ipeshkvi tashm\u00eb i ndjer\u00eb i Kosov\u00ebs, imzot Nik\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7934,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_seopress_robots_primary_cat":"","_seopress_titles_title":"","_seopress_titles_desc":"","_seopress_robots_index":"","footnotes":""},"categories":[2,18],"tags":[],"class_list":["post-7933","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualitet","category-histori"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7933","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7933"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7933\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7935,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7933\/revisions\/7935"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/7934"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7933"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7933"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7933"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}