{"id":7450,"date":"2016-01-26T18:25:18","date_gmt":"2016-01-26T17:25:18","guid":{"rendered":"http:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/?p=7450"},"modified":"2016-01-26T18:25:18","modified_gmt":"2016-01-26T17:25:18","slug":"lufta-e-trieshit-ne-lemaje-e-grabom-kunder-turqise","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/?p=7450","title":{"rendered":"LUFTA  E TRIESHIT N\u00cb LEMAJ\u00cb E GRABOM KUND\u00cbR TURQIS\u00cb"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/gergj-nikprelaj.jpg\" rel=\"attachment wp-att-7451\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-7451 alignleft\" src=\"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/gergj-nikprelaj.jpg\" alt=\"gergj-nikprelaj\" width=\"189\" height=\"252\" \/><\/a>Nga Gjergj Nikprelaj<\/p>\n<p>M\u00eb 6 tetor 1907 filloi beteja e armatosur midis Trieshit dhe ushtris\u00eb s\u00eb turke n\u00eb Lugin\u00ebn e Cemit n\u00eb Lemaj\u00eb dhe n\u00eb Grabom. K\u00ebsaj ngjarjeje i paraprin\u00eb shum\u00eb konflikte t\u00eb vog\u00ebla t\u00eb vazhdueshme me Ushtrin\u00eb Osmane p\u00ebrgjat\u00eb kufirit, ku trieshian\u00ebt kishin sht\u00ebpit\u00eb dhe passurit\u00eb e patundshme, kurse t\u00eb tjer\u00ebt kishin atje shum\u00eb kullosa. Atyre nuk u lejohej t\u00eb kalojn\u00eb kufirin politik me arm\u00eb, as t\u00eb punojn\u00eb tokat e veta ose t\u00eb ujisin bag\u00ebtin\u00eb N\u00eb at\u00eb koh\u00eb llogaritej se n\u00eb Cem t\u00eb Trieshit kishte m\u00eb shum\u00eb se 8 mij\u00eb krer\u00eb bag\u00ebti t\u00eb ndryshme. Edhe pse ekzistonte marr\u00ebveshja diplomatike midis Malit t\u00eb Zi dhe Perandoris\u00eb Otomane, kalimi me arm\u00eb ishte i lejuar. Ushtar\u00ebt Osman\u00eb n\u00eb at\u00eb koh\u00eb ua merrshin arm\u00ebt trieshian\u00ebve pa t\u00eb drejt\u00eb. T\u2019i merret arma mal\u00ebsorit dhe t\u2019i ndalohet mbajtja e saj, n\u00eb at\u00eb koh\u00eb ishte ofendim i madh.<\/p>\n<p>Trieshian\u00ebt kishin vrejtje t\u00eb p\u00ebrhershme ndaj sjelljeve t\u00eb ushtris\u00eb Turke ndaj grave dhe vajzave t\u00eb familjeve t\u00eb tyre, si dhe p\u00ebr shkak t\u00eb hajnive dhe formave t\u00eb tjera t\u00eb d\u00ebmeve qe i b\u00ebnte Ushtria Osmane n\u00eb tokat e tyre. Ata k\u00ebrkonin ngutsh\u00ebm nd\u00ebrhyrjen e Qeveris\u00eb s\u00eb Malit t\u00eb Zi, p\u00ebrndryshe k\u00ebrc\u00ebnonin se do t\u00eb sulmonin Ushtrin\u00eb Turke kufitare dhe asnj\u00eb ushtar\u00eb turk nuk do t\u00eb mbetet i gjall\u00eb. K\u00ebshtu konstatohej n\u00eb aktin e kapitenit t\u00eb Trieshit, Ded\u00eb Lokes Gjeloshaj, d\u00ebrguar Drejtoris\u00eb s\u00eb Qarkut n\u00eb Podgoric\u00eb, gjegj\u00ebsisht gjeneralit Velisha Llazoviq m\u00eb 5 prill 1907, dhe disa her\u00eb m\u00eb par\u00eb.<\/p>\n<p>Sipas dokumenteve n\u00eb disponim, situata shum\u00ebvje\u00e7are n\u00eb kufi ishte e tensionuar me pasoja negative, p\u00ebr arsye se filloi vazhdimi i nd\u00ebrtimit t\u00eb k\u00ebshtjell\u00ebs ushtarake Turke n\u00eb Shesh, q\u00eb ishte tok\u00eb private e trieshianve dhe punimet e k\u00ebsaj k\u00ebshtjelle ishin nd\u00ebrprer\u00eb koh\u00eb m\u00eb par\u00eb p\u00ebr arsye se Qeveria e malit t\u00eb Zi kishte intervenuar tek Qeveria Osmane me q\u00ebllim q\u00eb t\u2019i mbroj\u00eb interesat e trieshianve p\u00ebr \u00e7\u2019gj\u00eb si\u00e7 u tha, ishte ndaluar ndertimi I k\u00ebshtjell\u00ebs. Trieshian\u00ebt n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb arsyeshme u ngrit\u00ebn kund\u00ebr, sepse nd\u00ebrtimi I k\u00ebshtjell\u00ebs e b\u00ebnte t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb ekzistenc\u00ebn e tyre, (shfryt\u00ebzimin e tokave dhe t\u00eb kullosave,\u00a0 sepse ata jetonin kryesisht nga blektoria). Pas nj\u00eb kohe t\u00eb shkurt\u00ebr vazhdoi nd\u00ebrtimi i kalas\u00eb\u00a0 dhe trieshian\u00ebve iu ndalua kalimi me arm\u00eb n\u00eb kullosat e tyre n\u00eb Cem.<\/p>\n<p>Duket se q\u00ebllimi kryesor i Malit t\u00eb Zi nuk ishte aq shum\u00eb mbrojtja e Trieshit, sat\u00eb mos punohet nj\u00eb fortes\u00eb e Turqis\u00eb, q\u00eb dominonte n\u00eb k\u00ebt\u00eb kufi, n\u00eb pik\u00ebpamje strategjike mbi Cemin e Trieshit. Sipas raportit t\u00eb gjeneralit Velisha Lllazoviq, d\u00ebrguar ministrit ushtarak n\u00eb Cetin\u00eb, gjeneralit Mitar Martinoviq m\u00eb 29 tetor 1907, n\u00eb ora kat\u00ebr te pas dit\u00ebs kishte filluar konflikti ushtarak mes Trieshit dhe Ushtris\u00eb Osmane, s\u00eb pari n\u00eb Lemaj\u00eb e n\u00eb Shesh dhe pak m\u00eb von\u00eb n\u00eb Grabom. N\u00eb raportin n\u00eb fjal\u00eb m\u00eb tutje thuhet q\u00eb kishte filluar lufta edhe n\u00eb Grabom, sepse atje gj\u00ebndej nj\u00eb ushtri e madhe turke. Ushtria turke i kishte filluar kund\u00ebr dy kullave t\u00eb trieshian\u00ebve n\u00eb kufi, por n\u00eb an\u00ebn e Malit t\u00eb Zi. Gjat\u00eb gjith\u00eb kufirit turqit kishin z\u00ebn\u00eb majet e maleve dhe vepronoin n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn m\u00ebnyr\u00eb.<\/p>\n<p>Komandanti i Ku\u00e7it\u00a0 Stojan Popoviq njoftonte m\u00eb tutje \u201cse nizam\u00ebt sot n\u00eb m\u00ebngjez kishin hapur zjarr n\u00eb bag\u00ebtit e Trieshit k\u00ebndej Cemit, duke mos i lejuar ato t\u2019i afrohen ujit, bile kishin q\u00eblluar me arm\u00eb zjarri edhe kund\u00ebr disa sht\u00ebpive n\u00eb kufi me Trieshin. N\u00eb k\u00ebt\u00eb rast Hoti e Gruda nuk e kishin ndih\u00ebmuar Turqin\u00eb dhe disa dit\u00eb m\u00eb vone kajmekani i Tuzit u kishte dh\u00ebn\u00eb disa pushk\u00eb tuzian\u00ebve dhe grudas\u00ebve p\u00ebr t\u00eb ndih\u00ebmuar nizam\u00ebt. Komandanti Popoviq thot\u00eb se kishte t\u00eb vrar\u00eb dhe t\u00eb plagosur nga pala turke.<\/p>\n<p>Kryeministri i Malit t\u00eb Zi, Dr. Tomanoviq i kishte d\u00ebrguar misionit diplomatik malazez n\u00eb Stamboll raportin p\u00ebr m\u00ebnyr\u00ebn se si e kishte lajm\u00ebruar Drejtoria e Qarkut dhe e komand\u00ebs s\u00eb dyt\u00eb t\u00eb divizionit t\u00eb Podgoric\u00ebs, dhe shtoi se Qeveria n\u00ebp\u00ebrmjet pash\u00ebs s\u00eb at\u00ebhersh\u00ebm-Guvernatorit te Shkodr\u00ebs-kishte k\u00ebrkuar masa p\u00ebr t\u00eb ndaluar t\u00eb sht\u00ebnat. Stojan Popoviq kishte k\u00ebrkuar nga Gjelosh Toma Ujkaj t\u00eb ndaloj\u00eb luftimet, por ai nuk e kishte p\u00ebrillur fare k\u00ebrkes\u00ebn e tij. Gjat\u00eb gjith\u00eb nat\u00ebs ishin d\u00ebgjuar t\u00eb sht\u00ebnat. Kryeministri i Malit t\u00eb Zi kishte k\u00ebrkuar nga Turqia t\u2019i ndalonte sulmet kund\u00ebr Trieshit, p\u00ebrndryshe konflikti do t\u00eb kishte pasoja t\u00eb pad\u00ebshirueshme. Qeveritar\u00ebt e Malit t\u00eb Zi kishin nd\u00ebrhyr\u00eb tek Fevzi Pasha, komandant i Vilajetit t\u00eb Shkodr\u00ebs p\u00ebr nj\u00eb paq\u00eb t\u00eb mundshme midis Trieshit dhe Ushtris\u00eb Osmane n\u00eb Lemaj\u00eb dhe n\u00eb Grabom. Guvernatori i Shkodr\u00ebs kishte dh\u00ebn\u00eb urdh\u00ebr t\u00eb prer\u00eb p\u00ebr arm\u00ebpushim. Sipas dokumenteve arkivore sekrete q\u00eb gj\u00ebnden n\u00eb Arkivin e Shtetit t\u00eb Malit t\u00eb Zi n\u00eb Cetin\u00eb, por edhe n\u00eb ato ruse dhe austriake t\u00eb cilat i kishim n\u00eb disponim tregojn\u00eb se p\u00ebrkund\u00ebr vendosjes s\u00eb lidhjeve ushtarake e diplomatike n\u00eb nivelin m\u00eb t\u00eb lart\u00eb mbi ndalimin e armiq\u00ebsive dhe vendosjen e paq\u00ebs n\u00eb kufi konflikti vazhdoi. P\u00ebr Luft\u00ebn e Lemaj\u00ebs dhe Grabomit do t\u00eb kishte nj\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi te ve\u00e7ant\u00eb Arkivi i Turqis\u00eb.<\/p>\n<p>Nuk kaloi shume koh\u00eb dhe lufta u p\u00ebrhap\u00eb n\u00eb gjat\u00ebsin\u00eb Lemaj\u00eb (Haxhitahir)dhe Hani i Grabomit. K\u00ebt\u00eb luft\u00eb e kishte organizuar paria e Trieshit. Ato dit\u00eb kjo pari kishte shkuar n\u00eb Cetin\u00eb. T\u00eb gjitha marr\u00ebveshjet midis Turiq\u00eb \u00eb Malit t\u00eb Zi kishin d\u00ebshtuar. Ju filloni luft\u00ebn e ne po shkojm\u00eb n\u00eb Cetin\u00eb kishte th\u00ebn\u00eb paria e Trishit. Trieshi organizoi nj\u00eb forc\u00eb ushtarake vullnetar\u00ebsh ku b\u00ebnin pjes\u00eb 150 luft\u00ebtar\u00eb, duke p\u00ebrjashtuar k\u00ebtu 33 vullnetar\u00eb t\u00eb forcave rezerv\u00eb dhe 28 t\u00eb tjer\u00eb q\u00eb nuk gj\u00ebndeshin n\u00eb Triesh ato dit\u00eb. Velisha Llazoviq n\u00eb raportin e tij shkruan se :\u201d T\u00ebr\u00eb Trieshi gj\u00ebndet n\u00eb Lemaj\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb luft\u00eb. Ambasadori rus n\u00eb Cetin\u00eb njoftonte Petrogradin se n\u00eb konfliktin e Lemaj\u00ebs e t\u00eb Grabomit ishin vrar\u00eb e plagosur disa ushtar\u00eb turq\u00eb. Ushtria turke n\u00eb Lemaj\u00eb dhe n\u00eb Shesh kishte 200 ushtar\u00eb, disa nga ata ishin atje p\u00ebr t\u00eb punuar n\u00eb kshtjell\u00ebn e Sheshit.<\/p>\n<p>P\u00ebrfaq\u00ebsin\u00eb e Trieshit n\u00eb Cetin\u00eb e kishte drejtuar Gala Smajli. Aty ishin edhe Vat\u00eb Ujkaj, Gjek\u00eb Nishku dhe Ded\u00eb Lokja. K\u00ebta e njoftuan holl\u00ebsisht Knjaz Nikoll\u00ebn dhe Qeverin\u00eb e tij. Ata kishin deklaruar se nuk lejojn\u00eb n\u00eb asnj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb nd\u00ebrtimin e k\u00ebshtjell\u00ebs turke n\u00eb Shesh. Ata nuk e kishin kund\u00ebrshtuar nd\u00ebrtimin e k\u00ebshtjell\u00ebs n\u00eb Haxhitahir n\u00eb Lemaj\u00eb, sepse aty kishte ekzistuar edhe m\u00eb parpara nj\u00eb kala. Qeveria e Malit t\u00eb Zi k\u00ebrkonte marr\u00ebveshje me \u00e7do kusht. Por Gala Smajli kishte th\u00ebn\u00eb: \u201cNe e b\u00ebm\u00eb ton\u00ebn e ju b\u00ebni si t\u00eb doni\u201d. Knjaz Nikolla kishte inicuar disa konflikte midis mal\u00ebsor\u00ebve dhe ushtar\u00ebve turq\u00eb. E b\u00ebnte k\u00ebt\u00eb p\u00ebr t\u00eb fituar mb\u00ebshtetjen morale dhe besimin e autoriteteve t\u00eb Mal\u00ebsis\u00eb s\u00eb Mbishkodr\u00ebs. Knjaz Nikolla b\u00ebnte shum\u00eb veprime diplomatike. Ai kishte lidhje me disa burra shtetesh t\u00eb Evrop\u00ebs. Ai kishte lidhje me Familjen mbret\u00ebrore t\u00eb Rusis\u00eb, sepse atje kishte t\u00eb martuara dy bijat e tij. Lidhjet e tij familjare me Rusin\u00eb ishin mb\u00ebshtetje e madhe p\u00ebr Malin e Zi. Edhe mbret\u00ebresha e Italis\u00eb dhe e Serbis\u00eb ishin\u00a0 bijat e\u00a0 Knjaz Nikoll\u00ebs.<\/p>\n<p>\u00c7et\u00ebn e Trieshit t\u00eb Posht\u00ebn e kishte udh\u00ebhequr Kol\u00eb Pr\u00eb\u00e7i Gjolaj nga Muzhecku i Trieshit. Nd\u00ebrsa \u00e7et\u00ebn e Trieshit t\u00eb Ep\u00ebrm e kishte udh\u00ebhequr Gjelosh Toma Ujkaj. \u00c7eta e Trieshit t\u00eb Posht\u00ebm sulmoi ashp\u00ebr, duke rr\u00ebnuar punimet e k\u00ebshtjell\u00ebs n\u00eb Shesh dhe menj\u00ebher\u00eb iu bashkuan \u00c7et\u00ebs s\u00eb Ep\u00ebrme n\u00eb Grabom. Luft\u00ebtar\u00ebt trieshian\u00eb d\u00ebbuan ushtrin\u00eb turke nga rajonet e tyre. Ata kishin z\u00ebn\u00eb rob\u00eb disa luft\u00ebtar\u00eb turq\u00eb, por menj\u00ebh\u00ebr\u00eb i liruan. N\u00eb luft\u00ebn q\u00eb ishte zhvilluar me 23 tetor 1907, n\u00eb an\u00ebn turke fat\u00ebkeq\u00ebsisht kishin marr\u00eb pjes\u00eb edhe disa shqiptar\u00eb.<\/p>\n<p>Beteja e madhe sipas dokumenteve t\u00eb cituara \u00ebsht\u00eb zhvilluar n\u00eb Grabom. Kjo betej\u00eb kishte zgjatur disa dit\u00eb. Atje ishin tubuar m\u00eb shum\u00eb se 500 nizam\u00eb e civil. Shumica t\u00eb ardhur nga postet kufitare t\u00eb rapsh\u00ebs t\u00eb Kelmendit dhe disa poste tjera ushtarake t\u00eb Vilajetit t\u00eb Shkodr\u00ebs. Aty kishte shum\u00eb civil q\u00eb ishin ballafaquar ashp\u00ebr n\u00eb Luft\u00ebn e Grabomit t\u00eb cil\u00ebn e drejtonte Gjelosh Toma Ujkaj. Sipas dokumenteve t\u00eb koh\u00ebs atje ishin vrar\u00eb e plagosur 20 ushtar\u00eb turq\u00eb.<\/p>\n<p>Edhe disa luft\u00ebtar\u00eb trieshian\u00eb ishin plagosur midis tyre edhe komandant Gjelosh Toma Ujkaj. Pas k\u00ebtyre luftimeve Trieshi kishte k\u00ebrkuar d\u00ebmshp\u00ebrblime.<\/p>\n<p>Lufta e Trieshit n\u00eb Lemaj\u00eb dhe n\u00eb Grabom kund\u00ebr Turiq\u00eb i parapriu Kryengritjes s\u00eb Mal\u00ebsis\u00eb t\u00eb vitit 1911. Kjo ngjarje e madhe historike duhet t\u00eb hyj\u00eb n\u00eb kalendarin e kronologjis\u00eb t\u00eb dative historike kombetar\u00eb shqiptare. Brezat e tash\u00ebm dhe t\u00eb ardhsh\u00ebm t\u00eb Trieshit duhet t\u2019i kujtojn\u00eb paraardh\u00ebsit e tyre kreshnik\u00eb p\u00ebr veprat e tyre heroike n\u00eb mbrojtjen e vendit t\u00eb tyre dhe kjo betej\u00eb t\u00eb mos harrohet p\u00ebrderisa t\u00eb rrjedh\u00eb lumi legjendar i Cemit.<\/p>\n<p>SH\u00cbNIM: Ky studim p\u00ebr Luft\u00ebn e Lemaj\u00ebs dhe t\u00eb Grabomit \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e monografis\u00eb n\u00eb dor\u00ebshkrim t\u00eb Gjergj Nikprelajt p\u00ebr Trieshin. Gjergj Nikprelaj ishte nj\u00eb studiues serioz. Shkrimet e tij u botuan n\u00eb revistat dhe gazetat m\u00eb prestigjioze t\u00eb vendit. P\u00ebr pothuajse 4 dekada b\u00ebri k\u00ebrkime n\u00eb arkiva dhe biblioteka t\u00eb njohura. Pun\u00ebn e tij shkencore e vler\u00ebsuan shum\u00eb historian\u00eb dhe akademik\u00eb shqiptar\u00eb dhe t\u00eb huaj. N\u00eb vitin 2004 Gjergj Nikprelaj botoi n\u00eb New York vepr\u00ebn e tij t\u00eb njohur \u201cKryengritja e Mal\u00ebsis\u00eb e vitit\u00a0 1911\u201d. Shpresojm\u00eb q\u00eb nj\u00eb dit\u00eb t\u00eb shoh\u00eb drit\u00ebn e botimit edhe kjo monografi e tij n\u00eb dor\u00ebshkrim p\u00ebr Trieshin, vendlindjen e tij t\u00eb dashur. (Gjek\u00eb Gjonlekaj)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nga Gjergj Nikprelaj M\u00eb 6 tetor 1907 filloi beteja e armatosur midis Trieshit dhe ushtris\u00eb s\u00eb turke n\u00eb Lugin\u00ebn e Cemit n\u00eb Lemaj\u00eb dhe n\u00eb Grabom. K\u00ebsaj ngjarjeje i paraprin\u00eb shum\u00eb konflikte t\u00eb vog\u00ebla t\u00eb vazhdueshme me Ushtrin\u00eb Osmane p\u00ebrgjat\u00eb kufirit, ku trieshian\u00ebt kishin sht\u00ebpit\u00eb dhe passurit\u00eb e patundshme, kurse t\u00eb tjer\u00ebt kishin atje shum\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7451,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_seopress_robots_primary_cat":"","_seopress_titles_title":"","_seopress_titles_desc":"","_seopress_robots_index":"","footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-7450","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kronike"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7450","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7450"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7450\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7452,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7450\/revisions\/7452"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/7451"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7450"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7450"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7450"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}