{"id":40260,"date":"2025-10-03T15:54:47","date_gmt":"2025-10-03T13:54:47","guid":{"rendered":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/?p=40260"},"modified":"2025-10-03T15:55:07","modified_gmt":"2025-10-03T13:55:07","slug":"trashegimia-kulturore-shqiptare-e-malesise-ne-botimet-e-kole-berishes","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/?p=40260","title":{"rendered":"TRASH\u00cbGIMIA KULTURORE SHQIPTARE E MAL\u00cbSIS\u00cb N\u00cb BOTIMET E KOL\u00cb BERISH\u00cbS"},"content":{"rendered":"<figure class=\"wp-block-post-featured-image\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"496\" height=\"700\" src=\"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/At-kole-berisha-trashegimia-e-malesise-libri.jpg\" class=\"attachment-post-thumbnail size-post-thumbnail wp-post-image\" alt=\"\" style=\"object-fit:cover;\" srcset=\"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/At-kole-berisha-trashegimia-e-malesise-libri.jpg 496w, https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/At-kole-berisha-trashegimia-e-malesise-libri-213x300.jpg 213w\" sizes=\"auto, (max-width: 496px) 100vw, 496px\" \/><\/figure>\n\n\n<p><strong>Abstrakt<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Dr.Nail&nbsp; Draga*<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Krahina etnografike&nbsp; e Mal\u00ebsis\u00eb s\u00eb Madhe n\u00eb saj\u00eb t\u00eb trash\u00ebgimis\u00eb kulturore vazhdimisht ka qen\u00eb inspiruese si p\u00ebr studiues vendas dhe t\u00eb huaj. Dhe nuk ka si t\u00eb jet\u00eb&nbsp; ndryshe sepse ajo n\u00eb saj\u00eb t\u00eb morfologjis\u00eb s\u00eb relievit dhe natyr\u00ebs s\u00eb saj impozante,&nbsp; si rrall\u00eb kush ka ruajtur n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb autentike tiparet e rrac\u00ebs shqiptare. Ishte pik\u00ebrisht ky mjedis i cili ka frym\u00ebzuar t\u00eb gjith\u00eb ata t\u00eb cil\u00ebt kan\u00eb vler\u00ebsuar vlerat etnokulturore t\u00eb etnosit shqiptar.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb gam\u00ebn e tyre individ\u00ebve b\u00ebjn\u00eb pjes\u00eb edhe nj\u00eb num\u00ebr i konsideruar i klerik\u00ebve shqiptar\u00eb(Sh.Gje\u00e7ovi, D.Kurti, M.Sirdani, B.Palaj etj.), t\u00eb cil\u00ebt gjat\u00eb veprimtaris\u00eb s\u00eb tyre teologjike nuk kan\u00eb qendruar statik, por kan\u00eb qen\u00eb aktiv sepse kan\u00eb mbledhur l\u00ebnd\u00eb me vler\u00eb nga thesari i trash\u00ebgimis\u00eb kulturore shqiptare. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kategori b\u00ebn pjes\u00eb edhe At Kol\u00eb Berishaj(1916-1993) i cili nuk ka hezituar t\u00eb mbledh material t\u00eb till\u00eb, q\u00eb m\u00eb pas \u00ebsht\u00eb &nbsp;botuar n\u00eb disa v\u00ebllime.<\/p>\n\n\n\n<p>Ne me k\u00ebt\u00eb rast do t\u00eb analizojm\u00eb veprimtarin\u00eb&nbsp; e tij, e&nbsp; cila opinionit i \u00ebsht\u00eb prezantuar n\u00eb tre v\u00ebllime: <em>P\u00ebrreth sofrave(Vepra-1), Visare t\u00eb Mal\u00ebsis\u00eb(Vepra-2)<\/em> dhe <em>Kang\u00eb e vaj\u00eb(Vepra- 3),<\/em> botuar nga EP \u201cFishta\u201d- Lezh\u00eb&nbsp; dhe Misioni Fran\u00e7eskan-Tuz, n\u00eb vitin 2013.<\/p>\n\n\n\n<p>________<\/p>\n\n\n\n<p>*Studiues, Ulqin&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Email:<a href=\"mailto:n.draga@t-com.me\">n.draga@t-com.me<\/a><\/p>\n\n\n\n<p>tel:+38269524244<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Mal\u00ebsia e Madhe krahin\u00eb&nbsp; etnografike<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Hap\u00ebsira etnogjeografike shqiptare ku b\u00ebn pjes\u00eb edhe Mal\u00ebsia e Madhe n\u00eb Veriun shqiptar, n\u00eb pjes\u00ebn&nbsp; dyt\u00eb&nbsp; t\u00eb shek.XIX, p\u00ebsoj ndryshime territoriale, sepse n\u00eb saj\u00eb t\u00eb vendimeve t\u00eb Fuqive t\u00eb M\u00ebdha n\u00eb Kongresin e Berlinit(1878) filloj t\u00eb rrudhosej, sepse pjes\u00eb t\u00eb saj iu dhuruan Malit t\u00eb Zi. Fjala \u00ebsht\u00eb p\u00ebr dy mikroregjione: Trieshi dhe Koja q\u00eb u aneksuan duke b\u00ebr\u00eb&nbsp;&nbsp; shk\u00ebputj\u00ebn&nbsp; territoriale nga Mal\u00ebsia e Madhe. Por, ky dekompozim territorial nuk p\u00ebrfundoj me kaq, sepse n\u00eb saj\u00eb t\u00eb vendimeve t\u00eb Fuqive t\u00eb M\u00ebdha n\u00eb Konferenc\u00ebn e Londr\u00ebs(1912\/13), kufiri shkoj m\u00eb n\u00eb lindje, ku Mal\u00ebsis\u00eb iu shk\u00ebput\u00ebn edhe Gruda e Hoti. Ishin k\u00ebto &nbsp;vendime arbitrare t\u00eb Fuqive t\u00eb M\u00ebdha n\u00eb interes t\u00eb konjukturave gjeopolitike t\u00eb koh\u00ebs,&nbsp; duke mos marr\u00eb parasysh&nbsp; kriterin etnik e ate historik, n\u00eb kund\u00ebrshtim me vullnetin e popullsis\u00eb shqiptare. Sepse shqiptar\u00ebt n\u00eb Mal\u00ebsi nuk kan\u00eb luftuar kund\u00ebr nj\u00eb pushtuesi (Turqis\u00eb) e me u aneksuar nga nj\u00eb pushtues tjet\u00ebr(Mali i Zi).<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Nga Gruda n\u00eb Velipoj\u00eb<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Nd\u00ebr personalitete t\u00eb nderuara t\u00eb Mal\u00ebsi\u00eb s\u00eb Madhe t\u00eb cil\u00ebt&nbsp; pasion e kan\u00eb pasur&nbsp; mbledhjen e trash\u00ebgimis\u00eb kulturore, b\u00ebn pjes\u00eb edhe At Kol\u00eb Berishaj, i cili ka dh\u00ebn\u00eb kontribut m\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi p\u00ebr etnokultur\u00ebn e vendlindj\u00ebs. Ai ka lindur me 28 n\u00ebntor t\u00eb vitit 1916, n\u00eb fshatin Prift\u00ebn n\u00eb Grud\u00eb t\u00eb Mal\u00ebsis\u00eb s\u00eb Madhe. N\u00eb saj\u00eb t\u00eb rrethanave shoq\u00ebrore t\u00eb koh\u00ebs n\u00eb Luft\u00ebn e Par\u00eb Bot\u00ebrore e sidomos n\u00eb saj\u00eb t\u00eb kushteve t\u00eb pavolitshme ekonomike, familja e tij \u00ebsht\u00eb e detyruar t\u00eb vendoset&nbsp; n\u00eb fshatin Velipoj\u00eb(Shkod\u00ebr). Por, ky migrim n\u00eb k\u00ebt\u00eb mjedis ishte i favorsh\u00ebm p\u00ebr k\u00ebt\u00eb familje, sepse k\u00ebtu kishin kushte m\u00eb optimale p\u00ebr t\u00eb jetuar. N\u00eb mjedisin e ri kjo familje ka ruajtur traditat e vendlindjes, duke punuar dhe predikuar ritet fetare, duke shkuar n\u00eb kish\u00ebn e fshatit. N\u00eb at\u00eb koh\u00eb n\u00eb kish\u00ebn e Velipoj\u00ebs sh\u00ebrbente dom Alfons Tracki, prif gjerman, i cili ishte i njohur p\u00ebr vlerat e tija njer\u00ebzore e shoq\u00ebrore.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Gjermani, hapi shkoll\u00ebn shqipe<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Dom Alfons Tracki ka lindur n\u00eb qytetin Bresian t\u00eb Gjermanis\u00eb n\u00eb vitin 1892. Pasi p\u00ebrfundoi studimet e larta n\u00eb shkencat teologjike dhe shugurohet meshtar, transferohet me detyr\u00eb n\u00eb Shkod\u00ebr n\u00eb vitin 1920.Vendoset n\u00eb kish\u00ebn e Velipoj\u00ebs dhe punon si nj\u00eb mesionar I palodhur, ku ve\u00e7ohet n\u00eb fush\u00ebn e arsimit e t\u00eb edukimit. Ai e ka dashur shum\u00eb popullin Shqiptar sepse q\u00eb nj\u00eb martir&nbsp; i fes\u00eb katolike n\u00eb Shqip\u00ebri. Me instalimin e sistemit komunist n\u00eb Shqip\u00ebri nga n\u00ebntori i vitit 1944, ai ishte i pap\u00ebrshtatsh\u00ebm p\u00ebr sistemin dhe \u00ebsht\u00eb ndjekur nga ata. Ndon\u00ebse ai ka dalur n\u00eb mal p\u00ebr ti shpetuar ndjekj\u00ebs, \u00ebsht\u00eb kapur nga forcat e Sigurimit t\u00eb shtetit dhe e pushkatojn\u00eb me 18 qershor 1946.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Shkollimi fillor i mes\u00ebm dhe superior<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u00cbsht\u00eb merit\u00eb e tij, q\u00eb n\u00eb Velipoj\u00eb ka hapur nj\u00eb shkoll\u00eb n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe me tre klas\u00eb. Pik\u00ebrisht n\u00eb k\u00ebt\u00eb shkoll\u00eb m\u00ebsimin e nisi edhe Kola n\u00eb vitin 1927, ku m\u00ebsues dhe edukator i tij ishte dom Alfons Tracki. N\u00eb k\u00ebt\u00eb shkoll\u00eb Kola \u00ebsht\u00eb dalluar si nj\u00eb nx\u00ebn\u00ebs i zellsh\u00ebm, pun\u00ebtor&nbsp; dhe me edukat\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>Pasi p\u00ebrfundoi shkoll\u00ebn fillore Kola iu p\u00ebrkushtua rrug\u00ebs s\u00eb meshtaris\u00eb, jo si besimtar por&nbsp; tash si misionar. Pik\u00ebrisht, p\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, me nd\u00ebrhyrje t\u00eb dom Trackit, ai I vijon studimet n\u00eb Kolegjin Fran\u00e7eskan n\u00eb Shkod\u00ebr N\u00eb k\u00ebt\u00eb shkoll\u00eb Pat\u00ebr Kola&nbsp; u dallua n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb me p\u00ebrgatitje meshtarake duke zbuluar ve\u00e7ori t\u00eb karakterit t\u00eb tij prej njeriu t\u00eb p\u00ebrgatitur dhe me culture t\u00eb lart\u00eb fetare e tradicionale. N\u00eb vitin 1939, ai do t\u00eb p\u00ebrfundonte gjimnazin <em>\u201cIlliricum\u201d <\/em>q\u00eb drejtohej nga et\u00ebrit fran\u00e7eskan\u00eb.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00eb pas n\u00eb Siena t\u00eb Italis\u00eb ka vijuar studimet e larta&nbsp; n\u00eb fush\u00ebn e filozofis\u00eb e t\u00eb teologjis\u00eb, ku studimet i p\u00ebrfundon &nbsp;n\u00eb vitin 1942 dhe me pas \u00ebsht\u00eb shuguruar meshtar n\u00ebn urdh\u00ebrin fran\u00e7eskan.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Meshtar n\u00eb vendlindje<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Pas p\u00ebrfundimit t\u00eb studimeve shkon n\u00eb vendlindje n\u00eb Prif\u00ebn \u2013 Grud\u00eb, ku jep mesh\u00ebn e par\u00eb me 15 gusht&nbsp; n\u00eb vitin 1942, n\u00eb dit\u00ebn &nbsp;e Zoj\u00ebs s\u00eb Grud\u00ebs. N\u00eb ceremonin e k\u00ebsaj meshe i pranish\u00ebm ishte edhe&nbsp; At Anton Harapi, qe ka &nbsp;qen\u00eb bashk\u00ebshoq\u00ebrues i meshtarit t\u00eb ri.<\/p>\n\n\n\n<p>Krahas detyr\u00ebs s\u00eb meshtarit Pat\u00ebr Kola, po k\u00ebt\u00eb vit, em\u00ebrohet n\u00eb detyr\u00ebn&nbsp; e profesorit n\u00eb Kolegjin Fran\u00e7eskan, ku dallohet si nj\u00eb m\u00ebsimdh\u00ebn\u00ebs i talentuar dhe njeri me aft\u00ebsi t\u00eb ve\u00e7anta pedagogjike. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, p\u00ebr pak koh\u00eb e shohim edhe&nbsp; n\u00eb detyr\u00ebn&nbsp; e n\u00ebndrejtorit t\u00eb shkoll\u00ebs fillore fran\u00e7eskane n\u00eb qytetin e Shkodr\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n<p>Nd\u00ebrsa n\u00eb vitin 1943, Provinciali I Urdh\u00ebrit Fran\u00e7eskan, Pat\u00ebr Anton Harapi, e cakton famullitar n\u00eb fshatin Toplan\u00eb, nj\u00eb fshat malor I banuar nga mal\u00ebsor\u00eb, ku q\u00ebndroi rreth dy vjet,&nbsp; ku panoi me p\u00ebrkushtim&nbsp; n\u00eb rind\u00ebrtimin e famullis\u00eb dhe shtimin e besimtar\u00ebve n\u00eb ceremonit\u00eb fetare.<\/p>\n\n\n\n<p>Fill pas p\u00ebrfundimit t\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore nga n\u00ebntori i vitit 1944, n\u00eb Shqip\u00ebri u instalu diktatura komuniste, e cila kishte pasoja t\u00eb m\u00ebdha p\u00ebr eliten intelektuale e figurat politike t\u00eb cil\u00ebt llogariteshin si kund\u00ebrshtar\u00eb t\u00eb regjimit. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kategori llogariteshin edhe personalitetet fetare, ku me s\u00eb shumti e kan\u00eb p\u00ebsuar&nbsp; ata katolik\u00eb. Kujtojm\u00eb me k\u00ebt\u00eb rast famullitarin e Traboinit At\u00eb Zef Tagaj, i cili u pushkatua me 19 shkurt 1945.*<\/p>\n\n\n\n<p>Pasi kisha e Traboinit, tash mbeti pa meshtar, me urdh\u00ebr t\u00eb arqipeshkvit Nikoll\u00eb Dobreciqit, nga Arqipeshkvia e Tivarit, me 10 prill&nbsp; 1945 At\u00eb Kol\u00eb Berishaj em\u00ebrohet famullitar i Trabonit. I vendosur n\u00eb Hot, n\u00eb nj\u00eb mjedis i cili u p\u00ebrsekutua nga pushtetar\u00ebt komunist\u00eb, ai \u00ebsht\u00eb si meshtar i devotsh\u00ebm \u00ebsht\u00eb p\u00ebrpjekur vazhdimisht t\u00eb sfidoj\u00eb rrethanat shoq\u00ebrore t\u00eb koh\u00ebs, duke i ndihmuar popullit si misionar pajtimi, duke qen\u00eb vazhdimisht n\u00eb krye t\u00eb detyr\u00ebs duke predikuar v\u00ebrtytet me t\u00eb larta si bes\u00ebn, trim\u00ebrin\u00eb, bujarin\u00eb e paqen. Duke qen\u00eb i till\u00eb ai t\u00eb hotjanet kishte respekt t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb, q\u00eb \u00ebsht\u00eb d\u00ebshmuar n\u00eb pajtimin e konflikteve, duke shp\u00ebtuar&nbsp; jet\u00eb nga gjakmarrja, bashk\u00ebpunim shoq\u00ebror etj.<\/p>\n\n\n\n<p>Pasi sh\u00ebrbeu me p\u00ebrkushtim 28 vjet n\u00eb famullin e Hotit, n\u00eb vitin 1973 transferohet n\u00eb famullin\u00eb e Gucis\u00eb, ku ka sh\u00ebrbyer p\u00ebr 6 vjet, deri sa ka dalur n\u00eb pension n\u00eb mosh\u00ebn 63 vje\u00e7are. Edhe n\u00eb k\u00ebt\u00eb mjedis, me pun\u00ebn e angazhimin ka mbetur model p\u00ebr koh\u00ebn duke pasur respekt t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb&nbsp; t\u00eb besimtar\u00ebt e qytetar\u00ebt n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi.<\/p>\n\n\n\n<p>Pas nj\u00eb s\u00ebmundje t\u00eb r\u00ebnd\u00eb, vdiq me 28 maj 1993, n\u00eb mosh\u00ebn 77 vje\u00e7are, duke l\u00ebn\u00eb pas&nbsp; nj\u00eb em\u00ebr t\u00eb nderuar dhe nj\u00eb veprimtari e cila nderohet&nbsp; nd\u00ebr breza.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Etnokultura si pasion<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Gjat\u00eb sh\u00ebrbimit si meshtar, n\u00eb Grud\u00eb, Hot e Guci, p\u00ebr 37 vjet m\u00eb radh\u00eb deri sa doli n\u00eb pension(1979) ai ka qen\u00eb i shoq\u00ebruar vazhdimisht me fletoret e sh\u00ebnimeve, ku ka sh\u00ebnuar nektarin e tradit\u00ebs popullore. Pasi n\u00eb Hot ka qendruar rreth 30 vjet, ai n\u00eb biseda t\u00eb zakonshme, ka dep\u00ebrtuar n\u00eb vlerat etnokulturore t\u00eb hotjanit ku ka synuar t\u00eb nxjerr\u00eb vlerat m\u00eb t\u00eb \u00e7muara t\u00eb q\u00ebn\u00ebsis\u00eb s\u00eb k\u00ebtij kombi si\u00e7 jan\u00eb besa, trim\u00ebria, bujaria, men\u00e7uria&nbsp; dhe ndjenja atdhetare.<\/p>\n\n\n\n<p>At Kol\u00eb Berishaj duke qen\u00eb misionar i fes\u00eb, nuk ka qendruar statik e formal n\u00eb ato vise ku ka punuar e jetuar, por me durim ka mbledhur visarin ton\u00eb komb\u00ebtar, vlerat dokumentare dhe gojore t\u00eb etnosit ton\u00eb komb\u00ebtar. N\u00eb k\u00ebt\u00eb mision ai ka trash\u00ebguar pun\u00ebn me pasion t\u00eb At\u00eb Vin\u00e7enc Prenushit, At\u00eb Shtjef\u00ebn Gje\u00e7ovit, Pat\u00ebr Donat Kurtit, At\u00eb Marin Sirdanit, At\u00eb Bernardin Palajt etj. Ishin k\u00ebto autoritete e misionar t\u00eb fes\u00eb q\u00ebkan\u00eb mbledhur&nbsp; visarin ton\u00eb komb\u00ebtar\u00eb, duke d\u00ebshmuar pasionin e tyre p\u00ebr trash\u00ebgimin\u00eb kulturore komb\u00ebtare, duke na l\u00ebn\u00eb trash\u00ebgim veprat e tyre, me vler\u00eb shum\u00ebdimensionale.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Vepra n\u00eb tre v\u00ebllime<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Botimi i vepr\u00ebs s\u00eb At Kol\u00eb Bersh\u00ebs n\u00eb tre v\u00ebllime: <em>P\u00ebrreth sofrave(Vepra-1), Visare t\u00eb Mal\u00ebsis\u00eb(Vepra-2)<\/em> dhe <em>Kang\u00eb e vaj\u00eb(Vepra- 3),<\/em> botuar nga EP \u201cFishta\u201d- Lezh\u00eb&nbsp; dhe Misioni Fran\u00e7eskan-Tuz, n\u00eb vitin 2013, p\u00ebrgatitur p\u00ebr botim nga Hamit Bori\u00e7i e Gjovalin Gjeloshi q\u00eb \u00ebsht\u00eb d\u00ebshmi e nj\u00eb vepre dinjitoze e cila nderon autorin dhe kultur\u00ebn shqiptare.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00ebse analizohet s\u00eb cili v\u00ebllim n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb del qart\u00eb se kemi t\u00eb b\u00ebjm\u00eb me t\u00eb dh\u00ebna me pesh\u00eb etnokulturore jo vet\u00ebm p\u00ebr Mal\u00ebsin\u00eb e Madhe e Veriun shqiptar, por p\u00ebr t\u00ebr\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn etnogjeografike komb\u00ebtare.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Fillimisht dua t\u00eb ceki se n\u00eb v\u00ebllimin e par\u00eb, At Kol\u00eb Berishaj, duke trajtuar <em>Sofrat<\/em> jep disa t\u00eb dh\u00ebna interesante p\u00ebr shp\u00ebrndarj\u00ebn territoriale t\u00eb institucionit t\u00eb Bajrakut n\u00eb Mal\u00ebsi t\u00eb Madhe dhe m\u00eb gjer\u00eb. Kemi t\u00eb b\u00ebjm\u00eb me konceptin e sofr\u00ebs n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, ku roli i bajrakut \u00ebsht\u00eb par\u00ebsor q\u00eb vazhdon edhe n\u00eb dit\u00ebt tona n\u00eb Mal\u00ebsi t\u00eb Madhe. Dhe n\u00eb k\u00ebt\u00eb aspekt autori paraqet edhe territorin&nbsp; e tyre sipas mikroregjioneve apo zonave n\u00eb mjediset p\u00ebrkat\u00ebse. Fjala \u00ebsht\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn territoriale etnogjeografike, e jo ate administrative, sepse n\u00eb aspektin etnografik krahina t\u00eb ndryshme nuk jan\u00eb paraqitur unike sikurse kan\u00eb qen\u00eb n\u00eb t\u00eb kaluar\u00ebn \u00e7\u00ebshtje e cila mbetet e hapur edhe n\u00eb dit\u00ebt tona. N\u00eb saj\u00eb t\u00eb dh\u00ebnave numrin e bajraqeve Kol\u00eb Berishaj paraqet k\u00ebt\u00eb num\u00ebr p\u00ebr k\u00ebt\u00eb krahinat p\u00ebrkat\u00ebse.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u00ebshtu <strong>Mal\u00ebsi t\u00eb Madhe<\/strong> p\u00ebrb\u00ebhet nga 7 bajraqe(Hot, Grud\u00eb, Kelmend, Kastrat, Shkrel,Triesh dhe Koj\u00eb t\u00eb Ku\u00e7it),<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Mal\u00ebsia e Vog\u00ebl<\/strong> p\u00ebrb\u00ebh\u00ebt nga 6 bajraqe(Shal\u00eb, Shosh, Toplan\u00eb, Gjan, Plan e Kir),<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Rranxat e Shkodr\u00ebs<\/strong>&#8211; 6 bajraqe( Koplik, Buza e Ujit,Grizha, Re\u00e7i, Lohja e Rrjolli),<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Postriba<\/strong>&#8211; 5 bajraqe(Drishti, Shllaku, Dushmani, Boksi e Suma)<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Puka<\/strong>&#8211; 7 bajraqe(Berisha, Iballja,Kabashi,Bugjani,Puka, Qerreti&nbsp; e Mali i Zi),<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Mirdita<\/strong>&#8211; 5 bajraqe(Oroshi, Spa\u00e7i, Kushneni, Fani e Xibri) dhe<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Mal\u00ebsia e Lezh\u00ebs<\/strong>&#8211; 5 bajraqe( Bulgri,Kryezeza, Manatia, Vela e Pllana)(Vepra 1, f.17).<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb k\u00ebt\u00eb v\u00ebllim p\u00ebrve\u00e7 Sofr\u00ebs, trajtohen edhe rite e zakone, mik\u00ebpritja, arm\u00ebt dhe veshja e mal\u00ebsorit, si e mat\u00eb populli koh\u00ebn, prralla etj. N\u00eb v\u00ebllimin e dyt\u00eb prezantohen urime e mallkime, fjal\u00eb t\u00eb urta, emna t\u00eb rrall\u00eb njer\u00ebzish e gjallesash si dhe disa shprehje popullore e kallxime e bestytni dhe n\u00eb v\u00ebllimin e tret\u00eb jan\u00eb prezantuar kang\u00eb e vaje.<\/p>\n\n\n\n<p>L\u00ebnda e prezantuar n\u00eb k\u00ebto v\u00ebllime paraqet n\u00eb material m\u00eb vler\u00eb etnologjik e folklorik p\u00ebr krahin\u00ebn e Mal\u00ebsis\u00eb s\u00eb Madhe, e cila meriton t\u00eb studiohet nga studiues t\u00eb fushave p\u00ebrkat\u00ebse, sepse si\u00e7 shkruan studiuesja e kultur\u00ebs popullore dhe e antroplogjis\u00eb prof.dr.Af\u00ebrdita Onuzi <em>\u201ce ve\u00e7anta e At Kol\u00ebs q\u00ebndron&nbsp; n\u00eb faktin se, ndryshe nga mbledh\u00ebs t\u00eb tjer\u00eb, q\u00eb bazohen vet\u00ebm n\u00eb tregimet dhe kjutimet e bart\u00ebsve, ai, shumic\u00ebn e k\u00ebtyre t\u00eb dh\u00ebnave e ka mbledhur gjat\u00eb momenteve kur kryheshin e praktikoheshin&nbsp; k\u00ebto rite, zakone e ceremoni. Pik\u00ebrisht kjo u jep vlera t\u00eb ve\u00e7anta sh\u00ebnimeve t\u00eb tij, \u00e7ka nj\u00eb etnograf i mir\u00ebfillt\u00eb do t ia kishte zili\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong>P\u00ebrfundim<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><em>At Kol\u00eb Berisha b\u00ebn pjes\u00eb n\u00eb radh\u00ebn e fran\u00e7eskan\u00ebve t\u00eb nderuar, t\u00eb cil\u00ebt me pun\u00ebn dhe veprat e tyre b\u00ebjn\u00eb pjes\u00eb n\u00eb plejad\u00ebn e autoriteve komb\u00ebtare jo vet\u00ebm n\u00eb Veriun Shqiptar. Kujtojm\u00eb me k\u00ebt\u00eb rast dijetar\u00ebt e m\u00ebdh\u00ebnj &nbsp;si At Bernardin Palaj, Donat Kurti etj.,q\u00eb i soll\u00ebn albanologjis\u00eb shqiptare e folklorit n\u00eb ve\u00e7anti \u201cVisaret e Kombit\u201d n\u00eb disa v\u00ebllime, duke mbetur monument i identitetit komb\u00ebtar Shqiptar.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Nd\u00ebrsa me largimin e tij n\u00eb vitin &nbsp;1993, mbyllet nj\u00eb kapitull p\u00ebr Mal\u00ebsin\u00eb e Madhe&nbsp; q\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb m\u00eb, sepse ato ishin misionar\u00eb t\u00eb fes\u00eb &nbsp;me formim dhe profesionist\u00eb n\u00eb pun\u00ebn e tyre, por edhe fisnik n\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnie njer\u00ebzore.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Pik\u00ebrisht i till\u00eb ishte At Kol\u00eb Berishaj i cili &nbsp;ka mbledhur&nbsp; visarin ton\u00eb komb\u00ebtar\u00eb, duke d\u00ebshmuar pasionin &nbsp;p\u00ebr trash\u00ebgimin\u00eb kulturore komb\u00ebtare, duke na l\u00ebn\u00eb trash\u00ebgim &nbsp;emrin dhe veprat, me vler\u00eb shum\u00ebdimensionale t\u00eb cilat jan\u00eb si testament p\u00ebr koh\u00ebn e tij, t\u00eb tashm\u00ebn dhe t\u00eb brezave n\u00eb t\u00eb ardhm\u00ebn.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Dhe n\u00ebse n\u00eb t\u00eb ardhm\u00ebn do t\u00eb botohet nj\u00eb liber&nbsp; i ve\u00e7ant\u00eb kushtuar personalitet\u00ebve&nbsp; n\u00eb Mal\u00ebsi t\u00eb Madhe e them pa hezitim se n\u00eb k\u00ebt\u00eb plejad\u00eb t\u00eb figurave t\u00eb tilla edhe At Kol\u00eb Berisha do t\u00eb jet\u00eb pjes\u00eb e saj.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Literatura:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>1. Frano Kulli, <a href=\"https:\/\/www.panorama.com.al\/at-kola-frati-i-hotit-si-at-benardini-i-visareve-te-kombit\/\"><strong>At\u2019 Kola, \u201cFrati i Hotit\u201d, si At\u2019 Benardini i \u201cVisareve t\u00eb Kombit\u201d, Panorama, 22.4.2023<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>2.At Kol\u00eb Berishaj, Vepra-1, Vepra-2, Vepra-3, EB\u201cFishta\u201c-Lezh\u00eb, Misioni Fran\u00e7eskan-Tuz, 2013<\/p>\n\n\n\n<p>3.At Kol\u00eb Berishaj, Etnologu q\u00eb ruajti tradit\u00ebn e kultur\u00ebn ton\u00eb n\u00eb Mal t\u00eb Zi, Sh.com. shkurt 2015<\/p>\n\n\n\n<p>4. At Kol\u00eb Berishaj, PREJ SHKODRET N\u00cb TOPLAN\u00cb, EB\u201dFishta\u201d, Lezh\u00eb, 2021<\/p>\n\n\n\n<p>5. Nail Draga, Vrasja e At Zef-Leonard Tagaj vep\u00ebr kriminale e pushtetit jugosllav, Koha Javore, 29 tetor 2020<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>*<\/em><\/strong>Kumtesa \u00ebsht\u00eb paraqitur n\u00eb&nbsp; Konferenc\u00ebn &nbsp;shkencore <em>\u201dTreva e Veriut-nj\u00eb kujtes\u00eb n\u00eb visaret e traditave q\u00eb ndri\u00e7ojn\u00eb historin\u00eb ton\u00eb\u201d,<\/em> mbajtur n\u00eb Shkod\u00ebr me 30 maj 2025, n\u00eb organizim t\u00eb Qendr\u00ebs s\u00eb Studimeve Albanologjike<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Abstrakt Dr.Nail&nbsp; Draga* Krahina etnografike&nbsp; e Mal\u00ebsis\u00eb s\u00eb Madhe n\u00eb saj\u00eb t\u00eb trash\u00ebgimis\u00eb kulturore vazhdimisht ka qen\u00eb inspiruese si p\u00ebr studiues vendas dhe t\u00eb huaj. Dhe nuk ka si t\u00eb jet\u00eb&nbsp; ndryshe sepse ajo n\u00eb saj\u00eb t\u00eb morfologjis\u00eb s\u00eb relievit dhe natyr\u00ebs s\u00eb saj impozante,&nbsp; si rrall\u00eb kush ka ruajtur n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb autentike tiparet e [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":40263,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_seopress_robots_primary_cat":"none","_seopress_titles_title":"%%post_title%% %%sep%% %%sitetitle%%","_seopress_titles_desc":"%%post_excerpt%%","_seopress_robots_index":"","footnotes":""},"categories":[2,6,12],"tags":[],"class_list":["post-40260","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualitet","category-kulture","category-opinione"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/40260","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=40260"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/40260\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":40264,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/40260\/revisions\/40264"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/40263"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=40260"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=40260"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=40260"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}