{"id":34382,"date":"2023-03-05T13:28:16","date_gmt":"2023-03-05T12:28:16","guid":{"rendered":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/?p=34382"},"modified":"2023-03-05T13:30:09","modified_gmt":"2023-03-05T12:30:09","slug":"historik-i-shkurter-i-vendosjes-se-mbareses-sllave-iq-apo-viq-ne-mbiemrat-e-shqiptareve","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/?p=34382","title":{"rendered":"Historik i shkurt\u00ebr i vendosjes s\u00eb mbares\u00ebs sllave \u201ciq\u201d apo \u201cviq\u201d n\u00eb mbiemrat e shqiptar\u00ebve"},"content":{"rendered":"<figure class=\"alignleft wp-block-post-featured-image\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"198\" height=\"238\" src=\"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/Hajro-hajdari.png\" class=\"attachment-post-thumbnail size-post-thumbnail wp-post-image\" alt=\"Hajrullah Hajdari\" style=\"object-fit:cover;\" \/><\/figure>\n\n\n<p><strong>Nga Hajrullah Hajdari<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Shqiptar\u00ebt n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi n\u00eb shtetin e Jugosllavis\u00eb e n\u00eb ve\u00e7anti shqiptar\u00ebt n\u00eb Mal t\u00eb Zi, q\u00eb nga dita e okupimit nga Principata e Malit t\u00eb Zi n\u00eb vitin 1878, u keqtrajtuan e&nbsp; u torturuan nga pushteti, pushtetar\u00ebt dhe individ\u00eb t\u00eb caktuar si pak kush n\u00eb Ballkan e gjetiu. Veprimet antiligjore dhe anti njer\u00ebzore t\u00eb pushtetit malazez u b\u00ebn\u00eb pjes\u00eb e jet\u00ebs t\u00eb shqitar\u00ebve. Natyrisht, t\u00eb gjitha ato veprime ndaj shqiptar\u00ebve kishin nj\u00eb q\u00ebllim t\u00eb caktuar q\u00eb m\u00eb par\u00eb- asimilimin e tyre! Malit t\u00eb Zi nuk i interesonte integrimi i shqiptar\u00ebve n\u00eb shoq\u00ebrin malazeze me kultur\u00ebn, tradit\u00ebn dhe gjuh\u00ebn e tyre krejt\u00ebsisht t\u00eb ndryshme nga kultura, tradita dhe gjuha malazeze. Malit t\u00eb Zi i interesonte shkomb\u00ebtarizimi i shqiptar\u00ebve. Edhe pse n\u00eb territoret e banuara me shqiptar\u00eb n\u00eb Mal t\u00eb Zi u hap\u00ebn disa shkolla fillore, nx\u00ebn\u00ebsit shqitar\u00eb nuk m\u00ebsonin n\u00eb gjuh\u00ebn e tyre por n\u00eb gjuh\u00ebn malazeze, m\u00ebsonin p\u00ebr kultur\u00ebn dhe historin\u00eb e popullit t\u00eb Malit t\u00eb Zi. T\u00eb gjitha k\u00ebto do t\u00eb ken\u00eb ndikim negativ n\u00eb ruajtjen e qenies shqiptare! P\u00ebr t\u2019i shkomb\u00ebtarizuar t\u00ebr\u00ebsisht shqiptar\u00ebt nga vetit\u00eb e tyre komb\u00ebtare, politika malazeze pothuajse q\u00eb nga dit\u00ebt e para t\u00eb okupimit t\u00eb trojeve shqiptare, nd\u00ebrmorri disa veprime antiligjore&nbsp; p\u00ebr nd\u00ebrrimin e identitetit t\u00eb tyre komb\u00ebtar duke i u vendosur mbiemrave t\u00eb shqiptar\u00ebve mbares\u00ebn sllave \u201ciq\u201d apo \u201cviq\u201d. M\u00ebsimi n\u00eb gjuh\u00ebn malazeze, mbaresa \u201ciq\u201d dhe \u201cViq\u201d n\u00eb mbiemrat e shqiptar\u00ebve, nd\u00ebrrimi i em\u00ebrtim\u00ebve t\u00eb disa vendbanimeve nga shqipja n\u00eb gjuh\u00ebn sllave, sh\u00ebrbimi i obliguesh\u00ebm ushtarak n\u00eb ushtrin\u00eb malazeze, hara\u00e7i i obliguesh\u00ebm shum\u00eb i lart e shum\u00eb veprime t\u00eb tjera t\u00eb paligjshme u b\u00ebn\u00eb t\u00eb padurueshme p\u00ebr shqiptar\u00ebt dhe si rrjedhoj\u00eb shqiptar\u00ebt u detyruan t\u2019i braktisin trojet e tyre etnike e t\u00eb shp\u00ebrngulen n\u00eb pjes\u00ebn tjet\u00ebr t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb \u2013 n\u00eb Shkod\u00ebr, Durr\u00ebs, Elbasan e gjetiu. Gjat\u00eb vitit 1880-1881 vet\u00ebm nga Ulqini dhe Tivari, si pasoj\u00eb e veprimeve t\u00eb p\u00ebrmendura, pa&nbsp; llogoritur t\u00eb shp\u00ebrngulurit gjat\u00eb luft\u00ebs okupuese malazeze, u shp\u00ebrngulen mbi 200 familje nd\u00ebrsa nga viti 1883 \u2013 1886 nga Ulqini u shp\u00ebrngul\u00ebn 880 banor\u00eb nd\u00ebrsa nga Tivari 166 banor\u00eb. Shp\u00ebrnguljet e shqiptar\u00ebve p\u00ebr arsye t\u00eb masave shtr\u00ebrnguese gjithnj\u00eb e m\u00eb t\u00eb ashpra vazhduan deri n\u00eb vitin 1914. N\u00eb tokat e boshatisura nga shqiptar\u00ebt pushteti malazez vendosi ardhacak\u00eb malazez\u00eb si\u00e7 \u00ebsht\u00eb rasti me fush\u00ebn e Ulqinit apo Malin e Bris\u00eb, ku u vendos\u00ebn mbi 280 familje ardhacak\u00ebsh malazez\u00eb. Duke nxitur shp\u00ebrnguljen e shqiptar\u00ebve, politika malazeze d\u00ebshironte t\u00eb&nbsp; ndryshoj\u00eb struktur\u00ebn e popullsis\u00eb n\u00eb favor t\u00eb tyre e n\u00eb d\u00ebm t\u00eb shqiptar\u00ebve.&nbsp;&nbsp; Duhet theksuar se ky ishte qellimi kryesor i politik\u00ebs malazeze. Guvernatori i Ulqinit, Simo Popoviqi, n\u00eb letr\u00ebn d\u00ebrguar ministrit t\u00eb Pun\u00ebve t\u00eb Jashtme, m\u00eb 22 prill 1884, duke folur p\u00ebr qarkun e Ulqinit, nd\u00ebr t\u00eb tjera theksonte: \u201cShqet\u00ebsimi yn\u00eb i v\u00ebrtet\u00eb, p\u00ebr shum\u00eb shkaqe t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme, duhet t\u00eb jet\u00eb&nbsp; q\u00eb ta malazezojm\u00eb sa m\u00eb par\u00eb&#8230;.Kur t\u00eb realizohet kjo at\u00ebher\u00eb&nbsp; ky vend i bukur dhe i pasur do t\u00eb jet\u00eb dhe do t\u00eb mbet\u00ebt krejt\u00ebsisht i Malit t\u00eb Zi. Deri t\u00eb b\u00ebh\u00ebt kjo nuk mund t\u2019i g\u00ebzohemi\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u00c7ka tregon mbiemri i nj\u00ebrz\u00ebve<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Si\u00e7 theksuam m\u00eb lart, nj\u00eb nd\u00ebr q\u00ebllimet e politik\u00ebs malazeze p\u00ebr shkomb\u00ebtarizimin e shqiptar\u00ebve ishte edhe barazimi i mbiemrave t\u00eb shqiptar\u00ebve me ato t\u00eb malazez\u00ebve duke u shtuar prapashtes\u00ebn sllave \u201ciq\u201d apo \u201cviq\u201d! Dihet se emri dhe mbiemri i nj\u00eb personi mbajn\u00eb sekrete q\u00eb l\u00ebn\u00eb nj\u00eb gjurm\u00eb t\u00eb caktuar n\u00eb transportuesin e tyre. Komb\u00ebsia, karakteri, besimi, vendbanimi e shum\u00eb t\u00eb tjera mund t\u00eb jen\u00eb p\u00ebrb\u00ebr\u00ebs t\u00eb mbiemrave e t\u00eb cil\u00ebt shum\u00eb vite m\u00eb von\u00eb mund t\u00eb sh\u00ebrbejn\u00eb p\u00ebr rivendosjen e gjenologjis\u00eb familjare. Mbiemrat n\u00eb shumic\u00ebn e rast\u00ebve tregojn\u00eb origjin\u00ebn apo klas\u00ebn shoq\u00ebrore t\u00eb nj\u00eb familjeje. K\u00ebt\u00eb e dinin mir\u00eb malazez\u00ebt t\u00eb cil\u00ebt synonin t\u00eb zhduknin \u00e7do gj\u00eb q\u00eb \u00ebsht\u00eb shqiptare, prandaj shnd\u00ebrrimi i mbiemrave t\u00eb shqiptar\u00ebve n\u00eb mbiemra malazez\u00eb ishte shum\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr politiken shoveniste malazeze t\u00eb koh\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Mbaresa sllave \u201ciq\u201d apo \u201cviq\u201d pa akt ligjor<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb k\u00ebrkimet e mia shum\u00ebvje\u00e7are n\u00eb arkivat malazeze nuk kam hasur n\u00eb ndonj\u00eb dokument zyrtar shtet\u00ebror&nbsp; i cili obligon zyrtar\u00ebt shtet\u00ebror q\u00eb mbiemrave t\u00eb shqiptar\u00ebve t\u2019u vendoset prapashtesa sllave. Megjithate, politika jo gjithmon\u00eb realizohet me akte ligjore. Kjo detyr\u00eb iu besua hara\u00e7mbledh\u00ebsve t\u00eb Krajl Nikoll\u00ebs t\u00eb cil\u00ebt detyr\u00ebn e realizuan &nbsp;me p\u00ebrkushtim e p\u00ebrpikshm\u00ebri sipas qefit t\u00eb Gospodarit. Ata duke shkuar shtt\u00ebpi n\u00eb sht\u00ebpi p\u00ebr t\u00eb&nbsp; regjistruar pasurin\u00eb e patandshme si baz\u00eb p\u00ebr pages\u00ebn e hara\u00e7it, fillimisht mbiemrit t\u00eb familjarit i shtonin prapashtes\u00ebn sllave \u201ciq\u201d pa pyetur fare familjarin. K\u00ebshtu p\u00ebrshembull mbiemri HAJDARI u b\u00eb HAJDARIQ nd\u00ebrsa m\u00eb von\u00eb Hajdareviq, mbiemri LIHARI u b\u00eb LIHARIQ e m\u00eb von\u00eb Lihareviq, RUNJI u b\u00eb RUNJIQ , XHUXHA u b\u00eb XHIXHIQ etj &nbsp;Nisur nga kjo mund t\u00eb konstatojm\u00eb se prapashtesa sllave n\u00eb mbiemrat e shqiptar\u00ebve nuk ka baz\u00eb ligjore dhe si rrjedhoj\u00eb \u00ebsht\u00eb i paligjsh\u00ebm sot e asj dite dhe nuk mund t\u00eb prodhoj\u00eb pasoj\u00eb juridike. Megjithate, pa marr\u00eb parasysh baz\u00ebn juridike arni \u201ciq\u201d dhe \u201cviq\u201d ka z\u00ebn\u00eb vend n\u00eb mbiemrat e shqiptar\u00ebve e nuk leviz\u00eb dot sot e k\u00ebsaj dite!.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb dallim nga popujt e tjer\u00eb t\u00eb Evrop\u00ebs, ku mbiemrat u b\u00ebn\u00eb t\u00eb njohur q\u00eb n\u00eb shekullin 18-t\u00eb, mbiemrat t\u00eb shqiptar\u00ebt paraqiten shum\u00eb m\u00eb von\u00eb. Gjat\u00eb Perandoris\u00eb Osmane nuk ka pasur mbiemra. Ato u vendos\u00ebn n\u00eb mas\u00eb t\u00eb gj\u00ebr\u00eb vet\u00ebm pas shpalljes s\u00eb Pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb me 1912.<\/p>\n\n\n\n<p>Nd\u00ebrkaq, mbiemrave t\u00eb shqiptar\u00ebve n\u00eb Mal t\u00eb Zi mbaresa sllave \u201ciq\u201d ose \u201cviq\u201d filloi t\u00eb shtohet n\u00eb&nbsp; fund t\u00eb dhjet\u00ebvitit t\u00eb par\u00eb t\u00eb okupimit (1888) dhe p\u00ebrfundoi n\u00eb vitin 1905, nd\u00ebrsa n\u00eb Kosov\u00eb kjo u b\u00eb pas okupimit t\u00eb saj nga Serbia n\u00eb vitin 1912. Por pas Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore shqiptar\u00ebve t\u00eb Kosov\u00ebs iu lejua t\u2019i ndryshojn\u00eb mbiemrat e tyre, pra t\u00eb heqin mbaresat sllave, k\u00ebshtu q\u00eb pjesa m\u00eb e madhe e familjeve t\u00eb shqiptar\u00ebve n\u00eb Kosov\u00eb i kan\u00eb mbiemrat e sot\u00ebn nga kjo koh\u00eb. Nj\u00eb gj\u00eb e till\u00eb, deri pas shpalljes s\u00eb Pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb Malit t\u00eb Zi, shqiptar\u00ebve n\u00eb Mal t\u00eb Zi nuk iu lejua, p\u00ebrkundrazi ata q\u00eb merrnin guximin p\u00ebr heqjen e mbares\u00ebs sllave etiketoheshin si shovenista dhe armiq t\u00eb shtetit jugosllav.&nbsp; &nbsp;&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Mbiemrat e shqiptar\u00ebve para okupimit nga Mali i Zi<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Deri n\u00eb okupimin e trojeve shqiptare nga Mali i Zi, 1878, shqiptar\u00ebt si mbiemer p\u00ebrdornin apo mbanin:<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; emrin e babait, gjyshit apo edhe t\u00eb st\u00ebrgjyshit t\u00eb tyre, si prshembull Selim Idrizi, Meha Smajli, Pjet\u00ebr Goka,<\/p>\n\n\n\n<p>-emrin e vendbanimit apo prejardhjes, si p\u00ebrshembull Adem Boboshti, Myrto Ftjani, Hasan Dinosha, Myrto Kraja, Mark Dukagjini, Avni Dibra etj.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; em\u00ebrtimin e profesionit, titujve zyrtar\u00eb, fetar apo grad\u00ebs ushtarake si p\u00ebrshembull Pjet\u00ebr Kazanxhiu, Pjet\u00ebr Kova\u00e7i, Adem Hoxha, Riza aga, Avni Alibegu, Qemal Bajraktari etj.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; mbiemrin n\u00eb form\u00eb t\u00eb nofk\u00ebs ose llagapit t\u00eb ndonj\u00eb parardh\u00ebsi t\u00eb bart\u00ebsit<br>t\u00eb mbiemrit, si Murat Shurdha, Shaban Vogli, &nbsp;Mark Qorri, etj.<\/p>\n\n\n\n<p>Pas okupimit t\u00eb par\u00eb t\u00eb trojeve shqiptare nga Mali i Zi, 1878, nj\u00ebsia themelore territoriale, administrative dhe udh\u00ebheq\u00ebse ishte Kapetania. Vendet shqiptare, t\u00eb zaptuar nga Mali i Zi, fillimisht ishin ndar\u00eb n\u00eb gjasht\u00eb (6) kapetani, ate t\u00eb Ulqiniti, Tivarit, Kraj\u00ebs Perendimore, Shestanit, Podgoric\u00ebs dhe Trieshit. Mir\u00ebpo vendosja e mbares\u00ebs sllave n\u00eb mbiemrat e shqiptar\u00ebve nuk filloi n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb n\u00eb t\u00eb gjitha kaprtanit\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Kur filloi vendosja e mbares\u00ebs sllave n\u00eb mbiemrat e shqiptar\u00ebve<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Vendosja e mbares\u00ebs sllave&nbsp; s\u00eb pari filloi n\u00eb kapetanin e Tivarit dhe Podgoric\u00ebs, n\u00eb vitin 1880. N\u00eb Kapetanin e Shestanit ky veprim asimilues u b\u00eb nga viti 1883-1898, n\u00eb Ulqin nga viti 1899 e n\u00eb vijim, n\u00eb Kraj\u00eb n\u00eb vitin 1904-1905, nd\u00ebrsa n\u00eb Kapetanin e Trieshit ky veprim p\u00ebrfundoi n\u00eb vitin 1904 kur t\u00eb gjitha familjet figurojn\u00eb me mbares\u00ebn sllave \u201ciq\u201d ose \u201cviq\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Pas okupimit t\u00eb dyt\u00eb t\u00eb trojeve shqiptare nga Mali i Zi m\u00eb 1912, ( Ana e Malit, Kraja Lindore, Malesia, Rozhaja, Plava e Gucia), sa i p\u00ebrket mbiemrave t\u00eb shqiptar\u00ebt okupuesi i ri p\u00ebrdori t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn metod\u00eb. N\u00eb vitin 1914 , t\u00eb gjith\u00eb mbiemrat e shqiptar\u00ebve n\u00eb Mal t\u00eb Zi u \u00e7orodit\u00ebn me mbares\u00ebn slave \u201ciq\u201d apo \u201cviq\u201d Ky tentim i asimilimit t\u00eb shqiptar\u00ebve, sipas malazez\u00ebve p\u00ebrfundoi me sukses, por p\u00ebr fatin e mire t\u00eb shqiptar\u00ebve, p\u00ebrkund\u00ebr t\u00eb gjitha v\u00ebshtir\u00ebsive dhe torturave qenia shqiptare n\u00eb Mal t\u00eb Zi vazhdon t\u00eb mbijetoj\u00eb.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00eb detalisht p\u00ebr vendosjen e mbares\u00ebs sllave n\u00eb mbiemrat e shqiptar\u00ebve n\u00eb \u00e7do Kapetani ve\u00e7 e ve\u00e7 do t\u00eb flasin n\u00eb ndonj\u00eb num\u00ebr tjet\u00ebr t\u00eb k\u00ebsaj gazete.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nga Hajrullah Hajdari Shqiptar\u00ebt n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi n\u00eb shtetin e Jugosllavis\u00eb e n\u00eb ve\u00e7anti shqiptar\u00ebt n\u00eb Mal t\u00eb Zi, q\u00eb nga dita e okupimit nga Principata e Malit t\u00eb Zi n\u00eb vitin 1878, u keqtrajtuan e&nbsp; u torturuan nga pushteti, pushtetar\u00ebt dhe individ\u00eb t\u00eb caktuar si pak kush n\u00eb Ballkan e gjetiu. Veprimet antiligjore dhe anti [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":34279,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_seopress_robots_primary_cat":"none","_seopress_titles_title":"%%post_title%%","_seopress_titles_desc":"%%post_excerpt%%","_seopress_robots_index":"","footnotes":""},"categories":[2,12],"tags":[512],"class_list":["post-34382","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualitet","category-opinione","tag-hajrullah-hajdari"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/34382","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=34382"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/34382\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":34387,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/34382\/revisions\/34387"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/34279"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=34382"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=34382"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=34382"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}