{"id":36775,"date":"2024-03-14T11:15:40","date_gmt":"2024-03-14T10:15:40","guid":{"rendered":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/?p=36775"},"modified":"2024-03-14T11:16:01","modified_gmt":"2024-03-14T10:16:01","slug":"sanxhaku-ne-luften-e-pare-boterore","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/?p=36775","title":{"rendered":"Sanxhaku\u00a0n\u00eb Luft\u00ebn e Par\u00eb Bot\u00ebrore"},"content":{"rendered":"<figure class=\"wp-block-post-featured-image\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"700\" height=\"456\" src=\"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/vullnetaret-sanxhaku-ne-luften-e-pare-boterore.jpg\" class=\"attachment-post-thumbnail size-post-thumbnail wp-post-image\" alt=\"\" style=\"object-fit:cover;\" srcset=\"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/vullnetaret-sanxhaku-ne-luften-e-pare-boterore.jpg 700w, https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/vullnetaret-sanxhaku-ne-luften-e-pare-boterore-300x195.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 700px) 100vw, 700px\" \/><\/figure>\n\n\n<p><strong>Edit Durham:&nbsp;<em>\u201cN\u00ebse shqiptar\u00ebt ua kursyen jet\u00ebn serb\u00ebve n\u00eb t\u00ebrheqje, t\u00eb cil\u00ebt m\u00eb par\u00eb nuk kishin treguar kurrfar\u00eb m\u00ebshire ndaj tyre, kjo u b\u00ebn nder\u00eb shqiptar\u00ebve\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;Ismet Azizi<strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Luft\u00ebrat ballkanike&nbsp;i kan\u00eb prir\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Par\u00eb Bot\u00ebrore. Lufta e vitit 1912, n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn&nbsp; aleat\u00ebt ballkanik\u00eb pushtuan territoret e Perandoris\u00eb Osmane&nbsp;n\u00eb Evrop\u00eb, krijoi atmosfer\u00ebn n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn me nj\u00eb akt terrorist inicioi Luft\u00ebn e Par\u00eb Bot\u00ebrore. Vrasja e Franc Ferdinadit, t\u00eb cilin akt e b\u00ebri Gavrilo Princip&nbsp;m\u00eb 28 qershor 1914, ishte vep\u00ebr e grupit e t\u00eb rinjve ekstremist serb\u00eb t\u00eb ashtuquajtur&nbsp;<em>\u201cMlada Bosna\u201d<\/em>&nbsp;(<em>\u201cBosnja e Re\u201d<\/em>) t\u00eb cytur direkt nga sh\u00ebrbimi sekret i Serbis\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>P\u00ebr shumic\u00ebn e banor\u00ebve t\u00eb Sanxhakut, Serbia&nbsp;dhe Mali i Zi&nbsp;ishin t\u00eb pad\u00ebshiruara p\u00ebr arsye t\u00eb reprezaljeve t\u00eb tyre ndaj popullsis\u00eb jo serbe: vrasjeve, dep\u00ebrtimit, konvertimit me dhun\u00eb pla\u00e7kitjes etj. Ata prit\u00ebn me k\u00ebnaq\u00ebsi shkat\u00ebrrimin e k\u00ebtyre shteteve dhe ardhjen e austriak\u00ebve<a href=\"https:\/\/kosovapersanxhakun.org\/sanxhaku-ne-luften-e-pare-boterore\/#_ftn1\">[1]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb Luft\u00ebn e Par\u00eb Bot\u00ebrore, popullata e Sanxhakut dhe jo vet\u00ebm e Sanxhakut nuk kishin ndonj\u00eb orientim t\u00eb qart\u00eb se cil\u00ebn ushtri t\u00eb huaj duhet p\u00ebrkrahur, ose kujt duhej mbajtur an\u00ebn. Autori Mahmutoviq, shkruan:&nbsp;<em>\u201cBoshnjak\u00ebt e Sanxhakut n\u00eb k\u00ebt\u00eb luft\u00eb si t\u00eb mobilizuar luftuan n\u00eb an\u00ebn e ushtris\u00eb serbe dhe malazeze, nd\u00ebrsa me ardhjen e austro-hungarezeve, luftuan n\u00eb an\u00ebn e tyre si vullnetar\u00eb \u201cXhyrymli\u201d, me d\u00ebshir\u00eb q\u00eb ta shp\u00ebtojn\u00eb Perandorin\u00eb Osmane, e cila ishte aleate e Austro-Hungaris\u00eb&nbsp;n\u00eb k\u00ebt\u00eb luft\u00eb\u201d<\/em>.<\/p>\n\n\n\n<p>Pas d\u00ebrgimit t\u00eb ultimatumit nga qeveria e Austro-Hungaris\u00eb, Serbia&nbsp;pranoi t\u00eb gjitha k\u00ebrkesat, p\u00ebrve\u00e7 pjes\u00ebmarrjes s\u00eb organeve austro-hungareze n\u00eb hetimet t\u00eb cilat kryheshin n\u00eb territorin e saj. Qeveria e Austro-Hungaris\u00eb&nbsp;m\u00eb 28 VII 1914, i shpalli luft\u00eb Serbis\u00eb. N\u00eb luft\u00eb shum\u00eb shpejt u fut\u00ebn Fuqit\u00eb e M\u00ebdha, Gjermania, Franca&nbsp;dhe Rusia, me kalimin e koh\u00ebs edhe SHBA-t\u00eb. K\u00ebshtu pra, n\u00eb fund t\u00eb viti 1914, fillon Lufta e Par\u00eb Bot\u00ebrore.<\/p>\n\n\n\n<p>Ushtria serbe&nbsp;po sprapsej pa m\u00ebshir\u00eb n\u00ebp\u00ebr Serbin\u00eb Qendrore nga forcat gjermane dhe austro-hungareze. M\u00eb 18 n\u00ebntor, kur u mbajt nj\u00eb k\u00ebshillim i gjeneral\u00ebve serb\u00eb af\u00ebr Novi Pazarit, u konstatua se serb\u00ebt kishin humbur 60 000 ushtar\u00ebt (35 000 nga t\u00eb cil\u00ebt ishin z\u00ebn\u00eb rob\u00ebr), 450 arm\u00eb artilerie dhe pothuajse t\u00ebr\u00eb transportin. T\u00eb nes\u00ebrmen ushtria austro-hungareze hyri n\u00eb Sanxhak, ku mysliman\u00ebt vendas, duke kujtuar me k\u00ebnaq\u00ebsi pranin\u00eb e garnizoneve austriake para viti 1908, i p\u00ebrsh\u00ebndet\u00ebn si \u00e7lirimtar\u00eb&nbsp;<em>(citon Boppe, A la suite f. 41: Imanuel, Serbiens Untergang, f. 52). Q<\/em>everia serbe e cila po ikte s\u00eb bashku ushtrin\u00eb e saj, e dinte se rrug\u00ebdalje t\u00eb vetme ishin ose t\u00ebrheqja e plot\u00eb ose dor\u00ebzimi. Shqiptar\u00ebt mbajt\u00ebn q\u00ebndrim paq\u00ebsor kundrejt ushtris\u00eb s\u00eb mundur serbe. Gjat\u00eb t\u00ebrheqjes n\u00ebp\u00ebr territorin e Shqip\u00ebris\u00eb, ushtria serbe kudo q\u00eb arrinte, shkaktuan dhun\u00eb shfarosje t\u00eb popullat\u00ebs. N\u00eb lidhje me k\u00ebt\u00eb sjellje t\u00eb ushtris\u00eb serbe, Edit Durham&nbsp;shkruan&nbsp;<em>\u201cN\u00ebse shqiptar\u00ebt ua kursyen jet\u00ebn serb\u00ebve n\u00eb t\u00ebrheqje, t\u00eb cil\u00ebt m\u00eb par\u00eb nuk kishin treguar kurrfar\u00eb m\u00ebshire ndaj tyre, kjo u b\u00ebn nder\u00eb shqiptar\u00ebve\u201d<\/em>.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb shtator t\u00eb viti 1918, kur u pa se Bullgaria&nbsp;do t\u00eb kapitulloj\u00eb s\u00eb shpejti (m\u00eb 29 shtator u n\u00ebnshkrua akti i kapitullimit), qeveria serbe, me planet e veta q\u00eb i kishte shestuar n\u00ebp\u00ebrmjet Esad pash\u00eb Toptanit, financoi ushtrin\u00eb shqiptare \u2013 t\u00eb formuar nga ky. Me k\u00ebt\u00eb donte t\u2019i b\u00ebnte shqiptar\u00ebt p\u00ebr vete. Po ashtu, qeveria serbe, me an\u00eb t\u00eb njer\u00ebzve dhe duke shp\u00ebrndar\u00eb me aeroplan 5000 proklamata n\u00eb gjuh\u00ebn serbe dhe at\u00eb turqishte (me shkronja arabe) n\u00eb rrethin e Kumanov\u00ebs, Prishtin\u00ebs, Leban\u00ebs, Ka\u00e7anikut, Mitrovic\u00ebs dhe t\u00eb Novi Pazarit, ftonte popullsin\u00eb shqiptare q\u00eb t\u00eb \u00e7ohet kund\u00ebr bullgar\u00ebve, gjerman\u00ebve dhe austriak\u00ebve dhe ia \u201cp\u00ebrkujtonte veprimet\u201d e tyre t\u00eb viti 1915. Gjithashtu i ftonte shqiptar\u00ebt q\u00eb t\u00eb jen\u00eb t\u00eb qet\u00eb dhe ta ruajn\u00eb popullin serb. N\u00ebse populli shqiptar do t\u00eb vepronte sipas urdhrit t\u00eb saj, qeveria serbe premtonte se \u201cdo t\u00eb b\u00ebhemi prap\u00eb miq t\u00eb mir\u00eb\u201d. N\u00eb fund t\u00eb k\u00ebsaj proklamate, q\u00eb fund e krye ishte k\u00ebrc\u00ebnuese, thuhej:&nbsp;<em>\u201cNga ju vet\u00eb varet fati juaj\u201d.&nbsp;<\/em>Q\u00ebllimi ishte q\u00eb, me dep\u00ebrtimin e ushtris\u00eb franceze dhe t\u00eb reparteve serbe, t\u00eb ushtrohet ndikim te shqiptar\u00ebt q\u00eb t\u00eb mos b\u00ebjn\u00eb menj\u00ebher\u00eb rezistenc\u00eb, meq\u00eb kjo ka qen\u00eb e pranishme gjat\u00eb t\u00ebr\u00eb periudh\u00ebs 1912 -1915\/<\/p>\n\n\n\n<p>Pas kapitullimit t\u00eb Bullgaris\u00eb, nj\u00ebsit\u00eb ushtarake franceze t\u00eb Frontit t\u00eb Selanikut, pas tyre edhe ushtria serbe, filluan ripushtimet e viseve shqiptare, t\u00eb cilat, n\u00eb Konferenc\u00ebn e Londr\u00ebs m\u00eb 1913, u ishin njohur padrejt\u00ebsisht Serbis\u00eb. Komanda serbe hodhi mij\u00ebra proklamata, n\u00ebp\u00ebrmjet t\u00eb cilave ftoheshin shqiptar\u00ebt t\u00eb mos kund\u00ebrshtonin ushtrin\u00eb serbe. Gjat\u00eb tetorit 1918, me gjith\u00eb q\u00ebndres\u00ebn e armatosur t\u00eb popullit shqiptar, trupat franceze dhe serbe arrit\u00ebn ta pushtonin Kosov\u00ebn dhe viset tjera shqiptare. Ushtria franceze ndihmoi n\u00eb vendosjen e administrat\u00ebs serbe n\u00eb viset kompakte shqiptare.<\/p>\n\n\n\n<p>Pas gjendjes s\u00eb krijuar, Kosova&nbsp;dhe Sanxhaku, q\u00eb nga viti 1913, tashm\u00eb p\u00ebrfundimisht, mbet\u00ebn t\u00eb ndara. Xhevat Hasani, n\u00eb vepr\u00ebn e tij&nbsp;<em>\u201dMe Selman Laj\u00e7in&nbsp;n\u00ebp\u00ebr Sanxhak\u201d<\/em>, duke p\u00ebrshkruar, koh\u00ebn kur, ai me d\u00ebshmorin e U\u00c7K, Selman Laj\u00e7i, p\u00ebrshkruan p\u00ebrpjekjet q\u00eb b\u00ebnin p\u00ebr t\u2018i vendos lidhjet midis Kosov\u00ebs dhe Sanxhakut. K\u00ebt\u00eb lidhje, sipas tij, ata e p\u00ebrfytyronin si nj\u00eb \u201cur\u00eb\u201d lidh\u00ebse midis dy motrash fatk\u00ebqija, t\u00eb cilat Fuqit\u00eb e M\u00ebdha i kishin \u201cmartuar\u201d dhunsh\u00ebm me Serbin\u00eb dhe Malin e Zi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Edit Durham:&nbsp;\u201cN\u00ebse shqiptar\u00ebt ua kursyen jet\u00ebn serb\u00ebve n\u00eb t\u00ebrheqje, t\u00eb cil\u00ebt m\u00eb par\u00eb nuk kishin treguar kurrfar\u00eb m\u00ebshire ndaj tyre, kjo u b\u00ebn nder\u00eb shqiptar\u00ebve\u201d &nbsp;Ismet Azizi Luft\u00ebrat ballkanike&nbsp;i kan\u00eb prir\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Par\u00eb Bot\u00ebrore. Lufta e vitit 1912, n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn&nbsp; aleat\u00ebt ballkanik\u00eb pushtuan territoret e Perandoris\u00eb Osmane&nbsp;n\u00eb Evrop\u00eb, krijoi atmosfer\u00ebn n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":36778,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_seopress_robots_primary_cat":"none","_seopress_titles_title":"","_seopress_titles_desc":"","_seopress_robots_index":"","footnotes":""},"categories":[2,18,12],"tags":[],"class_list":["post-36775","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualitet","category-histori","category-opinione"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/36775","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=36775"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/36775\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":36779,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/36775\/revisions\/36779"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/36778"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=36775"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=36775"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=36775"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}