{"id":36028,"date":"2023-11-19T12:11:33","date_gmt":"2023-11-19T11:11:33","guid":{"rendered":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/?p=36028"},"modified":"2023-11-19T12:14:25","modified_gmt":"2023-11-19T11:14:25","slug":"arbnia-albania-prej-bizantit-te-venediku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/?p=36028","title":{"rendered":"Arbnia, Albania prej Bizantit te Venediku"},"content":{"rendered":"<figure class=\"wp-block-post-featured-image\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"640\" height=\"427\" src=\"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/Katedralja-e-Shen-Trifunit-Kotorr.jpg\" class=\"attachment-post-thumbnail size-post-thumbnail wp-post-image\" alt=\"\" style=\"object-fit:cover;\" srcset=\"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/Katedralja-e-Shen-Trifunit-Kotorr.jpg 640w, https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/Katedralja-e-Shen-Trifunit-Kotorr-300x200.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 640px) 100vw, 640px\" \/><\/figure>\n\n\n<p>Nga Ylber Hysa<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Nd\u00ebr p\u00ebrmendjet e para mesjetare t\u00eb Arbnit, Arbanonit n\u00eb rr\u00ebnj\u00ebt e fillet e saj, si koncept territorialo-etnik-administrativ, vjen nga nj\u00eb burim rrethanor nga ngjarja e p\u00ebrurimit t\u00eb Katedrales s\u00eb Sh\u00ebn Trifunit n\u00eb Kotorr. Ndon\u00ebse e v\u00ebrejtur dhe e p\u00ebrmendur tashm\u00eb te disa autor\u00eb, kjo ngjarje me interes meriton nj\u00eb rishikim m\u00eb kontekstual. N\u00eb p\u00ebrurimin e Katedrales s\u00eb Kotorrit m\u00eb 1166 rol t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb ka edhe delegacioni i Arbanis\u00eb, prej atij kishtar deri tek ai administrativ. Ngjarja e p\u00ebrurimit t\u00eb katedrales \u2013 e zb\u00ebrthyer m\u00eb tej n\u00eb nj\u00eb konstelacion t\u00eb k\u00ebtill\u00eb historiko-administrativ \u2013 \u00ebsht\u00eb edhe m\u00eb shum\u00eb sesa kaq<\/h2>\n\n\n\n<p>\u00c7\u00ebshtja e Arbnis\u00eb n\u00eb mesjet\u00eb t\u00eb hershme p\u00ebr shum\u00eb\u04abka p\u00ebrb\u00ebn nj\u00eb tem\u00eb qendrore me shum\u00eb interes, e cila ka t\u00ebrhequr v\u00ebmendjen e merituar \u2013 por q\u00eb, duket se m\u00eb shum\u00eb ka shtruar pyetje, sesa q\u00eb ka gjetur p\u00ebrgjigje t\u00eb merituar.<\/p>\n\n\n\n<p>Debati mbi at\u00eb se kur \u00ebsht\u00eb paraqitur Arbni,&nbsp;<em>Arbanon<\/em>&nbsp;(\u0391\u03c1\u03b2\u03b1\u03b7\u03bf\u03b7, \u0420\u0430\u0431\u0430\u043d) e m\u00eb von\u00eb Arb\u00ebrija, kah \u00ebsht\u00eb shtrir\u00eb dhe ku ishin kufijt\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsia e saj, si dhe transformimi shekullor i t\u00ebr\u00ebsis\u00eb etno-gjeografike administrative, politike, kishtare e kulturore \u2013 vazhdojn\u00eb t\u00eb jen\u00eb tem\u00eb primare e preokupim jo vet\u00ebm p\u00ebr albanologjin\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>Nd\u00ebr p\u00ebrmendjet e para t\u00eb Arbanonit jan\u00eb nga viti 1081 tek Anna Komnena n\u00eb&nbsp;<em>\u201cAleksijaden\u201d<\/em>&nbsp;e saj t\u00eb mir\u00ebnjohur, q\u00eb kan\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb me t\u00eb b\u00ebmat e t\u00eb atit t\u00eb saj, perandorit Aleks I Komneni p\u00ebr mbrojtjen e Durr\u00ebsit. Ajo madje, n\u00eb fushat\u00ebn e dyt\u00eb t\u00eb norman\u00ebve m\u00eb 1107-1108 p\u00ebrmend edhe \u201cgryka t\u00eb ngushta t\u00eb&nbsp;<em>Arbanonit<\/em>\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u00ebrish n\u00eb kontekst bizantin, gjysm\u00eb shekulli m\u00eb von\u00eb, vjen edhe nj\u00eb p\u00ebrmendje tjet\u00ebr nga t\u00eb parat mesjetare t\u00eb Arbnit \u2013 nga nj\u00eb burim rrethanor q\u00eb \u00ebsht\u00eb ngjarja e p\u00ebrurimit t\u00eb Katedrales ikonike t\u00eb Sh\u00ebn Tripunit n\u00eb Kotorr \u2013 ku Arbanoni<em>&nbsp;<\/em>\u00ebsht\u00eb n\u00eb rr\u00ebnj\u00ebt e fillet e saj, si koncept territorialo-etniko-administrativ.<\/p>\n\n\n\n<p>Ndon\u00ebse, i v\u00ebrejtur dhe i p\u00ebrmendur tashm\u00eb te disa autor\u00eb, kjo ngjarje me interes meriton nj\u00eb rishikim m\u00eb kontekstual. N\u00eb fakt, pjes\u00ebmarrja e privilegjuar e delegacionit kishtar dhe civil e p\u00ebrfaq\u00ebsuesve t\u00eb&nbsp;<em>Arbanonit&nbsp;<\/em>n\u00eb ceremonin\u00eb e katedrales s\u00eb Kotorit m\u00eb 1166 \u00ebsht\u00eb m\u00eb shum\u00eb sesa nj\u00eb gjest kurtoazie.<\/p>\n\n\n\n<p>Ata jan\u00eb aty s\u00eb bashku me p\u00ebrfaq\u00ebsuesin e pushtetit suprem t\u00eb Bizantit, Iznatije \u2013<em>&nbsp;Lazarus, episcopus Arbanensis, Georgio abbate sancti Salvatoris Arbanensis,&nbsp;<\/em>si dhe<em>&nbsp;Andreas Arbanensis prior,&nbsp;<\/em>me<em>&nbsp;episcopo L\/azaro\/ de Arbania&nbsp;<\/em>\u2013 q\u00eb duket se flasin m\u00eb tep\u00ebr p\u00ebr nj\u00eb fqinj t\u00eb pranuar si nj\u00eb entitet q\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsohet n\u00eb nivelin m\u00eb t\u00eb lart\u00eb n\u00eb nj\u00eb ceremoni m\u00eb shum\u00eb se sa simbolike, si kjo e vitit 1166.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00cbsht\u00eb nj\u00ebher\u00ebsh edhe akti m\u00eb i vjet\u00ebr i ruajtur n\u00eb origjinal nga Kotorri, q\u00eb \u00ebsht\u00eb p\u00ebrpiluar nga peshkopi Majo. P\u00ebrmendet nga vet\u00eb papa Aleksandri III (1159-1181).<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb fakt, q\u00eb nga nj\u00eb dor\u00ebshkrim&nbsp;<em>Parisinus graecus 1564<\/em>, \u043cinej p\u00ebr muajin prill nga shek. XII q\u00eb ruhet n\u00eb Bibliotek\u00ebn Komb\u00ebtare t\u00eb Parisit, gjendet nj\u00eb sh\u00ebnim i t\u00ebrthort\u00eb q\u00eb flet p\u00ebr vdekjen e zyrtarin e lart\u00eb bizantin, sevastin Konstantin Duka t\u00eb dat\u00ebs 8 prill 1179, t\u00eb cilin perandori Manuel Komneni (1143\u20131180) e \u201ckishte vendosur si arhig i t\u00eb gjith\u00eb Dikles\u00eb, Kroacis\u00eb, Arbanias e Splitit\u201d (\u03c4\u03bf\u1fe6\u03c4\u03bf\u03bd \u03b4\u03bf\u1fe6\u03ba(\u03b1) \u03ba\u03b1\u1f76 \u1f00\u03c1\u03c7\u03b7\u03b3\u1f78\u03bd \u03ba\u03b1\u03c4\u03b1\u03c3\u03c4\u03ae\u03c2(\u03b1\u03c2) \u1f10\u03c0\u1f76 \u03c0\u03ac\u03c3\u03b7 \u0394\u03b9\u03bf\u03ba\u03bb\u03ae\u1fb3, \u0394\u03b1\u03bb\u03bc\u03b1\u03c4(\u03af\u1fb3), \u03a7\u03bf\u03c1\u03b2\u03b1\u03c4(\u03af\u1fb3), \u1f08\u03c1\u03b2\u03b1\u03bd(\u03af\u1fb3) \u03ba\u03b1\u1f76 \u03a3\u03c0\u03b1\u03bb\u03ac\u03b8(\u03c1\u1ff3)).<\/p>\n\n\n\n<p>Arbanoni ishte par\u00eb i p\u00ebrfshir\u00eb gjithnj\u00eb n\u00eb tem\u00ebn e Durr\u00ebsit, por nga kjo e dh\u00ebn\u00eb autori Komatina mendon se viteve \u201870 t\u00eb shekullit XII kjo hap\u00ebsir\u00eb ishte rivendosur n\u00eb aspektin ushtarako-administrativ bizantin n\u00eb nj\u00eb t\u00ebr\u00ebsi me Dioklen\u00eb, Dalmacin\u00eb e Kroacin\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, si\u00e7 v\u00ebren edhe ky autor, k\u00ebto territore tashm\u00eb nuk ishin n\u00eb p\u00ebrb\u00ebrje t\u00eb Perandoris\u00eb Bizantine por, t\u00eb mbret\u00ebris\u00eb Hungareze, nd\u00ebrsa Dioklea ishte n\u00ebn administrimin e vendor\u00ebve.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb fakt, ishte vet\u00eb perandori Manuel Komneni q\u00eb m\u00eb 1163 arriti t\u2019i mund\u00eb hungarez\u00ebt dhe t\u00eb krijoj\u00eb nj\u00eb t\u00ebr\u00ebsi kishtaro-administrative me status t\u00eb dukatit p\u00ebr t\u00ebr\u00eb Adriatikun lindor me seli n\u00eb Split dhe m\u00eb von\u00eb ajo u spostua e u rikthye nga Spliti n\u00eb Diokle dhe anasjelltas. Andaj, edhe p\u00ebrmendet kyr Izanacije nga kjo koh\u00eb si administrator me titullin e duk\u00ebs s\u00eb Dalmacis\u00eb dhe Diokles\u00eb gjersa ajo e kishte selin\u00eb n\u00eb Diokle (dux Dalmacie atque Dioclie).<\/p>\n\n\n\n<p>K\u00ebshtu mund t\u00eb shpjegohet prezenca e tij si autoriteti p\u00ebrfaq\u00ebsues suprem perandorak bizantin n\u00eb ceremonin\u00eb e p\u00ebrmendur t\u00eb celebrimit t\u00eb katedrales s\u00eb Kotorit m\u00eb 1166.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/resources.koha.net\/images\/2023\/September\/23\/Kotorr_11695505729.jpg?w=750&amp;q=90\" alt=\"Image\"\/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Katedralja e Sh\u00ebn Trifunit n\u00eb Kotorr<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>T\u00eb ve\u00e7uarit e Arbanonit nga koncepti i \u201ctok\u00ebs greke\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Paraqitja e prij\u00ebsve kishtaro-administrativ\u00eb t\u00eb Arbanias n\u00eb k\u00ebt\u00eb manifestim, p\u00ebrkrah administratorit bizantin t\u00eb Adriatikut lindor dhe p\u00ebrfaq\u00ebsuesit t\u00eb pushtetit administrativ t\u00eb Kotorit s\u00eb bashku me ato kishtare, n\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb flet p\u00ebr nj\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsim p\u00ebrtej simbolik\u00ebs. Kjo do t\u00eb thot\u00eb se&nbsp;<em>Arbni&nbsp;<\/em>n\u00eb tre\u00e7erekun e shekullit XII ishte nj\u00ebsi e ndar\u00eb nga dukati i Durr\u00ebsit dhe ishte nj\u00eb entitet i ve\u00e7uar administrativ m\u00eb vete n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb nj\u00eb sistemi m\u00eb t\u00eb gjer\u00eb perandorak.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u00ebt\u00eb tez\u00eb Komatina e mb\u00ebshtet edhe me nj\u00eb argument tjet\u00ebr rrethanor, at\u00eb t\u00eb kart\u00ebs s\u00eb Stefan Nemanj\u00ebs nga Hilandari q\u00eb m\u00eb 1198, kur thot\u00eb se ka marr\u00eb nga \u201cArbanasi dy Pultet\u201d, nd\u00ebrsa nga \u201ctoka greke\u201d hap\u00ebsirat e caktuara (Llapin me Lipjan, Duboqic\u00ebn, Zagrllaten, Levce, Lepenicen, Belicen) dhe nga bregdeti toka t\u00eb tjera (Zeta e t\u00eb tjera). T\u00eb ve\u00e7uarit e Arbanonit nga koncepti i \u201ctok\u00ebs greke\u201d e b\u00ebn\u00eb at\u00eb si nj\u00eb akter t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb politik n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb Perandoris\u00eb Romeje.<\/p>\n\n\n\n<p>P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, mendohet se&nbsp;<em>Andreas Arbanensis prior<\/em>&nbsp;k\u00ebtu p\u00ebrfaq\u00ebson pushtetin laik t\u00eb Arbanonit, q\u00eb sipas Komatinas gjendej n\u00eb Kruj\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>Andrea k\u00ebtu kishte simbolik\u00ebn e pushtetit vendor t\u00eb Arbanonit, sikurse&nbsp;<em>prior Vita<\/em>&nbsp;aty prezent q\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsonte Kotorin apo&nbsp;<em>kyr Izanatije&nbsp;<\/em>pushtetin qendror bizantin.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb fakt, n\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb&nbsp;<em>Arbni&nbsp;<\/em>regjistrohet si nj\u00eb nj\u00ebsi administrativo-gjeografike me kuptim etnik q\u00eb para se t\u00eb etablohej Principata e par\u00eb e Arb\u00ebrit n\u00ebn Progonin, Gjinin e Dhimitrin. (Demetrius Dei gratia panyperseuatos et manus archon; nobili Demetrio Arbanensi principi; Dametrius judex Albanaorum; \u00e1\u03c0\u03bf\u03b9\u03c7\u03bf\u03bc\u03ad\u03bd\u03bf\u03c5 \u03c5\u03c1\u03c7\u03bf\u03bd\u03c4\u03bf\u03c2 \u03c4\u03bf\u03cb \u0391\u03c1\u03b2\u03ac\u03bf\u03bf\u03c5 \u0393\u03af\u03bd\u03b7 \u03c4\u03bf\u03cb \u03a0\u03c1\u03bf\u03b3\u03cc\u03bd\u03bf\u03c5).<\/p>\n\n\n\n<p>Prezenca e k\u00ebtyre dinjitar\u00ebve n\u00eb nj\u00eb ceremoni me r\u00ebnd\u00ebsi si kjo e promovimit t\u00eb Katedrales s\u00eb Kotorrit m\u00eb 1166 p\u00ebrfshin autoritete q\u00eb jan\u00eb brenda k\u00ebsaj nj\u00ebsie perandorake t\u00eb Adriatikut lindor.<\/p>\n\n\n\n<p>Bizanti kishte etabluar diplomacin\u00eb edhe p\u00ebrmes shtrirjes dhe distribuimit simbolik t\u00eb relikvijar\u00ebve dhe kulteve t\u00eb shenjtor\u00ebve n\u00eb arealin e gryk\u00ebs s\u00eb Otrantos dhe n\u00eb basenin e Adriatikut, nga Venediku, Zara e Kotorri, q\u00eb prej shekujve IX-XI.<\/p>\n\n\n\n<p>Sh\u00ebn Trifuni me origjin\u00eb nga brend\u00ebsia e Frigjis\u00eb, i vrar\u00eb n\u00eb Nike, ishte kult i nderuar i familjes perandorake n\u00eb Kostandinopoj\u00eb. N\u00eb fakt, rr\u00ebnj\u00ebt e shp\u00ebrndarjes s\u00eb tij jan\u00eb q\u00eb nga Justiniani, kur s\u00ebrish kishte rivendosje t\u00eb kontrollit t\u00eb Adriatikut nga Bizanti.<\/p>\n\n\n\n<p>Nj\u00eb rivalitet n\u00eb Adriatik ishe sh\u00ebnuar n\u00eb mesjet\u00eb t\u00eb hershme dhe n\u00eb mes t\u00eb bizantin\u00ebve dhe shtetit t\u00eb Karlit t\u00eb Madh.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00eb von\u00eb, do t\u00eb jen\u00eb benediktin\u00ebt, q\u00eb nga Italia jugore n\u00ebn Bizant, do t\u00eb shtriheshin edhe n\u00eb Adriatikun lindor, sidomos n\u00eb Zet\u00eb e Shqip\u00ebri t\u00eb veriut \u2013 ku fortifikuan katolicizmin.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/resources.koha.net\/images\/2023\/September\/23\/Kotor_21695505729.jpeg?w=750&amp;q=90\" alt=\"Image\"\/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Qyteti i vjet\u00ebr i Kotorrit n\u00eb Mal t\u00eb Zi<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>Ndikimi unik n\u00eb Zet\u00eb e n\u00eb Shqip\u00ebri Veriore<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Kotorri s\u00eb bashku me Dalmacin\u00eb, p\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb, kishin qen\u00eb n\u00ebn administrimin bizantin q\u00eb e pranonte autoritetin e tij qendror, por n\u00eb aspektin kishtar ishte prore n\u00ebn patronazhin e Rom\u00ebs dhe kjo nganj\u00ebher\u00eb harrohet. N\u00eb mesjet\u00ebn e hershme n\u00eb Zet\u00eb dhe n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb Veriore nj\u00eb varg qytetesh t\u00eb mbrojtura me mure rrethuese q\u00eb ishin qendra peshkopale n\u00ebn juridiksionin e Rom\u00ebs, sikurse Arbanum, Baleco, Drishti, Danja, Shasi, Sapa, Sarda, Shkodra e t\u00eb tjera. Benediktin\u00ebt u vendos\u00ebn n\u00eb k\u00ebto hap\u00ebsira duke rind\u00ebrtuar kishat e shkat\u00ebrruara paleokrishtere p\u00ebr t\u00eb forcuar kontinuitetin e prezenc\u00ebs, por mbaruan edhe manastire t\u00eb reja n\u00eb vende t\u00eb dukshme, ku kalonin rrug\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme q\u00eb lidhnin qytete, sikurse manastiri i Ratacit nga Sutomore, rrug\u00ebs p\u00ebr Tivar, apo Sh\u00ebn Mihalin n\u00eb Prevllak\u00eb dhe manastiret n\u00eb ishujt e Bok\u00ebs s\u00eb Kotorrit, pran\u00eb Tivatit apo Perastit, q\u00eb nj\u00ebher\u00ebsh jan\u00eb ngrehinat m\u00eb t\u00eb hershme benediktane n\u00eb k\u00ebto hap\u00ebsira. Ata nd\u00ebrtuan edhe manastiret n\u00eb vet\u00eb qytetin e Kotorrit (Sh\u00ebn Benedikti te muret veriore af\u00ebr lumit Shkurda dhe Sh\u00ebn Pjetri af\u00ebr&nbsp;<em>via publica<\/em>) dhe si\u00e7 e pam\u00eb edhe n\u00eb shum\u00eb hap\u00ebsira n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb Veriore. K\u00ebto manastire ishin nd\u00ebrtuar edhe n\u00eb qytete t\u00eb Arbanumit m\u00eb af\u00ebr bregdetit si n\u00eb ujdhes\u00ebn e Ulqinit t\u00eb Vjet\u00ebr apo Manastirin e Sh\u00ebn Nikoll\u00ebs n\u00eb gryk\u00ebderdhjen e Bun\u00ebs, Sh\u00ebn Joanin n\u00eb Shtoj dhe Sh\u00ebn Aleksandrin e Sh\u00ebn Sofia, Sh\u00ebn Pali si qend\u00ebr episkopale e Pultit t\u00eb Ep\u00ebrm, por edhe m\u00eb thell\u00eb n\u00eb veri deri n\u00eb Mirdit\u00eb si n\u00eb Rubik e Orosh.<\/p>\n\n\n\n<p>Topografia sakrale benediktine q\u00eb nga bregdeti lindor i Adriatikut nga fjordi Boka e Kotorrit e deri te Liqeni i Shkodr\u00ebs dhe lumi Buna e deri n\u00eb brendi t\u00eb maleve t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb Veriore flet qartazi p\u00ebr nj\u00eb rol t\u00eb shtrir\u00eb e me ndikim gati unikal t\u00eb tyre n\u00eb Zet\u00eb e n\u00eb Shqip\u00ebri Veriore.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb fakt, kjo periudh\u00eb e hershme e krishterimit i b\u00ebn benediktan\u00ebt t\u00eb jen\u00eb me mjaft rol n\u00eb historin\u00eb e krishterimit n\u00eb Zet\u00eb e n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb Veriore deri nga shekulli XII, duke i nd\u00ebrlidhur n\u00eb nj\u00eb konstelacion k\u00ebto hap\u00ebsira me katolicizmin.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Klerik\u00ebt me origjin\u00eb shqiptare n\u00eb Kotorr<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Nj\u00eb num\u00ebr i konsideruesh\u00ebm i klerit katolik me origjin\u00eb shqiptare \u00ebsht\u00eb historikisht prezent n\u00eb Kotorr, madje, edhe n\u00eb poste m\u00eb t\u00eb larta, si\u00e7 ndodh me peshkopin Thomas (1334 &#8211; 1344) me origjin\u00eb nga Ulqini. Pasi q\u00eb kishte kaluar koh\u00eb t\u00eb konsiderueshme si peshkop i Ulqinit, atij papa i kishte pranuar faljen nga pagesa e servicijeve, duke e titullar si&nbsp;<em>frater Thamoas, episcupous Catharensis in Sclavonia<\/em>.<\/p>\n\n\n\n<p>Po k\u00ebshtu, vet\u00ebm kat\u00ebr vjet m\u00eb von\u00eb, peshkop i Kotorrit u b\u00eb edhe Bartolomeu (1348-1349), i cili ndenji vet\u00ebm nj\u00eb vit n\u00eb k\u00ebt\u00eb post, pasi q\u00eb nga papa Klimenti VI u em\u00ebrua p\u00ebr peshkop n\u00eb Trogir t\u00eb Dalmacis\u00eb, m\u00eb 1349. P\u00ebr Bartolomeun papa Klimenti VI i kishte shkruar car Dushanit se jan\u00eb miq,&nbsp;<em>familiater notus<\/em>. Sipas Farlatit, Bartomoleu ishte pjes\u00eb e luft\u00ebs kund\u00ebr herezis\u00eb n\u00eb Rashk\u00eb, Shqip\u00ebri, Sllavoni s\u00eb bashku me argjipeshkvin e Durr\u00ebsit Antonin dhe argjipeshkvin e Dubrovnikut, Ilija Sara\u010di\u0107.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00eb von\u00eb, gjat\u00eb koh\u00ebs s\u00eb peshkopit t\u00eb radh\u00ebs, Adamit (1349-1352), nd\u00ebrlidhet nj\u00eb fakt interesant, kur peshkopi shqiptar Laurus e shenjt\u00ebron altarin e Kish\u00ebs s\u00eb Sh\u00ebn Gjergjit n\u00eb Perast. Pas 24 vjet\u00ebsh, n\u00eb krye t\u00eb peshkopat\u00ebs s\u00eb dioqez\u00ebs s\u00eb Kotorrit vihet Beranardi (1374-1375) q\u00eb vinte nga Drishti, i cili q\u00ebndroi aty shkurt, vet\u00ebm nj\u00eb vit. Bernardi u trash\u00ebgua n\u00eb k\u00ebt\u00eb post nga domenikani q\u00eb vinte nga Durr\u00ebsi, Ivani apo Gjoni (1375-1397).<\/p>\n\n\n\n<p>P\u00ebr t\u00eb, Blehova-\u010celebi\u0107 nuk p\u00ebrjashton mund\u00ebsin\u00eb t\u00eb ishte n\u00eb lidhje direkte me t\u00eb zotin e Durr\u00ebsit, Gjergj Topiajn, si dhe me kryesuesin e provinc\u00ebs domenikane t\u00eb Hungaris\u00eb, Dominik Topiajn.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Argjipeshkvi i Tivarit i angazhuar nga Sk\u00ebnderbeu<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Argjipeshkvi i Tivarit, Andreu, q\u00eb ishte n\u00eb krye t\u00eb k\u00ebsaj qendre m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme katolike p\u00ebrreth, gjat\u00eb viteve 1448-1460, u angazhua nga Sk\u00ebnderbeu p\u00ebr disa sh\u00ebrbime diplomatike. Ai ishte me origjin\u00eb nga Mula n\u00eb Bok\u00eb t\u00eb Kotorrit. Ishte fran\u00e7eskan dhe teolog n\u00eb Zar\u00eb para se t\u00eb merrte postin me r\u00ebnd\u00ebsi si argjipeshk\u00ebv.<\/p>\n\n\n\n<p>Gjergj Pelini \u00ebsht\u00eb prift dhe diplomat q\u00eb ka t\u00ebrhequr v\u00ebmendjen e historian\u00ebve dhe rrjedhimisht p\u00ebr t\u00eb \u00ebsht\u00eb shkruar shum\u00eb, marr\u00eb parasysh aktivitetin e tij kompleks. Por k\u00ebtu do t\u2019i referohemi vet\u00ebm n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb tem\u00ebs q\u00eb ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me Kotorrin e shqiptar\u00ebt.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb fakt, organizmi administrativ i Adriatikut lindor q\u00eb p\u00ebrfshin Dioklen\u00eb, Kroacin\u00eb, Arbanian e Splitin \u2013 i ngjan\u00eb nj\u00eb nj\u00ebsie administrative bizantine q\u00eb mbeti edhe kur ajo m\u00eb nuk kishte kontrollin efektiv n\u00eb t\u00ebr\u00eb k\u00ebt\u00eb hap\u00ebsir\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>Me kalimin e Kotorrit nga kontrolli bizantin n\u00eb at\u00eb serb, comes (knez) i Kotorrit, si i pari i qytetit \u2013 tani zgjidhet apo me mir\u00eb th\u00ebn\u00eb konfirmohet nga pushteti tjet\u00ebr qendror. Kjo shihet edhe nga Statuti i qytetit, kreu XXIII:<\/p>\n\n\n\n<p><em>Statuimus firmiter faciendo quod dominus comes, qui pro tempore ad civitatem Cathari domini nostri excellentissimi regis Rasciae, Diocliae, Albaniae, Croaciae et Celmie atque totius Maritime regionis venerit ex mandato in contione publicha secundum antiquam consuetudines civitatis Cathari ad campanarum sonitum congregate etc.<\/em><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/resources.koha.net\/images\/2023\/September\/23\/Kotorr_31695505730.png?w=750&amp;q=90\" alt=\"Image\"\/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Katedralja e Sh\u00ebn Trifunit rreth vitit 1910<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>Albania si nocion i dalluesh\u00ebm<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Ndon\u00ebse Albaniae k\u00ebtu \u00ebsht\u00eb p\u00ebrfshir\u00eb si nocion i dalluar gjeografik te titulli mbret\u00ebror i Rashk\u00ebs, ajo s\u00ebrish e ruan kuptimin e ve\u00e7uar e t\u00eb dalluesh\u00ebm t\u00eb nj\u00eb t\u00ebr\u00ebsie jo vet\u00ebm gjeografike.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u00ebrish, n\u00eb shekujt n\u00eb vijim, n\u00eb nj\u00eb form\u00eb tjet\u00ebr, Albania vjen si nocion i dalluesh\u00ebm, tani i nj\u00eb nj\u00ebsie titullare gjeografiko-adminstrativo-territoriale me kuptim edhe m\u00eb t\u00eb gjer\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>Tani Kotorri dhe Shqip\u00ebria Veriore, pra Arb\u00ebria, u p\u00ebrfshin\u00eb s\u00ebrish n\u00ebn nj\u00eb nj\u00ebsi administrative, k\u00ebt\u00eb her\u00eb n\u00eb \u201cAlbanian Venciane\u201d apo e njohur edhe si&nbsp;<em>Albania Ventiana<\/em>&nbsp;apo&nbsp;<em>Dalmatia at Albania<\/em>. Ajo vazhdoi si e till\u00eb madje edhe pas vitit 1571, kur k\u00ebto hap\u00ebsira nga Durr\u00ebsi deri n\u00eb Ulqin ran\u00eb n\u00ebn osman\u00ebt. Venediku ruajti edhe me tutje k\u00ebt\u00eb em\u00ebrtim deri n\u00eb fund t\u00eb ekzistenc\u00ebs s\u00eb saj m\u00eb 1797. Qendra e&nbsp;<em>Dalmatia at Albania<\/em>&nbsp;ishte me providurin e saj gjeneral me seli n\u00eb Zar\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb k\u00ebt\u00eb periudh\u00eb veneciane, Boka Kotorrit lidhet me shqiptar\u00ebt edhe me histori kulturore. Nd\u00ebrlidhja e nj\u00eb personaliteti nga Boka e Kotorrit me shqiptar\u00ebt \u00ebsht\u00eb e nj\u00eb r\u00ebnd\u00ebsie t\u00eb madhe p\u00ebr historin\u00eb e k\u00ebtyre kontakteve. B\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr (Vincencio) Vicko Zmajevic i lindur n\u00eb Perast, af\u00ebr Kotorrit (23.XII 1670) dhe vdekur n\u00eb Zar\u00eb (11.IX.1745). Ai ishte peshkopi i Tivarit q\u00eb ka organizuar episodin tejet t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm p\u00ebr historin\u00eb dhe gjuh\u00ebn shqipe \u2013 Koncilin e njohur t\u00eb Arbnit, n\u00eb Mukje m\u00eb 1703, n\u00eb koh\u00ebn e papa Klimentit, me prejardhje shqiptare. \u00cbsht\u00eb edhe nj\u00eb moment q\u00eb e nd\u00ebrlidh peshkopin Zmajevic me shqiptar\u00ebt. Ai \u00ebsht\u00eb njeriu q\u00eb ka mund\u00ebsuar shp\u00ebrnguljen e arbnesh\u00ebve nga rrethinat e Liqenit t\u00eb Shkodr\u00ebs dhe t\u00eb Kraj\u00ebs n\u00eb Zar\u00eb dhe ka organizuar vendbanimin e tyre q\u00eb edhe sot ekziston si Arbanasi (Arbneshi) dhe ka ndihmuar komunitetin arb\u00ebresh me t\u00eb holla t\u00eb veta q\u00eb t\u00eb krijojn\u00eb kish\u00ebn e tyre kushtuar zonj\u00ebs s\u00eb Loretos, q\u00eb edhe sot q\u00ebndron si simbol i tyre.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Lidhja e shqiptar\u00ebve me Bok\u00ebn e Kotorrit<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Lidhja e shqiptar\u00ebve me Bok\u00ebn e Kotorrit \u00ebsht\u00eb shum\u00eb m\u00eb e thell\u00eb n\u00eb shum\u00eb l\u00ebmi \u2013 por, ky nuk \u00ebsht\u00eb objekt direkt i trajtimit ton\u00eb k\u00ebtu.<\/p>\n\n\n\n<p>Mb\u00ebshtetur n\u00eb k\u00ebt\u00eb logjik\u00eb historike-juridike, duhet par\u00eb m\u00eb von\u00eb edhe k\u00ebt\u00eb nj\u00ebsi tjet\u00ebr administrative venedikase p\u00ebr k\u00ebt\u00eb pjes\u00eb t\u00eb Adriatikut lindor \u2013 si&nbsp;<em>Albania Ventiana<\/em>&nbsp;apo&nbsp;<em>Dalmatia at Albania<\/em>, madje edhe kur ajo nuk e kontrollonte m\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb, pas vitit 1571.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb fakt, Venediku p\u00ebrmes p\u00ebrpjekjes p\u00ebr t\u00eb trash\u00ebguar k\u00ebt\u00eb em\u00ebrtim historik t\u00eb nj\u00eb nj\u00ebsie t\u00eb etabluar administrativo-territoriale, synon nj\u00eb legjitimitet historik mbi k\u00ebto hap\u00ebsira, si trash\u00ebgimtare romako-bizantine mbi Adriatikun lindor.<\/p>\n\n\n\n<p>Ngjarja e p\u00ebrurimit t\u00eb katedrales n\u00eb Kotor m\u00eb 1166 \u00ebsht\u00eb nd\u00ebr p\u00ebrmendjet m\u00eb te vjetra dhe konceptuale t\u00eb Arbanonit, por \u2013 e zb\u00ebrthyer m\u00eb tej n\u00eb nj\u00eb konstalacion t\u00eb k\u00ebtill\u00eb historiko-adminstrativ \u2013 \u00ebsht\u00eb edhe m\u00eb shum\u00eb sesa kaq. \u00cbsht\u00eb pra, edhe nj\u00eb trash\u00ebgimi m\u00eb e gjer\u00eb e nj\u00eb p\u00ebrkat\u00ebsie trash\u00ebguese e civilizimit romako-bizantino-vendikas.<\/p>\n\n\n\n<p>Dhe kjo duket si nj\u00eb storie e harruar.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Fusnotat jan\u00eb hequr nga Redaksia e KOH\u00cbS.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\/Koha net\/<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nga Ylber Hysa Nd\u00ebr p\u00ebrmendjet e para mesjetare t\u00eb Arbnit, Arbanonit n\u00eb rr\u00ebnj\u00ebt e fillet e saj, si koncept territorialo-etnik-administrativ, vjen nga nj\u00eb burim rrethanor nga ngjarja e p\u00ebrurimit t\u00eb Katedrales s\u00eb Sh\u00ebn Trifunit n\u00eb Kotorr. Ndon\u00ebse e v\u00ebrejtur dhe e p\u00ebrmendur tashm\u00eb te disa autor\u00eb, kjo ngjarje me interes meriton nj\u00eb rishikim m\u00eb kontekstual. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":36031,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_seopress_robots_primary_cat":"none","_seopress_titles_title":"%%post_title%% %%sep%% %%sitetitle%%","_seopress_titles_desc":"%%post_excerpt%%","_seopress_robots_index":"","footnotes":""},"categories":[2,18],"tags":[939,3366,3367,1255],"class_list":["post-36028","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualitet","category-histori","tag-argjipeshkvia-e-tivarit","tag-kotorri","tag-shen-trifuni","tag-tivari"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/36028","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=36028"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/36028\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":36032,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/36028\/revisions\/36032"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/36031"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=36028"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=36028"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=36028"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}