{"id":34439,"date":"2023-03-10T13:42:39","date_gmt":"2023-03-10T12:42:39","guid":{"rendered":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/?p=34439"},"modified":"2023-03-10T13:43:29","modified_gmt":"2023-03-10T12:43:29","slug":"ndikimi-i-mbareses-sllave-iq-apo-viq-ne-mbiemrat-e-shqiptareve","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/?p=34439","title":{"rendered":"Ndikimi i mbares\u00ebs sllave \u201ciq\u201d apo \u201cviq\u201d n\u00eb mbiemrat e shqiptar\u00ebve"},"content":{"rendered":"
\"Hajrullah<\/figure>\n\n\n

Nga Hajrullah Hajdari<\/p>\n\n\n\n

Paragrafi XXVII i vendimieve t\u00eb Kongresit t\u00eb Berlinit u jepte pak shpres\u00eb shqiptar\u00ebve sepse parashikonte n\u00eb form\u00eb impereative se bindjet fetare dhe feja nuk mund t\u2019i ndalohet asnj\u00eb individi, si shkak i p\u00ebrjashtimit sa i p\u00ebrket g\u00ebzimit t\u00eb t\u00eb drejtave civile dhe politike. Fatkeq\u00ebsisht Mali i Zi asnj\u00ebher\u00eb nuk veproi sipas dispozitave t\u00eb paragrafit n\u00eb fjal\u00eb, p\u00ebrkundrazi vepronte ashtu q\u00eb nga koka e \u00e7do banori t\u00eb aneksuar shqiptar tentonte t\u00eb shlyente \u00e7do gj\u00eb q\u00eb ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me identiten komb\u00ebtar shqiptar.
Shkomb\u00ebtarizimi dhe asimilimi i shqiptar\u00ebve u tentua t\u00eb kryhet n\u00ebp\u00ebrmes formave t\u00eb ndryshme si\u00e7 jan\u00eb mohimi i shkollimit n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe, mospun\u00ebsimi n\u00eb administrat\u00ebn publike e deri n\u00eb sllavizimin e mbiemrave dhe vendbanimeve. N\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb k\u00ebtij q\u00ebllimi filloi veprimi, i pabazuar n\u00eb dispozita ligjore, i nd\u00ebrrimit t\u00eb identitetit t\u00eb individ\u00ebve dhe familjeve shqiptare duke iu \u201cqep\u201d nj\u00eb arn sllav n\u00eb mbiemrat e shqiptar\u00ebve. Me k\u00ebt\u00eb veprim ato mendonin se mbiemrat n\u00eb trajt\u00ebn sllave, pas nj\u00eb koh\u00eb jo shum\u00eb t\u00eb gjat\u00eb, do t\u00eb ken\u00eb ndikim n\u00eb formimin e ndjenj\u00ebs komb\u00ebtare malazeze tek shqiptar\u00ebt dhe n\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb asimilimi i tyre do t\u00eb jet\u00eb m\u00eb i shpejt\u00eb dhe m\u00eb i suksessh\u00ebm.
Menj\u00ebher\u00eb pas aneksimit t\u00eb tokave shqiptare Mali i Zi organizoi regjistrimin e popullsis\u00eb (23 qershor- fundi i korrikut 1879) n\u00eb tokat e zaptuara. Regjistrimi ishte i pasuksesh\u00ebm pasi shumica d\u00ebrmuese e popullsis\u00eb muhamedane dhe nj\u00eb pjes\u00eb e popullsis\u00eb katolike refuzuan t\u00eb marrin pjes\u00eb n\u00eb regjistrimin e popullsis\u00eb dhe k\u00ebshtu nuk pat\u00ebn mund\u00ebsi q\u00eb me nj\u00eb akt zyrtar t\u00eb sllavizojn\u00eb mbiemrat e shqiptar\u00ebve. Po si ndodhi dhe sa zgjati procesi i sllavizimit t\u00eb mbiemrave shqiptare?<\/p>\n\n\n\n

-Kapetaniae e Tivarit
N\u00eb vitin 1880, Tivari numronte 346 familje nga t\u00eb cil\u00ebt 279 ishin shqiptar\u00eb ose 77% t\u00eb popullsis\u00eb, \u00e7ka tregon se Tivari ishte qytet shqiptar. N\u00eb regjistrin e familjeve muhamedane (shqiptare) me mbares\u00eb sllave ishin regjistruar vet\u00ebm k\u00ebto familje: Jetan Lovroviq, Osman Lovroviq, Uso Lovroviq,Jeto Canoviq, Jeto Seferoviq, Rustem dhe Fatime Kr\u00e7ikoviq, Oso Sharoviq,Smajl \u00c7obiq, Bajro \u00c7obiq, Ajdar Sholiq, Hysen Hoxha Sholiq, Jasho Divanoviq, Oso Divanoviq, Emro Divanoviq, Hysen Divanoviq, Dulo Sinanoviq, Mehmed Usiq, Ahmet Skejoviq, Dulo Jokoviq, Osman Bajramoviq. Vitin tjet\u00ebn\u00eb librin e hara\u00e7it pothuajse mbiemrave t\u00eb t\u00eb gjitha familjeve u \u00ebsht\u00eb shtuar mbaresa sllave \u201ciq\u201d apo \u201cviq\u201d. T\u00eb gjith\u00eb t\u00eb pun\u00ebsuarit n\u00eb sektorin publik apo p\u00ebrfaq\u00ebsuesit n\u00eb organet shtet\u00ebrore n\u00eb Tivar ishin malazez\u00eb dhe pastaj k\u00ebrc\u00ebnimet dhe presionet ndaj shqiptar\u00ebve mund t\u00eb ken\u00eb ndikuar n\u00eb p\u00ebrqafimin e mbares\u00ebs sllave aq shpejt!<\/p>\n\n\n\n

-Kapetania e Shestanit
Vendosja e mbares\u00ebs sllave n\u00eb mbiemrat e banor\u00ebve t\u00eb Shestanit pjes\u00ebrishi filloi n\u00eb vitin 1883. Sipas Protokolit t\u00eb hara\u00e7it, nr. 18\/12, p\u00ebr vitin 1883, mbiemri i familjeve shqiptare sh\u00ebnohej n\u00eb trajt\u00ebn e t\u00eb folm\u00ebs sllave por pa e shtuar mbares\u00ebn sllave \u201ciq\u201d apo \u201cviq\u201d si p\u00ebrshembull: N\u00eb Kurt Ceka Repaz (shqip:Rjepsi), Sala Husov ( i Hysit), Gjon Perov ( i Pjetrit), Hoxha Muhov (Ftjan) Fatima Smajlina (e Smajlit \u2013 Bes), Zeko Osmanov (i Osmanit \u2013 Muriq) etj. N\u00eb Shestan. N\u00eb vitin 1888 n\u00eb Shestan ende 19 familje evidentohen pa mbares\u00ebn sllave. Familjet Pecaj, Pekaj dhe Margjonaj tani m\u00eb e kan\u00eb t\u00eb vendosur mbares\u00ebn sllave dhe u b\u00ebn\u00eb Peciq, Pekiq dhe Margjonoviq. Sipas regjistrimit t\u00eb popullsis\u00eb t\u00eb vitit 1889, mbiemrave t\u00eb t\u00eb gjitha familjeve shqiptare n\u00eb fshatrat Dra\u00e7evic\u00eb.Vu\u00e7dabaj, Marstjepaj, Gjura\u00e7 dhe n\u00eb Shestanin Nalt u ishte vendosur mbaresa \u201ciq\u201d apo \u201cviq\u201d. Nd\u00ebrkaq, n\u00eb fshatrat Pin\u00e7, Bes, Muriq dhe Ftjan,, ku shumica e popullsis\u00eb jan\u00eb myslimane, dhe Ljare, ky proces shkon m\u00eb ngadal\u00eb. K\u00ebshtu n\u00eb Pin\u00e7 nga 28 familje vet\u00ebm 11 prej tyre u sllavizuan:Gjon Marko\u00e7eviq, Asan Rexhoviq, Pal Kolec Baliq, Gjon Leka Baliq,Kol\u00eb Leka Baliq, Gjon Luca Maroviq, Pren\u00e7 Gjura Gjuroviq, Gjon Kola Peroviq, Avdyl Alija Osoviq, Gjon Kola Peroviq , Pren\u00e7 Peroviq. N\u00eb fshatin Ljare prej 84 familjeve mbiemrat iu sllavizuan vet\u00ebm 12 prej tyre: Mac Luca Pervu\u00e7iq, Ded Uka Dreviq, Kol\u00eb Gjurgjeviq, Gjon Belloviq, Kol Gjergja Malloviq, Mac Gje\u00e7i Baliq, Osman Brahim Gjurgjeviq, Ramo Tahir Lukaliq, Pjet\u00ebr Luca Kaliq, Gjergj Pjetra Jakiq, Isuf Osman Gjurgjeviq, Can Alil Zeloviq. N\u00eb fshatin e Ftjanit, si edhe n\u00eb disa raste n\u00eb fshatra t\u00eb tjera, emrit t\u00eb babait i shtohet mbaresa sllave k\u00ebshtu q\u00eb Nasuf Omeri b\u00ebh\u00ebt Omeroviq, Isuf Bala b\u00ebh\u00ebt Baleviq, Mehmet Cuf Hoxha b\u00ebhet Oxhiq nd\u00ebrsa Sel\u00eb Bajrami b\u00ebhet Bajramoviq. N\u00eb fshatin Bes dhe Muriq nga 86 familje mbiemri u sllavizohet vet\u00ebm 8 familjeve: Nuro Met Oxhiq, Smajl Alil Alloviq, Nuro Ibrahim Likoviq, Beqo Ramo Avdiq, Usein Meto Praiq, Beqir Smajl Llagjeviq, Meto Smajl Baliq, Omer Selmanoviq. Megjithate, n\u00eb periudh\u00ebn 1900-1904 t\u00eb gjith\u00eb mbiemrat e familjeve n\u00eb Kapetanin e Shestanit sllavizohen.<\/p>\n\n\n\n

-Kapetania e Kraj\u00ebs
N\u00eb baz\u00eb t\u00eb shenimeve q\u00eb disponojm\u00eb p\u00ebr vitet 1878-1903, edhe n\u00eb Kapetanin\u00eb e Kraj\u00ebs sllavizimi i mbiemrave t\u00eb familjeve shqiptare fillimisht \u00ebsht\u00eb tentuar t\u00eb b\u00ebh\u00ebt duke i regjistruar n\u00eb trajt\u00ebn e t\u00eb folm\u00ebs sllave. Familjaret regjistroheshin sipa emrit t\u00eb babait ose fshatit t\u00eb tyre. Si p\u00ebrshembull:
Dul Selimi u b\u00eb Dulo Selimov, Zaga Beqiri u b\u00eb Zago Beqirov, Bejtja Mahmutit u b\u00eb Bejto Mahmutov, Lani Nezirit u b\u00eb Lano Nezirov, Dani Osos u b\u00eb Dano osov ose Dul Smajli nga Qyrjani u b\u00eb Dulo Smail Qurjanin, Beqir Zaga nga Sjer\u00e7i u b\u00eb Beqir Sjer\u00e7iq, Et\u00ebhem Mahmut Boboshti, Tahir Lika Boboshtnjanin, Ramo Imer Blaca, Lan Neziri Alibrahimoviq, Cufo Canov Ramushiq, Man Hasan Runjiq, Alija Etemov Kostanja ose Kostanjina\u00e7in etj.Dono Osov Matogoshiq (Matgueshi) etj. Nd\u00ebrkaq, n\u00eb regjistrat e familjeve kranjane (Kraja Perendimore nga Qyrjani deri n\u00eb Ftjan), t\u00eb vitit 1905, v\u00ebrejm\u00eb se mbiemrat e t\u00eb gjitha familjeve jan\u00eb sllavizuar duke iu shtuar mbares\u00ebn \u201ciq\u201d ose \u201cviq\u201d. N\u00eb Kraj\u00eb n\u00eb vitin 1905 vet\u00ebm familjeve t\u00eb Hajdarajve nuk iu shtua mbaresa sllave, nga harresa apo mospranimi kjo nuk mund t\u00eb v\u00ebrtetohet. Por n\u00eb vitin 1906 edhe mbiemrat efamiljareve t\u00eb k\u00ebtij fisi u sllavizuan duke i regjistruar si Ajdariq ( malazez\u00ebt m\u00eb v\u00ebsht\u00ebr\u00ebsi e theksojn\u00eb shkronj\u00ebn H) e disa vite m\u00eb von\u00eb si Hajdaroviq. Kjo tregon m\u00eb s\u00eb miri se q\u00ebllimi i malazez\u00ebv e nuk ishte t\u00eb k\u00ebrkonin burimin e mbiemrit por t\u2019i sllavizojn\u00eb ata me \u00e7do kusht e n\u00eb \u00e7do form\u00eb.<\/p>\n\n\n\n

-Kapetania e Trieshit
Sipas regjistrit t\u00eb familjeve t\u00eb k\u00ebsaj Kapetanie t\u00eb vitit 1883 (ishin regjistruar 130 familje), ku b\u00ebnin pjes\u00eb fshatrat Nikmarash, Muzheck, Budz\u00eb, Stjepoh, Benkaj, t\u00eb gjith\u00eb mbanin mbiemrin e parardhs\u00ebve t\u00eb tyre, \u00e7ka do thot\u00eb pa mbrapashtes\u00ebn \u201cviq\u201d ose \u201ciq\u201d si p\u00ebrshembull: Marash Marku, Palo Smajlov (i Smajlit), Prek Luka, Mirash Prela, Luc Hasi, Prentash Leka, Marash Kaculi, Shab Smajli, Nik\u00eb Gjeloshi, Micin Bici, Gjel Deda etj. Edhe n\u00eb regjistrin e vitit 1889 (150 familje) familar\u00ebt ishin registruar kryesisht sipas mbiemrit t\u00eb babajt si p\u00ebrshembull: Marash Markov, Smajli Pren\u00e7it, Gjon Nika, Pretash Leka (Nikmarash), Marash Gjoka, Pren\u00e7 Pali,Zef Ujka (Budz\u00eb),Tom Prenka, Lek Stoka, Vata Martinit (Stjepah), Nik Peka, Tom Keqati,Dem Smajli (Delaj), Kol Deda, Prenka Ujkut, Mrika Deds (Benkaj). N\u00eb vitin 1904, t\u00eb gjitha familjet (171) jan\u00eb regjistruar me mbares\u00ebn sllave \u201ciq\u201d apo \u201cviq\u201d. Si\u00e7 shihet n\u00eb vitin 1904 n\u00eb Kapetanin e Trieshit p\u00ebrfundon aksioni apo veprimi i p\u00ebrqendruar p\u00ebr synimin e caktuar t\u00eb malazez\u00ebve \u2013 sllavizimi e m\u00eb von\u00eb asimilimi i shqiptar\u00ebve. K\u00ebshtu n\u00eb Nikmarash na paraqiten mbiemrat Arapoviq, Gjurasheviq, Gjonoviq, Tomiq dhe Caceviq; n\u00eb Budz\u00eb: Gegoviq,Dukiq, Gjelosheviq,Gjurasheviq, Prenko\u00e7eviq dhe Rugoviq; n\u00eb N\u00eb Muzhe\u00e7k\u00eb Gjokiq dhe Nikiq; N\u00eb Stjepoh: Asanoviq, Lucoviq dhe Leparkoviq; n\u00eb Benkaj: Leko\u00e7eviq, Micakoviq, Mem\u00e7eviq, Nikpreleviq dhe Palushusheviq.<\/p>\n\n\n\n

Nga k\u00ebto pak shembuj t\u00eb paraqitur, lexuesi, studiuesi apo kushdo tjet\u00ebr, mund t\u00eb nxjerr\u00eb nj\u00eb p\u00ebrfundim t\u00eb pakontestuesh\u00ebm se sllavizimi i mbiemrave t\u00eb shqiptar\u00ebve n\u00eb Mal t\u00eb Zi \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb p\u00ebr nevojat politike shoveniste t\u00eb Krajl Nikoll\u00ebs dhe bashk\u00ebpun\u00ebtor\u00ebve t\u00eb tij me q\u00ebllim p\u00ebrfundimtar shkomb\u00ebtarizimi i shqiptar\u00ebve, pa l\u00ebn\u00eb gjurm\u00eb zyrtare pasi nuk kishin sjellur asnj\u00eb ligj n\u00eb lidhje me k\u00ebt\u00eb \u00e7\u00ebshtje. Nj\u00eb gj\u00eb e till\u00eb do t\u00eb ishte n\u00eb kund\u00ebrshtim me vendimet e Kongresit t\u00eb Berlinit dhe ky veprim nuk do t\u00eb pranohej nga Fuqit\u00eb e M\u00ebdha t\u00eb koh\u00ebs. Nga ana tjet\u00ebr, po ashtu, mund t\u00eb konstatojm\u00eb se synim i malazez\u00ebve zgjati pothuajse 25 vite, \u00e7ka na b\u00ebn\u00eb t\u00eb mendojm\u00eb se shqiptar\u00ebt nuk e kan\u00eb pranuar me d\u00ebshir\u00ebn e tyre sllavizimin e mbiemrave, p\u00ebrkundrazi kan\u00eb shprehur kund\u00ebrshtimin p\u00ebr k\u00ebto veprime shoveniste dhe e kan\u00eb zgjatur k\u00ebt\u00eb proces aq sa n\u00eb at\u00eb koh\u00eb kan\u00eb pasur mund\u00ebsi.<\/p>\n\n\n\n

Besoj, po ashtu, se sh\u00ebnimet e paraqitura mund t\u2019u ndihmojn\u00eb t\u00eb gjith\u00eb atyre q\u00eb ende kan\u00eb dyshime p\u00ebr \u201ciq-in\u201d apo \u201cviq-n\u201d apo kan\u00eb dilem\u00eb se kur \u00ebsht\u00eb v\u00ebndosur ky \u201car\u00ebn\u201d sllav n\u00eb mbiemrat ton\u00eb. Pra gjysh\u00ebrit dhe st\u00ebrgjyrit ton\u00eb nuk kam pasur \u201ciq\u201d e \u201cviq\u201d n\u00eb mbiemrat e tyre, ata kan\u00eb qen\u00eb dhe n\u00eb pasardh\u00ebsit e tyre jemi vet\u00ebm shqiptar. Duhet t\u00eb reflektojm\u00eb e k\u00ebt\u00eb \u201ctrup t\u00eb huaj\u201d n\u00eb mbiemrat ton\u00eb ta heqim sa m\u00eb par\u00eb sepse vet\u00ebs i b\u00ebjm\u00eb mir\u00eb nd\u00ebrsa malazez\u00ebve nuk u b\u00ebjm\u00eb keq, sepse ato kan\u00eb mbiemrat e tyre! Kthimi n\u00eb identitet \u00ebsht\u00eb obligim yni.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Nga Hajrullah Hajdari Paragrafi XXVII i vendimieve t\u00eb Kongresit t\u00eb Berlinit u jepte pak shpres\u00eb shqiptar\u00ebve sepse parashikonte n\u00eb form\u00eb impereative se bindjet fetare dhe feja nuk mund t\u2019i ndalohet asnj\u00eb individi, si shkak i p\u00ebrjashtimit sa i p\u00ebrket g\u00ebzimit t\u00eb t\u00eb drejtave civile dhe politike. Fatkeq\u00ebsisht Mali i Zi asnj\u00ebher\u00eb nuk veproi sipas dispozitave […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":34279,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_seopress_robots_primary_cat":"none","_seopress_titles_title":"%%post_title%%","_seopress_titles_desc":"%%post_excerpt%%","_seopress_robots_index":"","footnotes":""},"categories":[2,12],"tags":[512],"class_list":["post-34439","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualitet","category-opinione","tag-hajrullah-hajdari"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/34439","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=34439"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/34439\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":34442,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/34439\/revisions\/34442"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/34279"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=34439"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=34439"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=34439"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}