{"id":40862,"date":"2026-01-07T08:13:00","date_gmt":"2026-01-07T07:13:00","guid":{"rendered":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/?p=40862"},"modified":"2026-01-27T08:31:24","modified_gmt":"2026-01-27T07:31:24","slug":"gjurmet-e-besimit-pagan-deshmi-e-lashtesise","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/?p=40862","title":{"rendered":"Gjurm\u00ebt e besimit pagan, d\u00ebshmi e lasht\u00ebsis\u00eb"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Shtresimet historiko &#8211; legjendare lidhur me Kraj\u00ebn e Sip\u00ebrme (5)<\/strong><\/p>\n\n\n<figure class=\"wp-block-post-featured-image\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"800\" height=\"418\" src=\"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Kraja-liqeni-shkodres.jpg\" class=\"attachment-post-thumbnail size-post-thumbnail wp-post-image\" alt=\"\" style=\"object-fit:cover;\" srcset=\"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Kraja-liqeni-shkodres.jpg 800w, https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Kraja-liqeni-shkodres-300x157.jpg 300w, https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Kraja-liqeni-shkodres-768x401.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 800px) 100vw, 800px\" \/><\/figure>\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\"><em>Ilustrim<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Prof. Dr. Bahri Brisku<\/p>\n\n\n\n<p>Paganizmi i takon lasht\u00ebsis\u00eb para kristiane. Ai popull q\u00eb disponon me reflektimet besimit t\u00eb till\u00eb, q\u00eb bazohet n\u00eb shum\u00eb fuqi mbinatyrore &#8211; polutetiste, \u00ebsht\u00eb popullat\u00eb shum\u00eb e lasht\u00eb. N\u00eb nj\u00eb mori krijimesh t\u00eb gjeniut popullor t\u00eb k\u00ebsaj treve, gjenden gjurm\u00eb dhe reflektime t\u00eb besimit pagan. Popullata e Shestanit ka pas zbatuar rite t\u00eb tilla q\u00eb v\u00ebrehen te kremtimi i Nat\u00ebs s\u00eb buzmit, te Dita e Ver\u00ebs m\u00eb 14 mars, te betimet e lashta t\u00eb tyre, si \u2018Pasha qiellin\u2019, \u2018Pasha tok\u00ebn\u2019 dhe \u2018Pasha diellin\u2019. Gjat\u00eb shekujsh \u00ebsht\u00eb p\u00ebrcjellur j\u00eb besim i till\u00eb deri tani. Pastaj gjendet Lutja e r\u00ebnies s\u00eb shiut kur b\u00ebnte t\u00eb that\u00eb. Gjithashtu paganizmi ka l\u00ebn\u00eb gjurm\u00eb n\u00eb lutjet q\u00eb b\u00ebhen n\u00eb gjuh\u00ebn popullore p\u00ebr largimin e s\u00ebmundjeve. Lutjet p\u00ebr fryerjen e er\u00ebrave q\u00eb nuses t\u2019ia sllin me anije burrin n\u00eb sht\u00ebpin\u00eb e tij.<\/p>\n\n\n\n<p>Asaj kohe i takojn\u00eb edhe krijimi i qenieve imagjinare, si\u00e7 jan\u00eb: zanat, luget\u00ebrit, shtrigat, pastallavicat, p\u00ebrpinit\u00eb etj. Mbi katundin Brisk gjendet Maja e Zan\u00ebs, Bregu i Zan\u00ebs, Gropa e Zan\u00ebs, Shpella e Zan\u00ebs si dhe Gropa e Jud\u00ebs. K\u00ebto em\u00ebrtime edhe sot jan\u00eb vende t\u00eb tmerrshme. Barinjt\u00eb nga frika asnj\u00ebher\u00eb nuk kalonin pran\u00eb k\u00ebtyre vendeve.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb K\u00ebrnjic\u00eb t\u00eb Shestanit, m\u00eb 1791 populli dyshonte se ato q\u00eb sillnin fatkeq\u00ebsi ishin shtriga. Me q\u00ebllim t\u00eb shp\u00ebtimit t\u00eb katundit nga k\u00ebto fatkeq\u00ebsi, ata e merrnin nj\u00eb grua dhe e hidhnin n\u00eb thell\u00ebsi t\u00eb liqenit. Ekzistonte bindja popullore se n\u00ebse personi q\u00eb hidhet n\u00eb liqe mbytet pasi supozohej q\u00eb nuk ka qen\u00eb shtrig\u00eb se shtrigat nuk mbyten. Nj\u00eb bestytni e till\u00eb tregon p\u00ebr nj\u00eb zanafill\u00eb t\u00eb lasht\u00eb duke e vendosur etnogjenez\u00ebn e k\u00ebsaj popullate shqiptare deri n\u00eb koh\u00ebn pellazgo \u2013 ilire &#8211; albane.<\/p>\n\n\n\n<p>Karakteristik\u00eb e ve\u00e7ant\u00eb e t\u00ebr\u00eb Kraj\u00ebs \u00ebsht\u00eb q\u00eb p\u00ebr kujtim t\u00eb personave t\u00eb fisit nd\u00ebrtojn\u00eb rrug\u00eb, saranxha, lera, pusa, ubla, lugje, logje takimesh, mriza t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb etj. T\u00eb tilla objekte quhen me em\u00ebrtimet e tyre si: Ubla e Lek\u00ebs, Rruga e Sylos, Lera e Gjonit, Lugjet e Len\u00ebs, Logu i Idrizit, Mrizi i Gjok\u00ebs etj.<\/p>\n\n\n\n<p>Vler\u00eb unikate q\u00eb p\u00ebrthekon p\u00ebr studimet albanologjike n\u00eb ve\u00e7anti dhe p\u00ebr lasht\u00ebsin\u00eb e k\u00ebsaj treve n\u00eb ve\u00e7anti, \u00ebsht\u00eb fakti q\u00eb sipas hulumtimeve gjuh\u00ebsore, gjuha e \u201dMesharit\u201d t\u00eb Gjon Bdek Buzukut \u00ebsht\u00eb e ngjashme me t\u00eb folmen e lasht\u00eb t\u00eb Kraj\u00ebs. Deri tani dihet q\u00eb Kisha e Briskut \u00ebsht\u00eb nd\u00ebrtuar n\u00eb vitin 1552, por nuk p\u00ebrjashtohet mund\u00ebsia q\u00eb t\u00eb tilla objekte t\u00eb besimit t\u00eb vjet\u00ebr t\u00eb k\u00ebsaj popullate t\u00eb ken\u00eb ekzistuar ndoshta edhe disa shekuj m\u00eb par\u00eb se kjo n\u00eb Brisk, ku supozohet se Gjon Buzuku ka ngritur mesh\u00eb si vendas i k\u00ebsaj treve. K\u00ebt\u00eb supozim e p\u00ebrforcon bindsh\u00ebm vet\u00eb fakti se n\u00eb Kraj\u00eb gjendet Katundi Priftaj, i cili sipas rr\u00ebnojave q\u00eb ndodhen aty, qartas d\u00ebshmon lasht\u00ebsin\u00eb e Mesjet\u00ebs s\u00eb mung\u00ebt.<\/p>\n\n\n\n<p>P\u00ebr rr\u00ebnj\u00ebt e lasht\u00ebsis\u00eb s\u00eb Kraj\u00ebs s\u00eb Sip\u00ebrme, flet fakti q\u00eb Kraja n\u00eb shekullin XVII kishte kontin e vet legal. N\u00eb k\u00ebt\u00eb ap\u00ebsir\u00eb etnike arbane \u00ebsht\u00eb varrosur mbret\u00ebresha Elena e Balshajve q\u00eb ishte bij\u00eb e Anzhuin\u00ebve francez\u00eb. Elena pas vdekjes s\u00eb burrit shugurohet si murgesh\u00eb e Kish\u00ebs s\u00eb Ishullit t\u00eb Plakut n\u00eb Liqenin e Shkodr\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Rezyme<\/strong><br><br>P\u00ebrkund\u00ebr ekzistimit t\u00eb apetiteve t\u00eb politik\u00ebs sllave p\u00ebr ta shkomb\u00ebtarizuar Kraj\u00ebn, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb theksuar Shestanin, fal\u00eb nd\u00ebrgjegjes s\u00eb lart\u00eb patriotike komb\u00ebtare, armiku nuk arriti t\u00eb kryej\u00eb synimet e tij t\u00eb shkomb\u00ebtarizimit, si\u00e7 arriti t\u00eb b\u00ebj\u00eb n\u00eb Ku\u00e7, Piper, te Pal\u00ebbardhit (Bellopavliq\u00ebt), n\u00eb Bok\u00eb t\u00eb Kotorrit etj.<\/p>\n\n\n\n<p>E folmja aktuale e Kraj\u00ebs, posa\u00e7\u00ebrisht asaj t\u00eb sip\u00ebrme, ku jan\u00eb ruajtur forma dhe terma t\u00eb lasht\u00eb historiko-gjuh\u00ebsor\u00eb, qartas d\u00ebshmon p\u00ebr vjet\u00ebrsin\u00eb e ekzistenc\u00ebs s\u00eb etnosit shqiptar, p\u00ebr t\u00eb cilat gjer\u00ebsisht kan\u00eb folur albanolog\u00ebt e njohur Eqerem \u00c7abej, Shufflay, Hahni, Jeri\u00e7eku etj.<\/p>\n\n\n\n<p>Faktori historiko-gjuh\u00ebsor i analiz\u00ebs s\u00eb oponimeve si dhe posedimi i terminologjis\u00eb nga fusha e lundrimit dhe peshkimit n\u00eb katundet pran\u00eb Liqenit t\u00eb Shkodr\u00ebs, i hedh posht\u00eb tezat s\u00eb disa pseudoshkenc\u00ebtar\u00ebve serbosllav\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt p\u00ebrpiqeshin ta mashtrojn\u00eb opinionin shkencor se gjoja shqiptar\u00ebt nuk kan\u00eb terminologji lundruese dhe t\u00eb peshkimit. Q\u00ebllimi i k\u00ebtyre keqdash\u00ebsve ishte q\u00eb me \u00e7do kusht t\u00eb shkruajn\u00eb se shqiptar\u00ebt n\u00eb k\u00ebto rajone jan\u00eb ardhacak\u00eb. K\u00ebtyre mendimeve kryek\u00ebput armiq\u00ebsore qartas iu kund\u00ebrvihet fakti q\u00eb n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe t\u00eb Kraj\u00ebs dhe rajonit t\u00eb gjer\u00eb, ekzistojn\u00eb nj\u00eb mori termash t\u00eb lundrimit dhe t\u00eb peshkimit n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe.<\/p>\n\n\n\n<p>Nj\u00eb cil\u00ebsi e ve\u00e7ant\u00eb e k\u00ebtyre banor\u00ebve \u00ebsht\u00eb fakti q\u00eb nj\u00eb pjes\u00eb e tyre edhe pse pat\u00ebn kaluar n\u00eb besimin islam, arrit\u00ebn t\u00eb mbrojn\u00eb gjuh\u00ebn, kultur\u00ebn dhe traditat e mrekullueshme komb\u00ebtare dhe vijuan marr\u00ebdh\u00ebniet v\u00ebllaz\u00ebrore me bashk\u00ebvend\u00ebsit katolik\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00ebshmi e qart\u00eb e lasht\u00ebsis\u00eb s\u00eb Kraj\u00ebs \u00ebsht\u00eb fakti q\u00eb k\u00ebtu kan\u00eb ekzistuar mbi 30 kisha shqiptare katolike, prej t\u00eb cilave gjysma e tyre jan\u00eb n\u00eb k\u00ebmb\u00eb. Kisha e Briskut \u00ebsht\u00eb nd\u00ebrtuar m\u00eb 1502, por sipas t\u00eb dh\u00ebnave mendohet q\u00eb k\u00ebtu kan\u00eb ekzistuar kisha shqiptaro-katolike edhe m\u00eb p\u00ebrpara. Ekzistojn\u00eb t\u00eb dh\u00ebna gjeologjike p\u00ebr ekzistimin e dy toponimeve me em\u00ebrtim Qyteza, ku jan\u00eb evidentuar rr\u00ebnoja dhe themele t\u00eb nd\u00ebrtesave q\u00eb demonstrojn\u00eb lasht\u00ebsi t\u00eb mung\u00ebt.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb rajonin e Kraj\u00ebs s\u00eb Sip\u00ebrme (Shestan), gjat\u00eb hapjeve t\u00eb themeleve t\u00eb nd\u00ebrtesave, ublave, pusave, saranxhave etj., jan\u00eb gjetur orendi t\u00eb ndryshme bujq\u00ebsore dhe sht\u00ebpiake shum\u00eb t\u00eb lashta. Tri prej tyre disponojn\u00eb figur\u00ebn e gjarprit, farkuar n\u00eb hekur. Figura t\u00eb tilla paraqesin vazhdim\u00ebsin\u00eb e k\u00ebsaj popullate shqiptare nga pellazgo-ilir\u00ebt.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb k\u00ebt\u00eb kumtes\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb posa\u00e7me jam marr\u00eb me zanafill\u00ebn, prejardhjen e em\u00ebrtimit t\u00eb katundit Brisk, ku ekzistonte nj\u00eb lagje e t\u00ebr\u00eb e fark\u00ebtar\u00ebve, t\u00eb cil\u00ebt p\u00ebrve\u00e7 tjerave merreshin edhe me farkimin dhe punimin e thikave, shpatave, brisqeve etj. Pasi q\u00eb n\u00eb Kraj\u00eb disa katunde kan\u00eb marr\u00eb emrin nga zejet q\u00eb ushtronin vendasit, si: Kacaj, prodhonin kacasheke t\u00eb ver\u00ebs, djathit etj., t\u00ebr\u00eb katundi Kacaj em\u00ebrohet me k\u00ebt\u00eb mbiem\u00ebr Kacaj. Gjithashtu lagjja \u00c7ekaj n\u00eb Arbnesh, merrej me mjesht\u00ebrin\u00eb e farkat\u00ebris\u00eb. Natyrisht farkimin e kryenin me an\u00eb t\u00eb \u00e7eki\u00e7\u00ebve dhe u quajt\u00ebn \u00c7ekaj \u2013 Cekaj. Ndaj, \u00ebsht\u00eb e natyrshme dhe shum\u00eb e logjikshme q\u00eb edhe Brisku e ka marr\u00eb em\u00ebrtimin e katundit prej prodhimeve t\u00eb thikave e brisqeve. Ekziston edhe mendimi q\u00eb k\u00ebt\u00eb em\u00ebrtim Brisku e ka marr\u00eb prej konfiguracionit t\u00eb terrenit q\u00eb p\u00ebrb\u00ebhej nga arat e ngushta q\u00eb n\u00eb Kraj\u00eb quhen brinja. Por, duke u nisur nga fakti q\u00eb t\u00ebr\u00eb Kraja disponon me nj\u00eb konfiguracion t\u00eb brinj\u00ebve, na duket q\u00eb nuk q\u00ebndron dhe nuk ka logjik\u00eb shkencore q\u00eb posa\u00e7\u00ebrisht Brisku t\u00eb em\u00ebrtohet sipas rripave t\u00eb tok\u00ebs &#8211; brinj\u00ebve, kur e till\u00eb \u00ebsht\u00eb e t\u00ebr\u00eb Kraja. Duke u nisur nga nj\u00eb mori faktesh q\u00eb kam elaboruar n\u00eb k\u00ebt\u00eb kumtes\u00eb qartas na del se edhe em\u00ebrtimi i Briskut, rrjedh nga prodhimi i farkimit t\u00eb vegl\u00ebs brisk, ashtu si n\u00eb rastin e Bibajve, Kacajve, \u00c7ekajve etj.<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Tem\u00eb nga projekti&nbsp;<\/em>\u201cFol, shkruaj dhe p\u00ebrdore gjuh\u00ebn t\u00ebnde, gjuh\u00ebn shqipe\u201d \u2013 &nbsp;Informimi n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe i shqiptar\u00ebve n\u00eb Mal t\u00eb Zi dhe diaspor\u00eb p\u00ebrmes faqes s\u00eb internetit 2025<em>\u201d, pjes\u00eb e t\u00eb cilit \u00ebsht\u00eb p\u00ebrkrahur nga Fondi p\u00ebr mbrojtjen dhe realizimin e t\u00eb drejtave t\u00eb pakicave n\u00eb Mal t\u00eb Zi.<\/em><\/strong>&nbsp;<strong><em>P\u00ebrmbajtja \u00ebsht\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsi e vetme e projektit dhe nuk pasqyron domosdoshm\u00ebrisht pik\u00ebpamjet e Fondit p\u00ebr mbrojtjen dhe realizimin e t\u00eb drejtave t\u00eb pakicave n\u00eb Mal t\u00eb Zi.<\/em><\/strong><a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fulqini-online.com%2Fsajti%2F%3Fp%3D40784\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\"><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fulqini-online.com%2Fsajti%2F%3Fp%3D40839\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\"><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fulqini-online.com%2Fsajti%2F%3Fp%3D40858\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\"><\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Shtresimet historiko &#8211; legjendare lidhur me Kraj\u00ebn e Sip\u00ebrme (5) Ilustrim Prof. Dr. Bahri Brisku Paganizmi i takon lasht\u00ebsis\u00eb para kristiane. Ai popull q\u00eb disponon me reflektimet besimit t\u00eb till\u00eb, q\u00eb bazohet n\u00eb shum\u00eb fuqi mbinatyrore &#8211; polutetiste, \u00ebsht\u00eb popullat\u00eb shum\u00eb e lasht\u00eb. N\u00eb nj\u00eb mori krijimesh t\u00eb gjeniut popullor t\u00eb k\u00ebsaj treve, gjenden gjurm\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":40865,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_seopress_robots_primary_cat":"none","_seopress_titles_title":"%%post_title%% %%sep%% %%sitetitle%%","_seopress_titles_desc":"%%post_excerpt%%","_seopress_robots_index":"","_seopress_analysis_target_kw":"","footnotes":""},"categories":[2,18],"tags":[],"class_list":["post-40862","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualitet","category-histori"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/40862","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=40862"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/40862\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":40867,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/40862\/revisions\/40867"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/40865"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=40862"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=40862"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=40862"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}