{"id":6777,"date":"2015-11-30T17:31:21","date_gmt":"2015-11-30T16:31:21","guid":{"rendered":"http:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/?p=6777"},"modified":"2015-11-30T17:31:21","modified_gmt":"2015-11-30T16:31:21","slug":"prej-zezakeve-te-ulqinit-deri-te-ortodokset-shqiptare-ne-maqedoni-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/?p=6777","title":{"rendered":"Prej zezak\u00ebve t\u00eb Ulqinit deri te ortodoks\u00ebt shqiptar\u00eb n\u00eb Maqedoni"},"content":{"rendered":"<p><strong><a href=\"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2015\/10\/kalaja-ulqinit-nga-deti.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-medium wp-image-5964 alignleft\" src=\"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2015\/10\/kalaja-ulqinit-nga-deti-300x177.jpg\" alt=\"kalaja-ulqinit-nga-deti\" width=\"300\" height=\"177\" srcset=\"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2015\/10\/kalaja-ulqinit-nga-deti-300x177.jpg 300w, https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2015\/10\/kalaja-ulqinit-nga-deti.jpg 677w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a>Historiografia shqiptare n\u00eb Evrop\u00ebn Juglindore njeh nj\u00eb rend temash t\u00eb p\u00ebrhershme, t\u00eb cilat i ndjekin shumica e historian\u00ebve deri m\u00eb sot.<\/strong><br \/>\nPrandaj t\u00eb befasuar marrim n\u00eb dor\u00eb nj\u00eb lib\u00ebr, i cili p\u00ebrpiqet t\u00eb ec rrug\u00ebve t\u00eb reja dhe q\u00ebllimisht rrok tema jokonvencionale. Ylber Hysa ka shkruar nj\u00eb vep\u00ebr, e cila ofron nj\u00eb p\u00ebrzgjedhje interesante t\u00eb trajtesave.<\/p>\n<p>Ai merret me \u00e7\u00ebshtjen e herezis\u00eb dualiste dhe heterodoksis\u00eb n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb mesjetare, t\u00eb cil\u00ebn flamurtar\u00ebt e ateizmit n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb e Enver Hoxh\u00ebs me qejf e p\u00ebrmendin si argument historik p\u00ebr distanc\u00ebn e shqiptar\u00ebve ndaj dy kishave (fq. 11-39); vijojn\u00eb pastaj nj\u00eb punim p\u00ebr Ste\u0107ci (form\u00eb mesjetare e gur\u00ebve t\u00eb varrit, v.j.), (fq. 41-60); thelbi i vepr\u00ebs i kushtohet popullsis\u00eb me prejardhje afrikane t\u00eb Ulqinit (fq. 61-107); autori mandej ndjek \u00abgjurm\u00ebt e ortodoksis\u00eb te shqiptar\u00ebt e Maqedonis\u00eb\u00bb (fq. 113-142); \u00abSinan Pasha dhe shafrani n\u00eb Ka\u00e7anik\u00bb p\u00ebrb\u00ebn objektin e kapitullit pasues (143-177); dy kapitujt e fundit rrokin titullin e librit \u2013 \u00abMadona e Zez\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb\u00bb (fq. 185-234) dhe \u00abMolla e kuqe\u00bb (fq. 235-267).<\/p>\n<p>N\u00eb fillim Hysa paraqet mendimet e tij metodologjike. Me k\u00ebt\u00eb rast ai fillimisht i qaset prezantimit t\u00eb historis\u00eb shqiptare nga ata historian\u00eb serb\u00eb dhe bullgar\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt shqiptar\u00ebt i shihnin kryesisht si mal\u00ebsor\u00eb pa histori, q\u00eb jetonin n\u00eb kat\u00ebrk\u00ebnd\u00ebshin e konstruktuar nga albanologu kroat Milan Shuflaj: Shkod\u00ebr-Prizren-Oh\u00ebr-Vlor\u00eb, p\u00ebrtej rrug\u00ebve t\u00eb m\u00ebdha. Lidhur me fjalin\u00eb se \u00ab\u00e7far\u00eb \u00ebsht\u00eb p\u00ebr grek\u00ebt deti dhe p\u00ebr sllav\u00ebt rrafshina, p\u00ebr shqiptar\u00ebt jan\u00eb malet\u00bb (fq. 7) Hysa flet p\u00ebr nj\u00eb pik\u00ebpamje \u00abhorizontale\u00bb. Paraqitja e hulumtimeve serbe \u00ebsht\u00eb e diferencuar, pasi q\u00eb Hysa nuk merr q\u00ebndrim vet\u00ebm kund\u00ebr autor\u00ebve nacionalist\u00eb, por thekson edhe punimet e shkenc\u00ebtar\u00ebve nga Ilarion Ruvarac deri te Olga Zirjoviq.<\/p>\n<p>Nj\u00eb pik\u00ebpamje \u00abvertikale\u00bb Hysa e konstaton n\u00eb an\u00ebn e historiografis\u00eb shqiptare, e cila, sipas tij, niset nga prania pothuaj e p\u00ebrhershme \u00abmetafizike\u00bb iliro-shqiptare n\u00eb viset q\u00eb sot banohen nga shqiptar\u00ebt dhe \u00abp\u00ebrtej tyre\u00bb (fq.9). K\u00ebtu ai p\u00ebrpiqet t\u00eb q\u00ebmtoj\u00eb elemente dinamike n\u00eb imazhin statik t\u00eb historis\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00eb shum\u00eb pika Hysa shkruan ndryshe nga shkenca e zakonshme shqiptare: kjo b\u00ebhet e qart\u00eb n\u00eb shembullin e popullsis\u00eb zezake dhe shqipfol\u00ebse n\u00eb portin e pirat\u00ebve Ulqin. Si duhet t\u00eb kategorizohet ajo? Nga nj\u00ebra an\u00eb \u00ebsht\u00eb krenaria mbi t\u00eb kaluar\u00ebn e qytetit, i cili n\u00eb epok\u00ebn e re t\u00eb hershme p\u00ebrb\u00ebnte nj\u00eb qend\u00ebr t\u00eb pashembullt pirat\u00ebsh n\u00eb Adriatik, nga ana tjet\u00ebr paqart\u00ebsia, e cila krijohet nga p\u00ebrkat\u00ebsia komb\u00ebtare q\u00eb bazohet n\u00eb prejardhje, kur ajo p\u00ebrballet me fenomenin e afrikan\u00ebve albanofon\u00eb.<br \/>\nFakti q\u00eb nj\u00eb historian merret me t\u00eb kaluar\u00ebn osmane p\u00ebrtej kryengritjes dhe represionit po ashtu duhet t\u00eb vihet n\u00eb dukje: Hysa \u00ebsht\u00eb nj\u00ebri prej historian\u00ebve t\u00eb par\u00eb shqiptar\u00eb q\u00eb hulumton nj\u00eb tem\u00eb t\u00eb kultur\u00ebs materiale, fjala \u00ebsht\u00eb p\u00ebr shafranin e r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb periudh\u00ebn osmane dhe t\u00eb njohur n\u00eb mbar\u00eb Evrop\u00ebn juglindore, i cili mbillej n\u00eb Kosov\u00eb.<br \/>\nGjat\u00eb trajtimit t\u00eb Ste\u0107ci boshnjak\u00eb (form\u00eb mesjetare e gur\u00ebve t\u00eb varrit, v.j.) Hysa mban an\u00ebn e atyre shkenc\u00ebtar\u00ebve, t\u00eb cil\u00ebt ata nuk i shohin si d\u00ebshmi t\u00eb Kish\u00ebs Boshnjake, por si monumente t\u00eb lashta ballkanike \u2013 m\u00eb sakt\u00eb ilire.<\/p>\n<p>Referencat ndaj mendimtar\u00ebve t\u00eb njohur v\u00ebrehen edhe gjat\u00eb trajtimit t\u00eb ortodoks\u00ebve shqiptar\u00eb t\u00eb ritit sllav. Zakonisht n\u00eb shkenc\u00ebn shqiptare dhe n\u00eb historiografin\u00eb shqiptare ortodoksia kufizohet n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb e sotme jugore, e cila deri n\u00eb shekullin 20-t\u00eb ka ndjekur ritin grek. Sa i p\u00ebrket Kosov\u00ebs mesjetare p\u00ebrkat\u00ebsia e shqiptar\u00ebve n\u00eb ritin ortodoks hidhet posht\u00eb me v\u00ebrejtjen se t\u00eb gjith\u00eb (ose shumica) e shqiptar\u00ebve t\u00eb krishter\u00eb pask\u00ebshin ndjekur ritin romak. Edhe at\u00ebher\u00eb kur hulumtohet \u00e7\u00ebshtja e ortodoks\u00ebve albanofon\u00eb t\u00eb ritit sllav (Pej\u00eb dhe Oh\u00ebr), v\u00ebshtrimi jo p\u00ebrher\u00eb \u00ebsht\u00eb i \u00e7liruar nga shtesat nacionale; thuhet se ky grup i ortodoks\u00ebve dal\u00ebngadal\u00eb edhe gjuh\u00ebsisht iu kishte p\u00ebrshtatur shumic\u00ebs sllave, n\u00eb rastin konkret asaj maqedonase, k\u00ebshtu q\u00eb pastaj portat jan\u00eb t\u00eb hapura p\u00ebr teorin\u00eb se disa, shum\u00eb ose t\u00eb gjith\u00eb \u2013 var\u00ebsisht nga orientimi politik \u2013 ortodoks\u00ebt maqedonas t\u00eb nj\u00eb rajoni t\u00eb caktuar qenkan \u00abn\u00eb fakt\u00bb ortodoks\u00eb t\u00eb asimiluar albanofon\u00eb, ose edhe m\u00eb mir\u00eb: shqiptar\u00eb ortodoks\u00eb. Hysa sjell\u00eb shembuj interesant p\u00ebr shkrimin e shqipes me alfabet cirilik (fq. 122-123), sh\u00ebnim varri i And\u00e7es, i biri i Duko, n\u00eb Tetov\u00eb, dhe t\u00ebrheq v\u00ebmendjen te publicisti Josif Bageri nga Reka, i cili ishte botues i revist\u00ebs \u00abShqypeja e Shyp\u00ebnis\/Albanski orel\u00bb n\u00eb Sofje.<\/p>\n<p>P\u00ebr Hys\u00ebn asimilimi i shqiptar\u00ebve ortodoks \u00ebsht\u00eb nj\u00eb \u00abd\u00ebm kolateral\u00bb (fq. 144) i krijimit t\u00eb shtet\u00ebsis\u00eb maqedonase dhe identitetit nacional maqedonas. K\u00ebsaj ai ia kund\u00ebrv\u00ebn\u00eb tradit\u00ebn shqiptare t\u00eb identitetit mbifetar. Grupin e ortodoks\u00ebve shqiptar\u00eb t\u00eb maqedonizuar ai e sheh n\u00eb fush\u00ebn e tensionuar t\u00eb \u00abasimilimit t\u00eb plot\u00eb ose ruajtjes s\u00eb trikonfesionalitetit\u00bb.<\/p>\n<p>P\u00ebr hulumtimet shkencore shqiptare i pazakonsh\u00ebm \u00ebsht\u00eb p\u00ebrdorimi i gjer\u00eb i bibliografis\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtare dhe sidomos i literatur\u00ebs n\u00eb gjuh\u00ebt sllave. P\u00ebrzgjedhja e temave, metodologjia, kontekstualizimi i historis\u00eb shqiptare n\u00eb nj\u00eb korniz\u00eb m\u00eb t\u00eb gjer\u00eb hap\u00ebsinore si dhe marrja parasysh e literatur\u00ebs sekondare nd\u00ebrkomb\u00ebtare e b\u00ebjn\u00eb librin e Hys\u00ebs nj\u00ebr\u00ebn nd\u00ebr veprat m\u00eb origjinale, n\u00eb mos vepr\u00ebn m\u00eb origjinale t\u00eb historiografis\u00eb shqiptare t\u00eb decenieve t\u00eb fundit. Nuk \u00ebsht\u00eb e th\u00ebn\u00eb t\u00eb jemi t\u00eb nj\u00eb mendimi me autorin n\u00eb t\u00eb gjitha detajet, por qasja e tij kritike ndaj ideologjis\u00eb dhe distanca e tij ndaj ngurt\u00ebsive t\u00eb prezantimit nacionalstalinist t\u00eb historis\u00eb e karakterizojn\u00eb k\u00ebt\u00eb lib\u00ebr, i cili do duhej t\u00eb ishte lektyr\u00eb e obligueshme p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb student\u00ebt shqiptar\u00eb t\u00eb historis\u00eb.<\/p>\n<p>Oliver Jens Schmitt \u00ebsht\u00eb profesor i historis\u00eb s\u00eb Evrop\u00ebs Juglindore n\u00eb Universitetin e Vjen\u00ebs. Ai \u00ebsht\u00eb autor i tri librave t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme mbi historin\u00eb e shqiptar\u00ebve (\u00abArb\u00ebria venedikase\u00bb, \u00abSk\u00ebnderbeu\u00bb dhe \u00abKosova \u2013 Histori e shkurt\u00ebr e nj\u00eb trev\u00eb qendrore ballkanike\u00bb). Recensioni i m\u00ebsip\u00ebrm do t\u00eb botohet n\u00eb revist\u00ebn shkencore \u00abS\u00fcdost-Forschungen\u00bb. \/Dialogplus<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Historiografia shqiptare n\u00eb Evrop\u00ebn Juglindore njeh nj\u00eb rend temash t\u00eb p\u00ebrhershme, t\u00eb cilat i ndjekin shumica e historian\u00ebve deri m\u00eb sot. Prandaj t\u00eb befasuar marrim n\u00eb dor\u00eb nj\u00eb lib\u00ebr, i cili p\u00ebrpiqet t\u00eb ec rrug\u00ebve t\u00eb reja dhe q\u00ebllimisht rrok tema jokonvencionale. Ylber Hysa ka shkruar nj\u00eb vep\u00ebr, e cila ofron nj\u00eb p\u00ebrzgjedhje interesante t\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":5964,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_seopress_robots_primary_cat":"","_seopress_titles_title":"","_seopress_titles_desc":"","_seopress_robots_index":"","footnotes":""},"categories":[2,18],"tags":[],"class_list":["post-6777","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualitet","category-histori"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6777","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6777"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6777\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6778,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6777\/revisions\/6778"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/5964"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6777"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6777"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6777"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}