{"id":40717,"date":"2025-12-01T11:05:00","date_gmt":"2025-12-01T10:05:00","guid":{"rendered":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/?p=40717"},"modified":"2026-01-10T11:11:13","modified_gmt":"2026-01-10T10:11:13","slug":"gjurme-te-civilizimit-te-lashte","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/?p=40717","title":{"rendered":"Gjurm\u00eb t\u00eb civilizimit t\u00eb lasht\u00eb"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>T\u00eb dh\u00ebna onomastike dhe demografike p\u00ebr Shasin dhe vendbanimet e nahijes s\u00eb Bun\u00ebs s\u00eb p\u00ebrtejme sipas defter\u00ebve osman\u00eb t\u00eb shekujve XV dhe XVI (1)<\/strong><\/p>\n\n\n<figure class=\"wp-block-post-featured-image\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"532\" height=\"400\" src=\"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/kisha-shen-merise-shas.jpg\" class=\"attachment-post-thumbnail size-post-thumbnail wp-post-image\" alt=\"\" style=\"object-fit:cover;\" srcset=\"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/kisha-shen-merise-shas.jpg 532w, https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/kisha-shen-merise-shas-300x225.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 532px) 100vw, 532px\" \/><\/figure>\n\n\n<p>Prof. dr. Iljaz Rexha<\/p>\n\n\n\n<p>Hyrje<br>N\u00eb baz\u00eb t\u00eb k\u00ebtij materiali t\u00eb begatsh\u00ebm onomastik q\u00eb na ofrojn\u00eb regjistrat kadastral\u00eb osman\u00eb p\u00ebr k\u00ebt\u00eb rajon mund t\u00eb studiohet historia gjeografike e endbanimeve, l\u00ebvizjet dhe migrimet e k\u00ebsaj popullsie prej nj\u00eb vendi n\u00eb nj\u00eb vend tjet\u00ebr. Nd\u00ebrsa n\u00eb baz\u00eb t\u00eb t\u00eb dh\u00ebnave antroponimike dhe patronimike mund t\u00eb studiohet struktura etnike, religjioze dhe pozita sociale e shoq\u00ebrore e popullsis\u00eb. Nj\u00ebkoh\u00ebsisht mund t\u00eb hetohen dhe zbulohen gjurm\u00ebt dhe vendet e monumenteve t\u00eb kultit dhe t\u00eb kultur\u00ebs n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, meq\u00eb n\u00eb k\u00ebto burime zakonisht p\u00ebrmenden kishat apo vendet e monumenteve t\u00eb kultur\u00ebs ku ato m\u00eb her\u00ebt kan\u00eb ekzistuar, n\u00ebse kan\u00eb qen\u00eb t\u00eb p\u00ebrfshira n\u00eb sistemin e timarit t\u00eb spahinj\u00ebve osman\u00eb q\u00eb u jan\u00eb n\u00ebnshtruar sistemit fiskal t\u00eb administrat\u00ebs osmane.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00cbsht\u00eb i njohur fakti se hap\u00ebsira gjeografike e An\u00ebs s\u00eb Malit n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, e sidomos vet\u00eb qyteti antik i Shasit me rrethin\u00eb n\u00eb ve\u00e7anti, deri n\u00eb mesjet\u00ebn e hershme, ishte i pasur me monumentet e kultit dhe me monumente t\u00eb tjera kulturo-historike, jo vet\u00ebm p\u00ebr k\u00ebt\u00eb trev\u00eb, por edhe m\u00eb gjer\u00eb n\u00eb Ballkan. N\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, p\u00ebr shkak t\u00eb pozit\u00ebs s\u00eb saj gjeografike dhe strategjike, hap\u00ebsira e An\u00ebs s\u00eb Malit ka luajtur nj\u00eb rol mjaft me r\u00ebnd\u00ebsi n\u00eb antik\u00eb dhe deri n\u00eb mesjet\u00ebn e hershme, sepse, g\u00ebrmadhat q\u00eb jan\u00eb gjetur dhe zbulimet arkeologjike q\u00eb jan\u00eb b\u00ebr\u00eb pjes\u00ebrisht, tregojn\u00eb se n\u00eb k\u00ebt\u00eb hap\u00ebsir\u00eb jan\u00eb kryq\u00ebzuar disa kultura dhe shtresime t\u00eb ndryshme gjuh\u00ebsore, duke filluar prej asaj iliro &#8211; albane, romano &#8211; latine, greko &#8211; bizantine, veneto &#8211; italiane, otomane &#8211; turke dhe m\u00eb von\u00eb asaj sllave. Nga ajo koh\u00eb kan\u00eb mbetur vet\u00ebm g\u00ebrmadhat e k\u00ebshtjell\u00ebs s\u00eb Shasit dhe muret e nj\u00eb katedraleje katolike deri n\u00eb shekullin XIII, themelet e 10-11 kish\u00ebzave &#8211; kapelave t\u00eb vogla katolike, tregu i mbuluar me dyqane dhe rrugica t\u00eb ngushta t\u00eb stilit dhe arkitektur\u00ebs latino &#8211; romane, q\u00eb jan\u00eb zbuluar koh\u00ebve t\u00eb fundit nga hulumtuesit dhe arkeolog\u00ebt e Cetin\u00ebs, gj\u00eb q\u00eb tregojn\u00eb se n\u00eb lokalitetin e Qytetit t\u00eb Vjet\u00ebr t\u00eb Shasit me rrethin\u00eb ka ekzistuar nj\u00eb civilizim i lasht\u00eb. Si duket, pjesa m\u00eb e madhe e atyre monumenteve kulturo-historike kan\u00eb ekzistuar jasht\u00eb mureve t\u00eb qytetit antik t\u00eb Shasit, meq\u00eb n\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn e gjer\u00eb t\u00eb tij hasen gjurm\u00ebt e atyre monumenteve t\u00eb kultit q\u00eb jan\u00eb ruajtur n\u00eb emrat e toponimeve q\u00eb sot i mbajn\u00eb fshatrat e An\u00ebs s\u00eb Malit.<\/p>\n\n\n\n<p>Lidhur me k\u00ebto monumente t\u00eb kultit \u00ebsht\u00eb krijuar edhe goj\u00ebdh\u00ebna se n\u00eb Shas kan\u00eb ekzistuar 365 kisha, \u00e7ka bie ndesh me logjik\u00ebn e sh\u00ebndosh\u00eb dhe realitetin shkencor, meq\u00eb kjo goj\u00ebdh\u00ebn\u00eb s\u2019ka mb\u00ebshtetje as n\u00eb gjetjet arkeologjike, as n\u00eb burimet e shkruara historike mesjetare. Me siguri nj\u00eb num\u00ebr i konsideruesh\u00ebm i monumenteve t\u00eb kultit kaekzistuar n\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn mes Tivarit \u2013 Ulqinit &#8211; Shkodr\u00ebs dhe Shasit dhe e t\u00ebr\u00eb kjo hap\u00ebsir\u00eb e gjer\u00eb lidhet sipas goj\u00ebdh\u00ebn\u00ebs popullore vet\u00ebm me hap\u00ebsir\u00ebn e qytetit antik dhe mesjetar t\u00eb Shasit, q\u00eb p\u00ebrfshinte nj\u00eb sip\u00ebrfaqe relativisht t\u00eb vog\u00ebl \u2013 3-4 ha tok\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>Por g\u00ebrmimet dhe gjetjet e reja arkeologjike nga ana e ekspert\u00ebve t\u00eb k\u00ebsaj l\u00ebmie do ta thon\u00eb fjal\u00ebn e fundit p\u00ebr r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e Shasit t\u00eb lasht\u00eb q\u00eb ai ka si lokalitet arkeologjik, si monument i kultit dhe i trash\u00ebgimis\u00eb s\u00eb kultur\u00ebs materiale, historike dhe arkitektonike me vlera shum\u00ebdimensionale jo vet\u00ebm p\u00ebr hap\u00ebsir\u00ebn gjeografike t\u00eb An\u00ebs s\u00eb Malit, por edhe m\u00eb gjer\u00eb, e sidomos p\u00ebr zhvillimin e turizmit bashk\u00ebkohor t\u00eb k\u00ebsaj ane.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb munges\u00eb t\u00eb materialeve epigrafike,mbi shkrimeve arkaike nga koha antike, mesjeta e hershme dhe ajo e von\u00eb p\u00ebr rajonin n\u00eb fjal\u00eb, at\u00ebher\u00eb t\u00eb dh\u00ebna onomastike n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi dhe ato toponomastike n\u00eb ve\u00e7anti, mund t\u00eb sh\u00ebrbejn\u00eb si ndihmes\u00eb p\u00ebr t\u00eb zbuluar disa elemente t\u00eb monumenteve t\u00eb kultit si edhe t\u00eb atyre kulturo-historike, qofshin ato t\u00eb sfer\u00ebs sakrale apo profane, e sidomos p\u00ebr t\u00eb studiuar struktur\u00ebn etnike dhe konfesionale t\u00eb banor\u00ebve q\u00eb kan\u00eb jetuar dhe jetojn\u00eb n\u00eb k\u00ebto hap\u00ebsira gjeografike.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb vazhdim t\u00eb k\u00ebtij punimi do t\u00eb prezentojm\u00eb materialin e d\u00ebshifruar dhe t\u00eb p\u00ebrkthyer, si\u00e7 e theksuam n\u00eb fillim, duke sjell\u00eb t\u00eb dh\u00ebn onomastike dhe demografike t\u00eb cilat i kemi nxjerr\u00eb nga defter\u00ebt osman\u00eb t\u00eb shekullit XVXVI, dhe q\u00eb deri m\u00eb tani nuk jan\u00eb botuar p\u00ebr hap\u00ebsir\u00ebn e An\u00ebs s\u00eb Malit..<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Tem\u00eb nga projekti <\/em>\u201cFol, shkruaj dhe p\u00ebrdore gjuh\u00ebn t\u00ebnde, gjuh\u00ebn shqipe&#8221; &#8211; \u00a0Informimi n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe i shqiptar\u00ebve n\u00eb Mal t\u00eb Zi dhe diaspor\u00eb p\u00ebrmes faqes s\u00eb internetit 2025<em>\u201d, pjes\u00eb e t\u00eb cilit \u00ebsht\u00eb p\u00ebrkrahur nga Fondi p\u00ebr mbrojtjen dhe realizimin e t\u00eb drejtave t\u00eb pakicave n\u00eb Mal t\u00eb Zi.<\/em><\/strong>\u00a0<strong><em>P\u00ebrmbajtja \u00ebsht\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsi e vetme e projektit dhe nuk pasqyron domosdoshm\u00ebrisht pik\u00ebpamjet e Fondit p\u00ebr mbrojtjen dhe realizimin e t\u00eb drejtave t\u00eb pakicave n\u00eb Mal t\u00eb Zi.<\/em><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u00eb dh\u00ebna onomastike dhe demografike p\u00ebr Shasin dhe vendbanimet e nahijes s\u00eb Bun\u00ebs s\u00eb p\u00ebrtejme sipas defter\u00ebve osman\u00eb t\u00eb shekujve XV dhe XVI (1) Prof. dr. Iljaz Rexha HyrjeN\u00eb baz\u00eb t\u00eb k\u00ebtij materiali t\u00eb begatsh\u00ebm onomastik q\u00eb na ofrojn\u00eb regjistrat kadastral\u00eb osman\u00eb p\u00ebr k\u00ebt\u00eb rajon mund t\u00eb studiohet historia gjeografike e endbanimeve, l\u00ebvizjet dhe migrimet [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":700,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_seopress_robots_primary_cat":"none","_seopress_titles_title":"%%post_title%% %%sep%% %%sitetitle%%","_seopress_titles_desc":"%%post_excerpt%%","_seopress_robots_index":"","footnotes":""},"categories":[2,18],"tags":[],"class_list":["post-40717","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualitet","category-histori"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/40717","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=40717"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/40717\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":40720,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/40717\/revisions\/40720"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/700"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=40717"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=40717"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=40717"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}