{"id":32640,"date":"2022-07-08T10:49:11","date_gmt":"2022-07-08T08:49:11","guid":{"rendered":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/?p=32640"},"modified":"2022-07-08T10:49:40","modified_gmt":"2022-07-08T08:49:40","slug":"fuqia-e-te-pafuqishemve-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/?p=32640","title":{"rendered":"FUQIA E T\u00cb PAFUQISH\u00cbMVE"},"content":{"rendered":"<figure class=\"alignleft wp-block-post-featured-image\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"385\" height=\"316\" src=\"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/Frank-shkreli.jpg\" class=\"attachment-post-thumbnail size-post-thumbnail wp-post-image\" alt=\"\" style=\"object-fit:cover;\" srcset=\"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/Frank-shkreli.jpg 385w, https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/Frank-shkreli-300x246.jpg 300w, https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/Frank-shkreli-220x180.jpg 220w\" sizes=\"auto, (max-width: 385px) 100vw, 385px\" \/><\/figure>\n\n\n<p>Nga Frank Shkreli<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Analiza\/ Fjalimi politiko-filozofik i Vaclav Havelit \u00ebsht\u00eb model edhe sot p\u00ebr cil\u00ebndo shoq\u00ebri post-komuniste ose si\u00e7 e quan ai shoq\u00ebri post-totalitare. Edhe pse kan\u00eb kaluar 32 vjet\u00eb nga sh\u00ebmbja e Murit t\u00eb Berlinit, ish-vendet e lindjes <em>vazhdojn\u00eb t\u00eb jetojm\u00eb brenda g\u00ebnjeshtr\u00ebs komuniste dhe jo t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs historike<\/em><\/strong><em><\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; &#8211;30-vjetori i vizit\u00ebs s\u00eb par\u00eb t\u00eb Vaclav Havel-it n\u00eb Washington \u2013&nbsp;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <\/strong><a href=\"https:\/\/telegraf.al\/opinion-2\/fuqia-e-te-pafuqishmeve-sipas-modelit-te-vaclav-havel\/#:~:text=Fjalimi%20i%20Vaclav%20Havelit%20pasqyronte%2C%20nd%C3%ABr%20t%C3%AB%20tjera%2C,si%C3%A7%20e%20quan%20ai%20shoq%C3%ABri%20post-totalitare%2C%20n%C3%AB%20p%C3%ABrgjith%C3%ABsi.\">Fuqia e t\u00eb Pafuqishm\u00ebve sipas modelit t\u00eb Vaclav Havel | Gazeta Telegraf<\/a><strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>M\u00eb duket si jo m\u00eb larg se dje.&nbsp; Ishte pik\u00ebrisht 21 Shkurti, 1990, kur ish-Presidenti i \u00c7ekosllovakis\u00eb, Vaclav Havel p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb vizitoi Washingtonin dhe Z\u00ebrin e Amerik\u00ebs.&nbsp; U prit nga Presidenti i at\u00ebhersh\u00ebm Xhorxh Bush i vjetri dhe mbajti nj\u00eb fjalim historik para dy dhomave t\u00eb Kongresit amerikan, nj\u00eb nderim i rradh\u00eb q\u00eb Kongresi u akordon udh\u00ebheq\u00ebsve m\u00eb t\u00eb dalluar t\u00eb bot\u00ebs. Vet\u00ebm kat\u00ebr muaj m\u00eb heret, Vaclav Havel kishte qen\u00eb n\u00eb burg p\u00ebr aktivitete anti-komuniste.&nbsp; Havel ishte i pari udh\u00ebheq\u00ebs i nj\u00eb vendi t\u00eb ish-bllokut sovjetik q\u00eb pritej n\u00eb Sht\u00ebpin\u00eb e Bardh\u00eb dhe n\u00eb Kongresin e Shteteve t\u00eb Bashkuara, pas shembjes s\u00eb Murit t\u00eb Berlinit.&nbsp; N\u00eb fjalimin para Kongresit amerikan, Vaclav Havel, ish-disidenti anti-komunist \u00e7ek, u foli ligj\u00ebven\u00ebse amerikan\u00eb p\u00ebr rrug\u00ebn e tij t\u00eb jasht\u00ebzakonshme t\u00eb presidenc\u00ebs s\u00eb tij duke th\u00ebn\u00eb se, \u201cKur m\u00eb arrestuan m\u00eb 27 Tetor, un\u00eb jetoja n\u00eb nj\u00eb vend me nj\u00eb qeveri nd\u00ebr ato regjimet m\u00eb konservatore komuniste t\u00eb Evrop\u00ebs lindore, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb shoq\u00ebria jon\u00eb vuante n\u00ebn thembr\u00ebn e nj\u00eb sistemi totalitar sovjetik.&nbsp; Sot, m\u00eb pak se kat\u00ebr muaj m\u00eb von\u00eb, un\u00eb jam duke u folur para jush si p\u00ebrfaqsues i nj\u00eb vendi q\u00eb ka vendosur rrug\u00ebn e vet t\u00eb pakthyeshme drejt demokracis\u00eb, t\u00eb nj\u00eb vendi q\u00eb g\u00ebzon plot\u00ebsisht lirin\u00eb e fjal\u00ebs, nj\u00eb vendi i cili po p\u00ebrgatitet p\u00ebr zgjedhje t\u00eb lira dhe nj\u00eb vendi q\u00eb do t\u00eb zhvilloj\u00eb nj\u00eb ekonomi tregu dhe t\u00eb ket\u00eb politik\u00ebn e vet t\u00eb jashtme, t\u00eb pavarur.&nbsp; T\u00eb gjitha k\u00ebto zhvillime jan\u00eb shum\u00eb t\u00eb jasht\u00ebzakonshme\u2026\u201d, u tha Presidenti Havel, an\u00ebtar\u00ebve t\u00eb Kongresit, n\u00eb vizit\u00ebn e tij t\u00eb par\u00eb n\u00eb Washington si President i \u00c7ekosllovakis\u00eb. \u00c7ekosllovakia po i k\u00ebthehet Evrop\u00ebs, \u00ebsht\u00eb shprehur ai, por n\u00eb vend q\u00eb t\u00eb k\u00ebrkonte ndihm\u00eb p\u00ebr vendin e vet, Vaclav Havel i k\u00ebrkoi Shteteve t\u00eb Bashkuara q\u00eb t\u00eb ndihmonin Bashkimin Sovjetik, n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn rrug\u00eb, drejt\u00eb demokracis\u00eb. <strong>\u201cShp\u00ebtimi i bot\u00ebs nuk gj\u00ebndet askund tjet\u00ebr p\u00ebrve\u00e7se n\u00eb zemr\u00ebn e njeriut dhe se lufta e ftoht\u00eb duhet t\u00eb zev\u00ebndsohet me nj\u00eb periudh\u00eb, n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn t\u00eb gjith\u00eb ne, pa dallim \u2014 t\u00eb m\u00ebdhej e t\u00eb vegj\u00ebl \u2014 do t\u00eb kemi mund\u00ebsi t\u00eb krijojm\u00eb at\u00eb q\u00eb Presidenti juaj i madh, Abraham Linkolni e ka cil\u00ebsuar si, \u201cfamiljen njer\u00ebzore\u201d, \u00ebsht\u00eb shprehur Havel, n\u00eb fjalimin e tij para Kongresit amerikan, 32jet\u00eb m\u00eb par\u00eb.<\/strong> Fjalimi i Vaclav Havelit pasqyronte, nd\u00ebr t\u00eb tjera, frym\u00ebn e eses\u00eb s\u00eb tij t\u00eb famshme politiko-filozofike, \u201cFuqia e t\u00eb Pafuqishm\u00ebve\u201d, nj\u00eb artikull i gjat\u00eb kritik, ku trajtohen \u00e7\u00ebshtjet shoq\u00ebrore, politike dhe kulturore t\u00eb asaj kohe n\u00eb \u00c7ekosllavaki, por \u00ebsht\u00eb aktuale edhe sot p\u00ebr cil\u00ebndo shoq\u00ebri post-komuniste ose, si\u00e7 e quan ai shoq\u00ebri post-totalitare, n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi.&nbsp; N\u00eb at\u00eb ese, dramaturgu Havel ka shqyrtuar n\u00eb holl\u00ebsi natyr\u00ebn e regjimit komunist t\u00eb asaj kohe, jet\u00ebn brenda nj\u00eb regjimi t\u00eb till\u00eb dhe se si \u2014 p\u00ebr nga vet natyra totalitare e regjimeve t\u00eb tilla \u2014 nga qytetera\u00eb t\u00eb thjesht\u00eb, ato krijojn\u00eb disident\u00eb dhe kund\u00ebrshtar\u00eb t\u00eb regjimit. &nbsp;Duke thek\u00ebsuar fuqin\u00eb e qytetar\u00ebve t\u00eb rendomt\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt para nj\u00eb regjimi t\u00eb till\u00eb totalitar, mund t\u00eb konsiderohen si t\u00eb pafuqish\u00ebm, Havel n\u00ebnvijon, n\u00eb at\u00eb ese, idet\u00eb dhe veprimet e mund\u00ebshme p\u00ebr organizmin e komuniteteve dhe individ\u00ebve t\u00eb ndrysh\u00ebm kund\u00ebr regjimit, t\u00eb lidhur me nj\u00eb kauz\u00eb t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt, si\u00e7 ishte rasti i Kart\u00ebs 77, nj\u00eb organizat\u00eb kjo \u00e7ekosllovake e t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut, n\u00eb koh\u00ebn e komunizmit. <strong>\u201cFuqia e t\u00eb Pafuqishm\u00ebve\u201d \u00ebsht\u00eb n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb nj\u00eb manifesto q\u00eb b\u00ebnte thirrje p\u00ebr disidenc\u00eb anti-komuniste n\u00eb \u00c7ekosllovaki e Poloni, por edhe n\u00eb vende t\u00eb tjera me regjime komuniste t\u00eb asaj kohe.<\/strong> &nbsp;&nbsp;Se si t\u00eb rezistohej sistemi totalitar dhe post-totalitar, ishte nj\u00eb mision q\u00eb e preokuponte shum\u00eb Vaclav Havelin dhe bashkpuntor\u00ebt e tij disident\u00eb t\u00eb asaj kohe. <strong>P\u00ebr \u201csistemin post-totalitar\u201d, Vaclav Havel ka shkruar se, \u201cUn\u00eb nuk dua t\u00eb them se me parashtes\u00ebn \u201cpost\u201d, n\u00ebnkuptohet se sistemi p\u00ebr t\u00eb cilin flasim nuk \u00ebsht\u00eb m\u00eb totalitar.&nbsp; P\u00ebrkundrazi, un\u00eb dua t\u00eb them se ky sistem (komunist) \u00ebsht\u00eb totalitar, n\u00eb nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb \u00ebsht\u00eb krejt\u00ebsisht i ndrysh\u00ebm nga diktaturat klasike\u201d.&nbsp; Biografi i Vaclav Havelit, Xhon Kiin\u00eb e p\u00ebrcakton k\u00ebshtu bot\u00ebn post-totalitare sipas Havelit: \u201cBrenda sistemit, secili individ bie n\u00eb nj\u00eb grack\u00eb, brenda rrjetit t\u00eb dendur instrumentash qeveritar\u00eb t\u00eb shtetit\u2026\u201d.&nbsp; N\u00eb nj\u00eb sistem t\u00eb till\u00eb, post-totalitar, ka shkruar Havel, marr\u00ebdh\u00ebniet midis t\u00eb fuqish\u00ebmve dhe qytetar\u00ebve t\u00eb thjesht\u00eb \u2013 \u201cmund t\u00eb cil\u00ebsohen si nj\u00eb labirint influencash, shtypjesh, frik\u00ebsimesh dhe vet-cenzure, q\u00eb i g\u00eblltit t\u00eb gjith\u00eb brenda tij, ose n\u00eb minimum, nj\u00eb labirint i till\u00eb i b\u00ebn njer\u00ebzit t\u00eb heshtin p\u00ebrball paragjykimeve t\u00eb pad\u00ebshiruara t\u00eb gjith\u00ebfuqishm\u00ebve\u201d, pushtetar\u00ebve totalitar\u00eb.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><em><strong>\u201cSistemi i post totalitarizmit prek njer\u00ebzit n\u00eb \u00e7do hap, por k\u00ebt\u00eb e b\u00ebn me dor\u00ebzat e tij ideologjike\u201d, ka shkruar Havel. &nbsp;\u201cKjo \u00ebsht\u00eb arsyeja pse jeta n\u00eb at\u00eb sistem \u00ebsht\u00eb kaq e p\u00ebrshkuar me hipokrizi dhe g\u00ebnjeshtra: qeveria me burokraci, quhet qeveri popullore; klasa pun\u00ebtore skllav\u00ebrohet n\u00eb em\u00ebr t\u00eb klas\u00ebs pun\u00ebtore; degradimi i plot\u00eb i individit paraqitet si \u00e7lirimi i tij p\u00ebrfundimtar; privimi i njer\u00ebzve nga informacioni thuhet se po ua ve n\u00eb dispozicion informacionin; p\u00ebrdorimi i fuqis\u00eb p\u00ebr t\u00eb manipuluar, quhet kontrolli publik i pushtetit, dhe abuzimi arbitrar i pushtetit quhet respektimi i kodit ligjor; shtypja e kultur\u00ebs, quhet zhvillimi i saj; zgj\u00ebrimi i ndikimit perandorak paraqitet si mb\u00ebshtetje p\u00ebr t\u00eb shtypurit; mungesa e shprehjes s\u00eb lir\u00eb konsiderohet si forma m\u00eb e lart\u00eb e liris\u00eb; zgjedhjet qesharake b\u00ebhen forma m\u00eb e lart\u00eb e demokracis\u00eb; ndalimi i mendimit t\u00eb pavarur b\u00ebhet m\u00eb shkencori i pik\u00ebpamjeve bot\u00ebrore; okupimi ushtarak b\u00ebhet ndihm\u00eb v\u00ebllaz\u00ebrore. P\u00ebr shkak se regjimi \u00ebsht\u00eb rob i g\u00ebnjeshtrave t\u00eb veta, ai duhet t\u00eb falsifikoj\u00eb gjith\u00e7ka. Post-totalitarizmi, falsifikon t\u00eb kaluar\u00ebn. Ai falsifikon t\u00eb tashmen dhe falsifikon t\u00eb ardhmen. Falsifikon statistikat. Pretendon se nuk posedon nj\u00eb aparat policie t\u00eb gjith\u00ebpushtetsh\u00ebm dhe joparimor. Ai pretendon t\u00eb respektoj\u00eb t\u00eb drejtat e njeriut. Pretendon se nuk p\u00ebrndjek\u00eb ask\u00ebnd. Pretendon se nuk ka frik\u00eb nga asgj\u00eb. Pretendon t\u00eb mos pretendoj\u00eb, asgj\u00eb\u201d, ka shkruar Vaclav Havel n\u00eb esen\u00eb, \u201cFuqia e t\u00eb pafuqishm\u00ebve\u201d, p\u00ebr sistemet post-totalitare, nj\u00eb ese, q\u00eb n\u00eb at\u00eb koh\u00eb ka shkundur themelet e komunizmit.<\/strong><\/em><strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Sidoqoft\u00eb, ka shum\u00eb p\u00ebr t\u00eb shkruar p\u00ebr Vaclav Havelin dhe p\u00ebr idet\u00eb e tija politiko-filozofike kund\u00ebr totalitarizmit dhe post-totalitarizmit t\u00eb \u00e7far\u00ebdo ngjyre qoft\u00eb, p\u00ebr di\u00e7ka q\u00eb un\u00eb nuk e konsideroj veten t\u00eb aft\u00eb, por e p\u00ebrmend\u00eb k\u00ebt\u00eb ese \u2013 me rastin e 30-vjetorit t\u00eb vizit\u00ebs s\u00eb Vaclav Havelit n\u00eb Washington \u2013edhe si nj\u00eb shembulli i qytetar\u00ebve \u00e7ek\u00eb, n\u00eb at\u00eb koh\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt, bazuar n\u00eb idet\u00eb politiko-filozofike t\u00eb Vaclav Havelit, i treguan bot\u00ebs se \u201ct\u00eb pafuqishmit\u201d mund\u00ebn t\u00eb shemb\u00ebnin regjimin totalitar komunist, me m\u00ebnyra paq\u00ebsore.&nbsp; Sh\u00ebmbja e komunizmit nuk \u00ebsht\u00eb arrijtur leht\u00eb dhe nuk \u00ebsht\u00eb realizuar pa p\u00ebrpjekje t\u00eb m\u00ebdha prej dekadash, nga disident\u00eb anti-komunist\u00eb si Vaclav Havel me shok\u00eb. &nbsp;P\u00ebr k\u00ebto veprimtari, Vaclav Havel ishte d\u00ebnuar me burg edhe gjat\u00eb vitit 1989, viti i fundit i komunizmit, p\u00ebr t\u00eb disat\u00ebn her\u00eb.&nbsp; Kat\u00ebr muaj pasi t\u00eb lirohej nga burgjet komuniste, n\u00eb fund t\u00eb atij viti, dhe pas \u201cVelvet Revolution\u201d ose \u201cRevolucionit (paq\u00ebsor) t\u00eb Kadifes\u00eb\u201d n\u00eb \u00c7ekosllovaki, q\u00eb zgjati nga 17 N\u00ebntori deri me 29 Dhjetor,1989 \u2014 Vaclav Havel u zgjodh president i vendit t\u00eb tij, duke i dh\u00ebn\u00eb fund nj\u00eb her\u00eb e mir\u00eb regjimit komunist prej 41 vitesh n\u00eb \u00c7ekosllovaki.&nbsp; Nj\u00eb triumf historik ky si pasoj\u00eb e demonstratave popullore dhe i \u201cFuqis\u00eb s\u00eb t\u00eb pafuqish\u00ebmve\u201d, si\u00e7 e ka cil\u00ebsuar Vaclav Havel. &nbsp;N\u00eb k\u00ebt\u00eb 32-vjetor t\u00eb vizit\u00ebs n\u00eb Washington, analiza politiko-filozofike e sistemeve post-totalitare e Vaclav Havelit \u00ebsht\u00eb edhe sot m\u00eb aktuale se kurr\u00eb m\u00eb par\u00eb, p\u00ebr cil\u00ebndo shoq\u00ebri post-totalitare qoft\u00eb, sidomos p\u00ebr disa vende ish-komuniste, t\u00eb cilat Haveli do t\u00eb thoshte se n\u00eb bot\u00ebn e tyre post-komuniste ose post- totalitare \u2013 <strong>madje edhe pas 32-vjet pas shembjes s\u00eb Murit t\u00eb Berlinit \u2014 vazhdojn\u00eb t\u00eb jetojn\u00eb, brenda g\u00ebnjeshtr\u00ebs komuniste dhe jo brenda t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs historike!&nbsp; (Ribotim)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Frank Shkreli&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nga Frank Shkreli Analiza\/ Fjalimi politiko-filozofik i Vaclav Havelit \u00ebsht\u00eb model edhe sot p\u00ebr cil\u00ebndo shoq\u00ebri post-komuniste ose si\u00e7 e quan ai shoq\u00ebri post-totalitare. Edhe pse kan\u00eb kaluar 32 vjet\u00eb nga sh\u00ebmbja e Murit t\u00eb Berlinit, ish-vendet e lindjes vazhdojn\u00eb t\u00eb jetojm\u00eb brenda g\u00ebnjeshtr\u00ebs komuniste dhe jo t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs historike &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; &#8211;30-vjetori i vizit\u00ebs s\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":813,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_seopress_robots_primary_cat":"none","_seopress_titles_title":"%%post_title%%","_seopress_titles_desc":"%%post_excerpt%%","_seopress_robots_index":"","footnotes":""},"categories":[2,12],"tags":[],"class_list":["post-32640","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualitet","category-opinione"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/32640","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=32640"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/32640\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":32642,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/32640\/revisions\/32642"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/813"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=32640"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=32640"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=32640"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}