{"id":34847,"date":"2023-05-19T10:39:37","date_gmt":"2023-05-19T08:39:37","guid":{"rendered":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/?p=34847"},"modified":"2023-05-19T10:43:39","modified_gmt":"2023-05-19T08:43:39","slug":"libri-dasma-ne-ane-te-malit-i-autorit-esatmehmeti","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/?p=34847","title":{"rendered":"Libri \u201cDasma n\u00eb An\u00eb t\u00eb Malit\u201d i autorit EsatMehmeti"},"content":{"rendered":"<figure class=\"wp-block-post-featured-image\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"587\" height=\"394\" src=\"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/Libri-dasma-na-ane-te-malit-perurimi.jpg\" class=\"attachment-post-thumbnail size-post-thumbnail wp-post-image\" alt=\"\" style=\"object-fit:cover;\" srcset=\"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/Libri-dasma-na-ane-te-malit-perurimi.jpg 587w, https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/Libri-dasma-na-ane-te-malit-perurimi-300x201.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 587px) 100vw, 587px\" \/><\/figure>\n\n\n<p><strong>Nga Luljeta Avdiu \u2013 Cura<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Esat Mehmeti u lind n\u00eb fshatin Dragin\u00eb t\u00eb An\u00ebs s\u00eb Malit, m\u00eb 1955. Shkoll\u00ebn fillore e kreu n\u00eb Sukubin\u00eb e Kat\u00ebrkoll\u00eb, nd\u00ebrsa t\u00eb mesmen n\u00eb Prishtin\u00eb. Studimet e larta p\u00ebr Gjuh\u00eb dhe let\u00ebrsi shqipe i mbaroi n\u00eb SHLP e m\u00eb pas edhe studimet n\u00eb Fakultetin Filologjik t\u00eb Universitetit t\u00eb Prishtin\u00ebs, n\u00eb deg\u00ebn Let\u00ebrsi dhe gjuh\u00eb shqipe. Q\u00eb nga viti 1979 deri n\u00eb vitin 1991 punoi m\u00ebsimdh\u00ebn\u00ebs n\u00eb Obiliq (Prishtin\u00eb). Masat e dhunshme q\u00eb nd\u00ebrmori Serbia kund\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb punonj\u00ebsve t\u00eb arsimit n\u00eb Kosov\u00eb e prek\u00ebn edhe at\u00eb. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, n\u00eb fund t\u00eb vitit shkollor1991\/92 u kthye n\u00eb vendlindje s\u00eb bashku me familjen. Pas disa vitesh, p\u00ebrkat\u00ebsisht n\u00eb vitin 1995, filloi pun\u00ebn si gazetar n\u00eb Radio Ulqin. P\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb ka qen\u00eb u. d. i drejtorit t\u00eb k\u00ebtij institucioni dhe m\u00eb von\u00eb s\u00ebrish gazetar-redaktor i programit n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe, derisa u pensionua n\u00eb vitin 2022.<br>Krahas pun\u00ebs n\u00eb Radio Ulqin merret edhe me shkrime publicistike, q\u00eb jan\u00eb botuar n\u00eb t\u00eb p\u00ebrjavshmen \u201cKoha Javore\u201d, gazet\u00ebn \u201cBota sot\u201d, etj. \u00cbsht\u00eb bashk\u00ebpun\u00ebtor i Radio Pej\u00ebs. \u201cDasma n\u00eb An\u00eb t\u00eb Malit (Ritet dhe ceremoniali i saj)\u201d \u00ebsht\u00eb libri i tij i par\u00eb, nd\u00ebrsa ka n\u00eb dor\u00ebshkrim edhe disa punime t\u00eb tjera.<br>Libri \u201cDasma n\u00eb An\u00eb t\u00eb Malit\u201d i autorit Esat Mehmeti \u00ebsht\u00eb nj\u00eb botim i ve\u00e7ant\u00eb, sepse sjell tek lexuesi dhe opinioni i gjer\u00eb ceremonin\u00eb e dasm\u00ebs n\u00eb trev\u00ebn e An\u00ebs s\u00eb Malit. Ky lib\u00ebr \u00ebsht\u00eb nj\u00eb thesar, sepse n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb perfekte pasqyron ritet, doket dhe zakonet tona. Me munges\u00ebn e k\u00ebtij libri trash\u00ebgimia jon\u00eb kulturore e An\u00ebs s\u00eb Malit si trev\u00eb e ve\u00e7ant\u00eb etnografike ka qen\u00eb e mangut, kurse me daljen n\u00eb drit\u00eb t\u00eb k\u00ebtij botimi trash\u00ebgimia jon\u00eb pasurohet .\u00c7do liber \u00ebsht\u00eb nj\u00eb risi, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb z\u00eb i brendsh\u00ebm nga shpirti, nj\u00eb grusht q\u00eb sht\u00ebrngohet dhe nj\u00eb z\u00eb q\u00eb merr dhen\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>Historikisht te shqiptar\u00ebt, por edhe te popujt e tjer\u00eb, dasma ka qen\u00eb e shenjt\u00eb p\u00ebr vet\u00eb faktin se i ka paraprir\u00eb krijimit t\u00eb familjes, institucionit m\u00eb t\u00eb shenjt\u00eb t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb son\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>Autori librin e ka ndar\u00eb n\u00eb 10 kapituj dhe secili kapitull ka r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e vet, sepse sjell t\u00eb dh\u00ebna t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme dhe me vler\u00eb p\u00ebr lexuesin. Lexuesit ky lib\u00ebr i b\u00ebn kurreshtar\u00eb t\u00eb m\u00ebsojn\u00eb p\u00ebr disa zakone e tradita q\u00eb jan\u00eb vlera tona t\u00eb hershme, t\u00eb cilat jan\u00eb me interes jo vet\u00ebm t\u2019i m\u00ebsojm\u00eb, por dhe t\u2019i ruajm\u00eb dhe t\u2019i kultivojm\u00eb e p\u00ebrcjellim brez pas brezi.<\/p>\n\n\n\n<p>Duke patur parasysh faktin se ritet e martes\u00ebs kan\u00eb nj\u00eb zanafill\u00eb t\u00eb lasht\u00eb (q\u00eb nga koha e paganizmit) dhe n\u00eb vete ruajn\u00eb mjaft tipare epokash t\u00eb ndryshme, vet\u00eb karakteri i aktit, si d\u00ebshir\u00eb dhe nevoj\u00eb p\u00ebr zhvillimin e jet\u00ebs, kusht\u00ebzoi krijimin e nj\u00eb s\u00ebr\u00eb ritesh q\u00eb lidhen me bes\u00ebtytnit\u00eb e periudhave t\u00eb ndryshme dhe kan\u00eb si q\u00ebllim mbrojtjen nga fuqit\u00eb e dukshme dhe t\u00eb padukshme t\u00eb natyr\u00ebs. Ritet e martes\u00ebs, si vlera kulturore n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, paraqesin pasuri per folklorin shqiptar. Prandaj, sistemimi q\u00eb autori i ka b\u00ebr\u00eb k\u00ebtyre riteve dhe zakoneve dhe ceremonis\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb lib\u00ebr, i b\u00ebn k\u00ebto t\u00eb fundit t\u00eb pavdekshme dhe t\u00eb sistemuara n\u00eb nj\u00eb vend t\u00eb sigurt\u00eb dhe t\u00eb strehuara n\u00eb familjet tona.<\/p>\n\n\n\n<p>Zgjerimi i njohurive mbi ritin e martes\u00ebs \u00ebsht\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm, sepse n\u00eb pro\u00e7esin e vet martesa ruan shum\u00eb rite t\u00eb lasht\u00ebsis\u00eb, t\u00eb cilat shpesh jan\u00eb t\u00eb pashpjegueshme dhe shum\u00eb her\u00eb edhe t\u00eb pakapshme p\u00ebr popullin. Ato jan\u00eb pasqyrim shpirt\u00ebror, nga lasht\u00ebsia e ruajtur deri von\u00eb, madje shpesh i takojm\u00eb edhe n\u00eb dit\u00ebt tona. T\u00eb gjitha k\u00ebto rite, doke e zakone si dhe bes\u00ebtytni, n\u00eb fokus kan\u00eb jet\u00ebn e njeriut, duke e p\u00ebrcjell\u00eb njeriun n\u00eb t\u00eb githa fazat e saj si: n\u00eb lindje, syneti, fejesa, martesa, nisjen e sht\u00ebpis\u00eb dhe hyrjen n\u00eb sht\u00ebpi t\u00eb re, pothuaj \u00e7do fillim i pun\u00ebs s\u00eb re, e deri tek vdekja, sepse \u201c\u2026 pasi q\u00eb akti martesor dhe ritet q\u00eb e shoq\u00ebrojn\u00eb at\u00eb s\u2019jan\u00eb gj\u00eb tjet\u00ebr, por pasqyrim i t\u00eb kaluares shpirt\u00ebrore t\u00eb popullit\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Ne jemi d\u00ebshmitar\u00eb se e kaluara e nj\u00eb populli nuk b\u00ebn t\u00eb humbet por t\u00eb rip\u00ebrt\u00ebritet n\u00eb forma t\u00eb ndryshme.<br>Libri bukur shtjellon t\u00ebr\u00eb ceremonialin e martes\u00ebs i cili \u00ebsht\u00eb p\u00ebrcjellur me rite t\u00eb shumta, por q\u00eb kan\u00eb ndryshuar prej kohe n\u00eb koh\u00eb. Shum\u00eb adete u ruajten deri n\u00eb koh\u00ebn ton\u00eb, disa adete rrjedhin qysh n\u00eb mesjet\u00eb, nga er\u00ebrat e krisht\u00ebrizmit, dhe m\u00eb tutje u plot\u00ebsuan me fragmente t\u00eb pasura q\u00eb i solli era e islamizmit.<\/p>\n\n\n\n<p>Te libri \u201cDasma n\u00eb An\u00eb t\u00eb Malit\u201d i autorit Esat Mehmeti, shtjellohen me sakt\u00ebsi ritet dhe zakonet e martes\u00ebs n\u00eb An\u00eb t\u00eb Malit dhe k\u00ebshtu i gjith\u00eb rituali martesor kalon n\u00ebp\u00ebr tri faza themelore: fejesa, p\u00ebrgaditja p\u00ebr das\u00ebm dhe dasma.<br>Fejes\u00ebn e karakterizon: shkuesia, shenja dhe p\u00ebrgaditja e paj\u00ebs, nd\u00ebrsa dasm\u00ebn e karakterizon java e dasm\u00ebs, ceremoniali i dasm\u00ebs dhe p\u00ebrfundimi i saj.<br>Ceremoniali i dasm\u00ebs ka fazat e organizimit q\u00eb jan\u00eb: java e dasm\u00ebs (faza p\u00ebrgaditore), fillimi i dasm\u00ebs (dhuntia, nata e vajzave dhe nata e dasm\u00ebs te djali), dita e dasm\u00ebs (dita kur merret nusja), si edhe p\u00ebrfundimi i dasm\u00ebs (dita e grave, t\u00eb shkuarit n\u00eb pasi dhe ardhja e miq\u00ebsis\u00eb s\u00eb re). P\u00ebr t\u00eb gjitha k\u00ebto faza nga populli lindi edhe k\u00ebnga nga mar\u00ebdh\u00ebnia e tekstit me rastin dhe k\u00ebshtu populli p\u00ebr vite i k\u00ebndoi e i memorizoi n\u00eb kujtes\u00ebn kolektive.<br>T\u00eb gjitha k\u00ebto faza krijojn\u00eb n\u00eb mendjet tona imazhet e dasmes t\u00eb cilat i kemi t\u00eb njohura. Parimet tona p\u00ebr t\u00eb krijuar monumente nga doket dhe zakonet tona kan\u00eb ndihmuar shqiptar\u00ebt historikisht t\u00eb krijojn\u00eb n\u00eb shpirtin e tyre form\u00ebn e jet\u00ebs s\u00eb brendshme. Edhe n\u00eb rastet kur ceremonit\u00eb e ndryshme nuk kan\u00eb mundur t\u00eb realizohen apo manifestohen si\u00e7 duhet p\u00ebr shkaqe t\u00eb ndryshme, s\u00ebrish qoft\u00eb edhe nj\u00eb element tradicional sado i vog\u00ebl ka ndihmuar n\u00eb p\u00ebrmbushjen shpirt\u00ebrore.<\/p>\n\n\n\n<p>Kur flasim p\u00ebr dasm\u00ebn dhe ceremonialin e saj, krejt familja ka rolin e vet t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb, por gruaja shqiptare me p\u00ebrkushtimin dhe organizimin e shum\u00eb pun\u00ebve ka rolin kryesor. N\u00ebnat-vajzat q\u00eb edhe n\u00eb dit\u00ebt e sotme duke mbartur veshjet e bukura tonat jo vet\u00ebm q\u00eb hijeshojn\u00eb dasm\u00ebn, por ato rrezatojn\u00eb bukuri, eleganc\u00eb dhe n\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb b\u00ebhen simbol i dasm\u00ebs, sepse ato kan\u00eb luajtur rolin kryesor n\u00eb ruajtjen e shum\u00eb dokeve dhe zakoneve q\u00eb kan\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb me ceremonialin e dasm\u00ebs dhe jo vet\u00ebm.<br>N\u00ebnat shqiptare soll\u00ebn n\u00eb jet\u00eb n\u00eb kushte t\u00eb v\u00ebshtira shum\u00eb bij dhe bija, e p\u00ebr k\u00ebto lindje d\u00ebshmitare jan\u00eb kullat prej guri. Prandaj, n\u00ebna shqiptare me t\u00eb gjitha ve\u00e7antit\u00eb e veta duhet t\u00eb nderohet e respektohet. Edhe monumenti q\u00eb ajo e ka krijuar me mund duhet t\u00eb nderohet nga krejt shoq\u00ebria.<br>Me plot bindje them se rituali, fazat dhe ceremonia e dasm\u00ebs n\u00eb k\u00ebt\u00eb lib\u00ebr trajtohen n\u00eb t\u00ebr\u00ebsi dhe t\u00eb dh\u00ebnat e ofruara p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb secila vler\u00eb n\u00eb vete. Vlerat shkruhen p\u00ebr mos t\u2019u humbur n\u00eb t\u00eb ardhmen!<br>Autorin dua sinqerisht ta fal\u00ebnderoj p\u00ebr pun\u00ebn dhe p\u00ebrkushtimin p\u00ebr daljen n\u00eb drit\u00eb t\u00eb k\u00ebsaj vepre. Me k\u00ebt\u00eb lib\u00ebr le t\u00eb sh\u00ebrbehen studiues t\u00eb profileve t\u00eb ndryshme, shkollat, grupet folklorike dhe mbi t\u00eb gjitha brezat e rinj t\u00eb cil\u00ebt ruajtjen e riteve dhe trash\u00ebgimis\u00eb son\u00eb duhet ta ken\u00eb prioritet. Libra t\u00eb ngjash\u00ebm p\u00ebr ritin e dasm\u00ebs kemi. P\u00ebrmendim k\u00ebtu edhe librat p\u00ebr dasm\u00ebn e Ulqinit dhe at\u00eb t\u00eb Kraj\u00ebs. Tashm\u00eb u bashk\u00ebngjitet edhe ky lib\u00ebr p\u00ebr t\u00eb ngritur lart bajrakun e dasm\u00ebs te shqiptar\u00ebt n\u00eb Mal t\u00eb Zi.<br>Sado mund\u00ebsi dhe luks q\u00eb ofrojn\u00eb koh\u00ebt moderne, manifestimi i riteve n\u00eb ritualin e dasm\u00ebs n\u00eb tradit\u00ebn ton\u00eb i jep hijeshi dasm\u00ebs, e lidh shpirt\u00ebrisht me t\u00eb kaluar\u00ebn dhe fizikisht me t\u00eb tashm\u00ebn.Urime e temena autorit!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nga Luljeta Avdiu \u2013 Cura Esat Mehmeti u lind n\u00eb fshatin Dragin\u00eb t\u00eb An\u00ebs s\u00eb Malit, m\u00eb 1955. Shkoll\u00ebn fillore e kreu n\u00eb Sukubin\u00eb e Kat\u00ebrkoll\u00eb, nd\u00ebrsa t\u00eb mesmen n\u00eb Prishtin\u00eb. Studimet e larta p\u00ebr Gjuh\u00eb dhe let\u00ebrsi shqipe i mbaroi n\u00eb SHLP e m\u00eb pas edhe studimet n\u00eb Fakultetin Filologjik t\u00eb Universitetit t\u00eb Prishtin\u00ebs, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":34850,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_seopress_robots_primary_cat":"none","_seopress_titles_title":"%%post_title%% %%sep%% %%sitetitle%%","_seopress_titles_desc":"%%post_excerpt%%","_seopress_robots_index":"","footnotes":""},"categories":[2,6],"tags":[3257,3294,3295],"class_list":["post-34847","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualitet","category-kulture","tag-dasma-ne-ane-te-malit","tag-esat-mehmedi","tag-luljeta-avdiu-cura"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/34847","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=34847"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/34847\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":34851,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/34847\/revisions\/34851"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/34850"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=34847"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=34847"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=34847"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}