{"id":41296,"date":"2026-04-13T14:05:19","date_gmt":"2026-04-13T12:05:19","guid":{"rendered":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/?p=41296"},"modified":"2026-04-15T14:08:36","modified_gmt":"2026-04-15T12:08:36","slug":"njezet-vjet-pas-pavaresise-premtimi-i-pambajtur-i-malit-te-zi-ndaj-pakicave","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/?p=41296","title":{"rendered":"Dollaku: Nj\u00ebzet vjet pas pavar\u00ebsis\u00eb, premtimi i pambajtur i Malit t\u00eb Zi ndaj pakicave"},"content":{"rendered":"<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"alignleft size-full\"><a href=\"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/Sado-dollaku.jpeg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"480\" height=\"558\" src=\"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/Sado-dollaku.jpeg\" alt=\"\" class=\"wp-image-27143\" srcset=\"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/Sado-dollaku.jpeg 480w, https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/Sado-dollaku-258x300.jpeg 258w\" sizes=\"auto, (max-width: 480px) 100vw, 480px\" \/><\/a><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p>Nga Sado Dollaku<\/p>\n\n\n\n<p><em>(Si ngeci vizioni qytetar i referendumit t\u00eb vitit 2006)<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8211; dhe \u00e7far\u00eb do t\u00eb thot\u00eb kjo p\u00ebr Malin e Zi n\u00eb rrug\u00ebn e tij evropiane)<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb vitin 2006, kur Mali i Zi votoi p\u00ebr pavar\u00ebsi, shum\u00eb shqiptar\u00eb votuan me nj\u00eb vizion specifik: nj\u00eb shtet qytetar, t\u00eb orientuar drejt Evrop\u00ebs, n\u00eb t\u00eb cilin pakicat g\u00ebzojn\u00eb barazi t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb. Referendumi nuk premtoi fragmentim etnik, por nj\u00eb demokraci shum\u00ebkomb\u00ebshe n\u00eb rrug\u00ebn drejt Evrop\u00ebs. Dy dekada m\u00eb von\u00eb, ky vizion mbetet pjes\u00ebrisht i realizuar, i vonuar ndjesh\u00ebm dhe &#8211; n\u00eb momente ky\u00e7e &#8211; ende i trajtuar si k\u00ebrc\u00ebnim.<\/p>\n\n\n\n<p>Ky ese shqyrton se \u00e7far\u00eb nga ky premtim \u00ebsht\u00eb p\u00ebrmbushur n\u00ebp\u00ebrmjet nj\u00eb rasti zbulues: marr\u00ebveshja p\u00ebr nd\u00ebrtimin e Velika Plaza, letra e diaspor\u00ebs q\u00eb pasoi dhe heshtja q\u00eb pasoi n\u00eb p\u00ebrgjigje. N\u00eb k\u00ebt\u00eb hendek midis aspirat\u00ebs dhe p\u00ebrgjigjes, ne shohim se sa larg ka arritur Mali i Zi &#8211; dhe sa larg ka ende p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>Me an\u00eb t\u00eb masave institucionale, premtimet nuk jan\u00eb thyer, ato jan\u00eb thjesht t\u00eb paplota. Mali i Zi ka nd\u00ebrtuar nj\u00eb kuad\u00ebr mbres\u00ebl\u00ebn\u00ebs p\u00ebr t\u00eb drejtat e pakicave: mbrojtje kushtetuese, garanci ligjore, pjes\u00ebmarrje t\u00eb pakicave n\u00eb parlament dhe k\u00ebshilla lokale. Por ekziston nj\u00eb hendek i madh midis ligjeve n\u00eb let\u00ebr dhe zbatimit t\u00eb tyre. Raportet e monitorimit t\u00eb Bashkimit Evropian e p\u00ebrshkruajn\u00eb korniz\u00ebn si &#8220;kryesisht n\u00eb vend&#8221;, por &#8220;mjaftuesh\u00ebm efektive&#8221;. Ky \u00ebsht\u00eb hendeku q\u00eb p\u00ebrcakton p\u00ebrvoj\u00ebn pas vitit 2006: p\u00ebrfshirja ekziston, por n\u00eb kushte t\u00eb caktuara. T\u00eb drejtat jan\u00eb t\u00eb shkruara, por zbatimi i tyre negociohet.<\/p>\n\n\n\n<p>Autoritetet malazeze papritur njoftuan p\u00ebr nj\u00eb projekt t\u00eb madh nd\u00ebrtimi n\u00eb Plazh\u00eb t\u00eb Madhe , nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb \u00e7muar t\u00eb vij\u00ebs bregdetare, n\u00eb vitin 2025, p\u00ebr nj\u00eb investitor nga Emiratet e Bashkuara Arabe. Megjithat\u00eb, projekti u miratua n\u00eb nivel komb\u00ebtar me konsultime minimale me bashkin\u00eb lokale q\u00eb do t\u00eb prekej m\u00eb shum\u00eb &#8211; Ulqinin, nj\u00eb qytet me popullsi shumic\u00eb shqiptare. Projekti, i cili do t\u00eb riform\u00ebsonte vij\u00ebn bregdetare, turizmin dhe mjedisin e bashkis\u00eb, u krye pa procesin e menduar mir\u00eb lokal t\u00eb k\u00ebrkuar nga administrata qytetare, si dhe rregulloret p\u00ebrkat\u00ebse t\u00eb Bashkimit Evropian.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb p\u00ebrgjigje, nj\u00eb koalicion i diaspor\u00ebs s\u00eb shqiptar\u00ebve malazez\u00eb n\u00eb Shtetet e Bashkuara hartoi nj\u00eb Let\u00ebr t\u00eb Hapur drejtuar Kryeministrit Spaji\u0107. Letra u shkrua me respekt, por drejtp\u00ebrdrejt: nj\u00eb vendim i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm q\u00eb prekte nj\u00eb komun\u00eb me nj\u00eb popullsi shumic\u00eb minoritare u miratua pa koordinim lokal. Letra p\u00ebrmendte premtimin qytetar t\u00eb referendumit. Letra b\u00ebnte thirrje p\u00ebr transparenc\u00eb dhe p\u00ebrfshirje.<\/p>\n\n\n\n<p>Zyra e Kryeministrit nuk u p\u00ebrgjigj. Kjo heshtje ia vlen t\u00eb trajtohet. Nuk \u00ebsht\u00eb heshtje refuzimi, por heshtje e nj\u00eb shteti q\u00eb nuk ndihet i detyruar t&#8217;u p\u00ebrgjigjet pakicave t\u00eb tij. P\u00ebr diaspor\u00ebn e shqiptar\u00ebve t\u00eb Malit t\u00eb Zi q\u00eb shpresonin p\u00ebr pavar\u00ebsi, kjo ishte ve\u00e7an\u00ebrisht e dhimbshme. Ata nuk po k\u00ebrkonin trajtim t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb &#8211; vet\u00ebm mir\u00ebsjelljen e t\u00eb qenit t\u00eb konsultuar p\u00ebr di\u00e7ka q\u00eb do t\u00eb ndryshonte t\u00eb ardhmen e komunitetit t\u00eb tyre. Fakti q\u00eb kjo k\u00ebrkes\u00eb mbeti pa p\u00ebrgjigje sugjeron q\u00eb shteti ende nuk e ka p\u00ebrvet\u00ebsuar se pakicat kan\u00eb t\u00eb drejt\u00eb t\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb shpjegime.<\/p>\n\n\n\n<p>P\u00ebraf\u00ebrsisht n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb vitin e kaluar, shfaqja e filmit \u201cRoda\u201d (Lejleku) &nbsp;u pezullua n\u00eb Festivalin e Filmit \u201cXhada\u201d p\u00ebr shkak t\u00eb tensioneve mbi p\u00ebrdorimin publik t\u00eb gjuh\u00ebs shqipe dhe simboleve kulturore. N\u00eb nj\u00eb shtet q\u00eb pretendon se garanton t\u00eb drejtat e gjuh\u00ebve t\u00eb pakicave, shprehja publike e identitetit t\u00eb pakicave mund t\u00eb shkaktoj\u00eb ende f\u00ebrkime. Ky \u00ebsht\u00eb treguesi m\u00eb i duksh\u00ebm i normalizimit t\u00eb paplot\u00eb. Ligjet mund t\u00eb mbrojn\u00eb gjuh\u00ebt. Por n\u00eb nj\u00eb shoq\u00ebri v\u00ebrtet civile, vet\u00eb gjuha pushon s\u00eb qeni e jasht\u00ebzakonshme. Pamja e flamurit shqiptar ose tingulli i shqipes s\u00eb folur nuk b\u00ebhet m\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm se \u00e7do simbol tjet\u00ebr i nj\u00eb popullsie t\u00eb larmishme. N\u00eb nj\u00eb shtet q\u00eb pretendon t\u00eb jet\u00eb n\u00eb rrug\u00ebn evropiane, momente t\u00eb tilla, si ato t\u00eb vitit 2025, ende k\u00ebrkojn\u00eb nd\u00ebrhyrje.<\/p>\n\n\n\n<p>Rruga e Malit t\u00eb Zi drejt an\u00ebtar\u00ebsimit n\u00eb BE p\u00ebrkufizohet si teknike &#8211; harmonizimi i ligjeve, p\u00ebrmbushja e kritereve. Por ka di\u00e7ka m\u00eb t\u00eb thell\u00eb: nj\u00eb standard moral q\u00eb BE-ja rrall\u00eb e paraqet kaq hapur. BE-ja nuk do ta pranoj\u00eb Malin e Zi derisa t\u00eb mbroj\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb dukshme minoritetet e saj. Historia i ka m\u00ebsuar Evrop\u00ebs se shtetet q\u00eb i trajtojn\u00eb minoritetet si an\u00ebtar\u00eb t\u00eb kusht\u00ebzuar p\u00ebrfundimisht degjenerojn\u00eb n\u00eb konflikt. Pra, kur BE-ja ndjek mbrojtjen e minoriteteve, ajo vendos nj\u00eb kusht prag p\u00ebr an\u00ebtar\u00ebsim: nj\u00eb demokraci funksionale nuk mund t\u00eb toleroj\u00eb margjinalizimin rast\u00ebsor t\u00eb minoriteteve.<\/p>\n\n\n\n<p>Rasti i Plazh\u00ebs Madhe, heshtja e diaspor\u00ebs dhe brisht\u00ebsia e p\u00ebrdorimit t\u00eb gjuh\u00ebs shqipe n\u00eb hap\u00ebsirat publike jan\u00eb t\u00eb gjitha d\u00ebshtime sipas k\u00ebtij kriteri. Ato tregojn\u00eb nj\u00eb vend q\u00eb ende nuk e ka p\u00ebrvet\u00ebsuar se p\u00ebrfshirja e pakicave nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb favor, por nj\u00eb parakusht p\u00ebr an\u00ebtar\u00ebsimin n\u00eb BE p\u00ebr vet\u00eb Malin e Zi. Me fjal\u00eb t\u00eb tjera: Mali i Zi do t\u00eb arrij\u00eb deri te dera e BE-s\u00eb, duke treguar se kujdeset p\u00ebr m\u00eb t\u00eb vegjlit prej nesh. Nuk ka rrug\u00eb t\u00eb shkurt\u00ebr p\u00ebr k\u00ebt\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>Ky standard p\u00ebrmban nj\u00eb ironi t\u00eb papritur. Parimi q\u00eb nj\u00eb komunitet gjykohet nga m\u00ebnyra se si i trajton an\u00ebtar\u00ebt e tij m\u00eb t\u00eb dob\u00ebt nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb shpikje moderne evropiane &#8211; \u00ebsht\u00eb nj\u00eb vler\u00eb thelb\u00ebsore e tradit\u00ebs malazeze. Koncepti tradicional malazez i &#8220;njer\u00ebzimit dhe heroizmit&#8221; \u00ebsht\u00eb i rr\u00ebnjosur n\u00eb mbrojtjen e t\u00eb cenuesh\u00ebmve dhe n\u00eb mbrojtjen e dinjitetit nga shtypja. Standardi moral i Bashkimit Evropian \u00ebsht\u00eb n\u00eb thelb n\u00eb vazhdim\u00ebsi me k\u00ebt\u00eb vler\u00eb historike malazeze. T\u00eb dyja pal\u00ebt thon\u00eb: shenja e nj\u00eb komuniteti legjitim nuk \u00ebsht\u00eb forca e shumic\u00ebs s\u00eb tij, por siguria e pakicave t\u00eb tij. T\u00eb dyja pal\u00ebt thon\u00eb se dinjiteti i v\u00ebrtet\u00eb vjen nga t\u00eb jetuarit sipas parimeve, jo nga dominimi.<\/p>\n\n\n\n<p>Megjithat\u00eb, Mali i Zi modern nuk e ka njohur gjithmon\u00eb k\u00ebt\u00eb vazhdim\u00ebsi. P\u00ebr disa, t\u00eb drejtat e pakicave trajtohen si nj\u00eb imponim nga Brukseli. Por Bashkimi Evropian nuk imponon nj\u00eb vler\u00eb t\u00eb huaj &#8211; ai i k\u00ebrkon Malit t\u00eb Zi t\u00eb jet\u00eb besnik ndaj standardit t\u00eb vet historik. K\u00ebtu, heshtja e Plazh\u00ebs Madhe zbulon qart\u00eb jo vet\u00ebm d\u00ebshtimin p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrmbushur standardet e Bashkimit Evropian, por edhe d\u00ebshtimin p\u00ebr t\u00eb ruajtur besnik\u00ebrin\u00eb ndaj vlerave m\u00eb t\u00eb thella t\u00eb Malit t\u00eb Zi. Nj\u00eb shtet q\u00eb anashkalon \u00e7\u00ebshtjet e pakicave pa p\u00ebrgjigje vepron n\u00eb shkelje t\u00eb njer\u00ebzimit dhe heroizmit.<\/p>\n\n\n\n<p>Nj\u00ebzet vjet pas pavar\u00ebsis\u00eb, premtimi i Malit t\u00eb Zi mbetet i paplot\u00eb. Institucionet jan\u00eb n\u00eb vend. Kornizat jan\u00eb shkruar. Por vullneti p\u00ebr t&#8217;i zbatuar ato n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb vazhdueshme, p\u00ebr t&#8217;iu p\u00ebrgjigjur me respekt shqet\u00ebsimeve t\u00eb pakicave, p\u00ebr ta trajtuar identitetin e pakicave si nj\u00eb pjes\u00eb normale t\u00eb jet\u00ebs qytetare &#8211; kjo pun\u00eb ende nuk ka ardhur. Diaspora malazezo-shqiptare q\u00eb votoi n\u00eb vitin 2006 e kuptoi n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb intuitive at\u00eb q\u00eb vendi i tyre duhet t\u00eb m\u00ebsoj\u00eb tani: nj\u00eb komunitet p\u00ebrcaktohet jo nga fuqia e shumic\u00ebs s\u00eb saj, por nga m\u00ebnyra se si i trajton ata me m\u00eb pak pushtet. Nj\u00eb komb nuk \u00ebsht\u00eb i madh sepse ka arm\u00eb ose pasuri, por sepse kujdeset p\u00ebr t\u00eb pafuqishmit dhe respekton z\u00ebrin e pakic\u00ebs. Kjo \u00ebsht\u00eb masa me t\u00eb cil\u00ebn do t\u00eb gjykohet premtimi i vitit 2006 &#8211; jo nga ligjet q\u00eb jan\u00eb shkruar, por nga fakti n\u00ebse Mali i Zi ka m\u00ebsuar t&#8217;u p\u00ebrgjigjet letrave nga pakicat e tij dhe ta trajtoj\u00eb shprehjen publike t\u00eb identitetit t\u00eb pakic\u00ebs si di\u00e7ka q\u00eb duhet festua<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nga Sado Dollaku (Si ngeci vizioni qytetar i referendumit t\u00eb vitit 2006) &#8211; dhe \u00e7far\u00eb do t\u00eb thot\u00eb kjo p\u00ebr Malin e Zi n\u00eb rrug\u00ebn e tij evropiane) N\u00eb vitin 2006, kur Mali i Zi votoi p\u00ebr pavar\u00ebsi, shum\u00eb shqiptar\u00eb votuan me nj\u00eb vizion specifik: nj\u00eb shtet qytetar, t\u00eb orientuar drejt Evrop\u00ebs, n\u00eb t\u00eb cilin [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":27143,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_seopress_robots_primary_cat":"none","_seopress_titles_title":"%%post_title%% %%sep%% %%sitetitle%%","_seopress_titles_desc":"%%post_excerpt%%","_seopress_robots_index":"","footnotes":""},"categories":[2,12],"tags":[],"class_list":["post-41296","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualitet","category-opinione"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/41296","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=41296"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/41296\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":41300,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/41296\/revisions\/41300"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/27143"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=41296"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=41296"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=41296"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}