{"id":35065,"date":"2023-06-12T12:40:42","date_gmt":"2023-06-12T10:40:42","guid":{"rendered":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/?p=35065"},"modified":"2023-06-12T12:41:00","modified_gmt":"2023-06-12T10:41:00","slug":"trajtimi-teorik-i-zgjidhjes-se-ceshtjes-se-pakicave-kombetare","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/?p=35065","title":{"rendered":"TRAJTIMI TEORIK I ZGJIDHJES S\u00cb \u00c7\u00cbSHTJES S\u00cb PAKICAVE KOMB\u00cbTARE"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/figure>\n\n\n

Nga NIK\u00cb GASHAJ<\/strong><\/p>\n\n\n\n

N\u00eb bot\u00ebn bashk\u00ebkohore, q\u00eb nga Per\u00ebndimi deri n\u00eb Lindje, nj\u00eb num\u00ebr i madh shkenc\u00ebtar\u00ebsh dhe ekspert\u00ebsh t\u00eb \u00e7\u00ebshtjes s\u00eb pakicave komb\u00ebtare dhe t\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnieve nd\u00ebretnike, kritikojn\u00eb ashp\u00ebr konceptin e past\u00ebr t\u00eb shtetit nacional, por gjithashtu dhe konceptin ekskluziv t\u00eb shtetit qytetar(civil) n\u00eb shoq\u00ebrit\u00eb multietnike. Per shembull: Alpen Filips, drejtor i Organizat\u00ebs joqeveritare nd\u00ebrkomb\u00ebtare MRG nga Londra, duke folur mbi t\u00eb drejtat etnike t\u00eb Evrop\u00ebs Juglindore, nd\u00ebr t\u00eb tjera, thekson:\u201d Nj\u00eb problem i p\u00ebrgjithsh\u00ebm, me t\u00eb cilin ballafaqohet rajoni i Evrop\u00ebs Juglindore, \u00ebsht\u00eb koncepti i shtetit nacional, apo i shtetit, n\u00eb shoq\u00ebrit\u00eb multietnike, i cili ekskluzivisht i takon nj\u00eb grupi etnik. N\u00eb raste t\u00eb shumta kjo \u00e7on deri te mohimi, p\u00ebrkat\u00ebsisht anulimi i pluralizmit etnik dhe trajtimi i pjes\u00ebtar\u00ebve t\u00eb pakicave si qytetar\u00eb t\u00eb rendit t\u00eb dyt\u00eb. E t\u00ebr\u00eb ajo n\u00eb rrethana t\u00eb caktuara ka kaluar dhe kalon n\u00eb konflikte dhe p\u00ebrleshje me pasoja negative tejet t\u00eb r\u00ebnda\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Dr. Vu\u00e7ina Vasoviq, profesor i sistemeve politike bashk\u00ebkohore, thekson: \u201cModeli i shtetit nacional n\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb multietnike i acaron marr\u00ebsh\u00ebniet nd\u00ebrmjet kombit shumic\u00eb dhe pakicave komb\u00ebtare. Shteti i till\u00eb dhe m\u00eb tep\u00ebr n\u00ebp\u00ebrmjet nj\u00eb mobilizim t\u00eb gjer\u00eb nacional, ngushton edhe m\u00eb shum\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn e veprimtaris\u00eb jo vet\u00ebm t\u00eb pakicave t\u00eb caktuara etnonacionale, por edhe p\u00ebr zhvillimin e shoq\u00ebris\u00eb civile, si dhe p\u00ebr nj\u00eb bashk\u00ebjetes\u00eb n\u00eb paqe dhe liri t\u00eb grupeve t\u00eb ndryshme etnonacionale.<\/p>\n\n\n\n

K\u00ebshtu,  ajo mund t\u00eb jet\u00eb shkaku themelor i konflikteve dhe penges\u00eb n\u00eb zhvillimin e shoq\u00ebris\u00eb n\u00eb t\u00ebr\u00ebsi. Mu p\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, shteti nacional n\u00eb nj\u00eb form\u00eb ekskluzive nuk mund t\u00eb jet\u00eb mbrojt\u00ebs p\u00ebrkat\u00ebs dhe promotor as i popullit t\u00eb shumic\u00ebs etnike\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Dr. Negjo Miliqeviq, profesor i Fakultetit Juridik  t\u00eb Sarajev\u00ebs dhe drejtor i Qendr\u00ebs p\u00ebr Mbrojtjen e Pakicave, tregon se shteti nacional n\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb multietnike \u00ebsht\u00eb form\u00eb institucionale e nacionalizmit t\u00eb shumic\u00ebs etnike.<\/p>\n\n\n\n

Antropologu amerikan, Robert Hajd\u00ebn, i ka vler\u00ebsuar disa dukuri n\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn e ish-Jugosllavis\u00eb si \u201cnacionaliz\u00ebm kushtetues\u201d. Fjala \u00ebsht\u00eb p\u00ebr ato republika t\u00eb ish-Jugosllavis\u00eb s\u00eb Titos, t\u00eb cilat me kushtetuta t\u00eb veta jan\u00eb t\u00eb definuara si shtete t\u00eb popullit shumic\u00eb.<\/p>\n\n\n\n

N\u00eb lidhje me k\u00ebt\u00eb model duhet t\u00eb themi se, shikuar n\u00eb t\u00ebr\u00ebsi, formimi i shteteve nacionale ka shkuar rrug\u00ebs s\u00eb centralizmit dhe absolutizmit. N\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb, ky koncept i ka ngushtuar rrept\u00ebsisht t\u00eb drejtat e popullat\u00ebs p\u00ebr vet\u00ebqeverisje lokale dhe nj\u00ebkosisht t\u00eb drejtat dhe lirit\u00eb e pakicave komb\u00ebtare.<\/p>\n\n\n\n

N\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr, ithtar\u00ebt e konceptit t\u00eb shtetit ekskluzivisht qytetar, q\u00eb n\u00ebnkupton mosp\u00ebrfilljen e prejardhjes etnike, t\u00eb p\u00ebrkat\u00ebsis\u00eb nacionale dhe konfesionale t\u00eb qytetar\u00ebve, por t\u00eb gjith\u00ebve duke iu dh\u00ebn\u00eb t\u00eb drejtat e lirit\u00eb e barabarta, n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb theksojn\u00eb konceptin uniform\u00eb n\u00eb t\u00eb gjitha situatat. N\u00eb lidhje me k\u00ebt\u00eb, prof. dr. Zorica Radoviq , shprehet:\u201d Zbatimi uniform i rregullave dhe i statusve, t\u00eb cilat i n\u00ebnkupton dhe i paraqet ky parim, rrezikon t\u00eb \u00e7oj\u00eb deri te mosnjohja dhe mospranimi i nj\u00ebmend\u00ebsis\u00eb specifike, e cila meriton njohje dhe mbrojtje, p\u00ebrkat\u00ebsisht ajo \u00e7on te diskriminimi i partikularizmit dhe i cil\u00ebsive ve\u00e7uese\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Pik\u00ebrisht p\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, pik\u00ebpamjet bashk\u00ebkohore teorike v\u00ebn\u00eb n\u00eb dijeni se shteti duhet t\u00eb marr\u00eb nj\u00eb rol aktiv dhe n\u00ebp\u00ebrmjet masave t\u00eb ndrryshme t\u00eb krijoj\u00eb kushte p\u00ebr promovimin e pakicave si kolektivitete, n\u00eb ato situata n\u00eb  t\u00eb cilat t\u00eb drejtat individuale t\u00eb pjes\u00ebtar\u00ebve t\u00eb pakicave mund t\u00eb realizohen vet\u00ebm p\u00ebrmes emancipimit kolektiv t\u00eb grupit.<\/p>\n\n\n\n

Filozofi hungarez, prof. Dr. Alpar Losoncza, thekson:\u201d Ne qoft\u00eb se t\u00eb drejtat kolektive injorohen ose mohohen n\u00eb praktik\u00ebn politike, ekonomike dhe kulturore, at\u00ebher\u00eb vazhdimisht do t\u00eb triumfoj\u00eb parimi i shumic\u00ebs, i cili automatikisht siguron monopol dhe privilegje p\u00ebr shumic\u00ebn etnike. N\u00ebse parimi i shumic\u00ebs zbatohet pa korrektues n\u00eb raport me pakica komb\u00ebtare, at\u00ebher\u00eb ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me funksionimin e past\u00ebr dhe ekskluziv t\u00eb parimeve t\u00eb shtetit nacional, q\u00eb i rrezikon pakicat nacionale\u201d.<\/p>\n\n\n\n

N\u00eb lidhje me konceptin e shtetit qytetar(civil), akademiku i njohur, Vojisllav Stanov\u00e7iq, profesor i teorive politike, t\u00ebrheq v\u00ebmendjen se \u201cparimi i pushtetit t\u00eb shumic\u00ebs, i cili \u00ebsht\u00eb themel i ides\u00eb s\u00eb t\u00eb ashtuquajturit shtet qytetar(civil), nuk mund t\u00eb zbatohet n\u00eb shtete shum\u00ebnacionale, pa krijuar tensione dhe acarim t\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnieve dhe konflikte serioze interetnike. Prandaj, ky parim i shtetit civil(qytetar) duhet patjet\u00ebr t\u00eb korrigjohet me zgjidhje kushtetuese, duke u mb\u00ebshtetur n\u00eb forma t\u00eb ndryshme t\u00eb autonomive t\u00eb grupeve nacionale, si dhe n\u00eb disa t\u00eb drejta t\u00eb tyre kolektive\u201d.<\/p>\n\n\n\n

P\u00ebrndryshe, nj\u00eb problem i madh q\u00eb e p\u00ebrcjell demokracin\u00eb, \u00ebsht\u00eb ai i cili \u00ebsht\u00eb shqyrtuar shum\u00eb her\u00eb, q\u00eb nga Aristoteli deri te Xhon Stjuart Milli, e ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me t\u00eb ashtuquajtur\u00ebn tirani t\u00eb shumic\u00ebs. Franc Nojmani ka v\u00ebrejtur se z\u00ebri i shumic\u00ebs t\u00eb keqen nuk mund ta b\u00ebj\u00eb t\u00eb mir\u00eb, por e keqja, kur p\u00ebrkrahet nga shumica, b\u00ebhet vet\u00ebm nj\u00eb e keqe edhe m\u00eb e madhe. Me k\u00ebt\u00eb dua t\u00eb them se demokracia e shikuar nga prizmi i shumic\u00ebs etnike nuk mund t\u00eb siguroj\u00eb dhe t\u00eb mbroj\u00eb t\u00eb drejtat e pakicave komb\u00ebtare.<\/p>\n\n\n\n

Sipas njohjeve t\u00eb shkencave politike, m\u00ebsojm\u00eb se \u00ebsht\u00eb e mundshme t\u00eb dallohen t\u00eb pakt\u00ebn kat\u00ebr strategji t\u00eb p\u00ebrgjithshme t\u00eb zhvillimit shoq\u00ebror: 1) Individuale-liberale; 2) Komunitare-etnonacionale; 3)Komunitare-liberale; 4) Liberale-komunitare.<\/p>\n\n\n\n

Disa ekspert\u00eb preferojn\u00eb se strategjia e fundit, liberalo-komunitare \u00ebsht\u00eb koncepti m\u00eb i p\u00ebrshtatsh\u00ebm dhe m\u00eb p\u00ebrkat\u00ebs p\u00ebr shoq\u00ebrit\u00eb pluraliste, heterogjene, multietnike dhe multikulturore, sikurse \u00ebsht\u00eb Mali i Zi.<\/p>\n\n\n\n

Prandaj, jam i mendimit se modeli i sistemit politik, i ashtuquajtur liberal-komunitar, \u00ebsht\u00eb n\u00eb t\u00eb mir\u00eb t\u00eb zgjidhjes demokratike dhe t\u00eb drejt\u00eb t\u00eb \u00e7\u00ebshtjes s\u00eb shqiptar\u00ebve n\u00eb Mal t\u00eb Zi, meqen\u00ebse sistemi i till\u00eb bazohet dhe mb\u00ebshtetet n\u00eb filozofin\u00eb politike civile t\u00eb plot\u00ebsuar me parimet dhe mekanizmat p\u00ebrkat\u00ebs t\u00eb artikulimt t\u00eb lir\u00eb t\u00eb interesave, si dhe t\u00eb mbrojtjes s\u00eb t\u00eb drejtave kolektive t\u00eb pakicave, \u00e7ka do t\u00eb thot\u00eb se respekton dhe mund\u00ebson realizimin e plot\u00eb dhe konsekuent t\u00eb t\u00eb drejtave individuale dhe kolektive t\u00eb shqiptar\u00ebve n\u00eb Mal t\u00eb Zi.<\/p>\n\n\n\n

Dhe, m\u00eb n\u00eb fund, thelbi i zgjidhjes s\u00eb drejt\u00eb t\u00eb \u00e7\u00ebshtjes s\u00eb pakicave dhe nj\u00ebher\u00ebsh t\u00eb statusit t\u00eb shqiptar\u00ebve n\u00eb Mal t\u00eb Zi, q\u00ebndron n\u00eb at\u00eb drejtim dhe pik\u00ebpamje, q\u00eb askush t\u00eb mos ndiej\u00eb presion nga m\u00eb i madhi dhe m\u00eb i fuqishmi, por \u00e7do popull, pavar\u00ebsisht nga madh\u00ebsia numerike e tij, duhet ta ndiej\u00eb veten t\u00eb barabart\u00eb dhe t\u00eb lir\u00eb, sepse, si\u00e7 do t\u00eb thoshte Gandi: \u201cQytet\u00ebrimi yn\u00eb do t\u00eb gjykohet sipas asaj se \u00e7far\u00eb trajtimi u ka b\u00eb pakicave\u201d.<\/p>\n\n\n\n

( <\/strong>Autori \u00ebsht\u00eb antar i Akademis\u00eb s\u00eb Shkencave dhe Arteve t\u00eb Diokles)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Nga NIK\u00cb GASHAJ N\u00eb bot\u00ebn bashk\u00ebkohore, q\u00eb nga Per\u00ebndimi deri n\u00eb Lindje, nj\u00eb num\u00ebr i madh shkenc\u00ebtar\u00ebsh dhe ekspert\u00ebsh t\u00eb \u00e7\u00ebshtjes s\u00eb pakicave komb\u00ebtare dhe t\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnieve nd\u00ebretnike, kritikojn\u00eb ashp\u00ebr konceptin e past\u00ebr t\u00eb shtetit nacional, por gjithashtu dhe konceptin ekskluziv t\u00eb shtetit qytetar(civil) n\u00eb shoq\u00ebrit\u00eb multietnike. Per shembull: Alpen Filips, drejtor i Organizat\u00ebs joqeveritare […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":14722,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_seopress_robots_primary_cat":"none","_seopress_titles_title":"%%post_title%% %%sep%% %%sitetitle%%","_seopress_titles_desc":"%%post_excerpt%%","_seopress_robots_index":"","footnotes":""},"categories":[2,12,9,1],"tags":[1180],"class_list":["post-35065","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualitet","category-opinione","category-turizem","category-uncategorized","tag-nik-gashaj"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/35065","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=35065"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/35065\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":35068,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/35065\/revisions\/35068"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/14722"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=35065"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=35065"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=35065"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}