{"id":3166,"date":"2015-04-28T22:20:55","date_gmt":"2015-04-28T20:20:55","guid":{"rendered":"http:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/?p=3166"},"modified":"2015-04-28T22:23:27","modified_gmt":"2015-04-28T20:23:27","slug":"ne-amerike-perkujtohet-roli-i-shqiptareve-ne-shpetimin-e-hebrejve","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/?p=3166","title":{"rendered":"N\u00eb Amerik\u00eb p\u00ebrkujtohet roli i shqiptar\u00ebve n\u00eb shp\u00ebtimin e hebrejve"},"content":{"rendered":"

\"roli-shqiptareve-shpetimin-e-hebrenjeve\"<\/a>Nga Ermira Babamusta<\/p>\n

Shqip\u00ebtar\u00ebt i prit\u00ebn hebrejt\u00eb si miq dhe jo refugjat\u00eb ishte tema e ceremonive t\u00eb ve\u00e7anta zhvilluar n\u00eb Sh.B.A. n\u00eb p\u00ebrkujtim t\u00eb shqiptar\u00ebve q\u00eb shp\u00ebtuan hebrej. N\u00eb shtetin Teksas t\u00eb Sh.B.A.-s\u00eb jan\u00eb zhvilluar dy ceremoni p\u00ebrkujtimore n\u00eb nderim shqiptar\u00ebve q\u00eb kan\u00eb shp\u00ebtuar hebrej dhe t\u00eb viktimave te Holokastuit. Me 16 prill 2016 n\u00eb kryesin\u00eb Kruqi Kuq Mbrojtja Blu e Teksasit, organizuar nga Komiteti i Diversitetit n\u00eb Teksas u zhvillua programi me titull \u201cUpstanders Not Bystanders: Albania and the Holocaust\u201d (Shp\u00ebtues dhe jo v\u00ebzhgues: Shqip\u00ebria dhe Holokausti).<\/p>\n

Doc Vranici, Drejtori i Qendr\u00ebs Kulturore Shqiptaro-Amerikane n\u00eb Teksas foli gjat\u00eb programit p\u00ebrkujtimor p\u00ebr heroizmin q\u00eb treguan shqiptar\u00ebt n\u00eb shp\u00ebtimin e hebrejve nga persekutimi nazist. Shqip\u00ebria \u00ebsht\u00eb i vetmi shtet n\u00eb bot\u00eb ku hebrejt\u00eb jan\u00eb shp\u00ebtuar nj\u00ebqind p\u00ebr qind nga holokausti.<\/p>\n

\u201cShqiptar\u00ebt kan\u00eb b\u00ebr\u00eb di\u00e7ka t\u00eb jasht\u00ebzakonshe. Gjat\u00eb luft\u00ebs s\u00eb dyt\u00eb bot\u00ebrore, populli shqiptar refuzoi t\u2019ia dor\u00ebzoj\u00eb hebrejt\u00eb forcave okupatore. Duke iu referuar kodit t\u00eb nderit shqiptar \u2018Bes\u00ebs\u2019 p\u00ebr t\u00eb mbrojtur mikun edhe me jet\u00ebn, shqiptar\u00ebt mbrojt\u00ebn hebrejt\u00eb, dhe mij\u00ebra arrit\u00ebn t\u00eb hyjn\u00eb n\u00eb kufijt\u00eb shqiptare. Shqiptar\u00ebt ishin shp\u00ebtues, jo v\u00ebzhgues. Shp\u00ebtues \u00ebsht\u00eb ai q\u00eb vepron kur shikon t\u00eb tjer\u00ebt q\u00eb keqtrajtohen,\u201d tha Earl Bills, drejtori i komitetit organizues t\u00eb ceremonis\u00eb p\u00ebrkujtimore t\u00eb Holokaustit.<\/p>\n

N\u00eb nj\u00eb ceremoni tjet\u00ebr dy ditore p\u00ebrkujtimore t\u00eb viktimave t\u00eb holokaustit u nderua s\u00ebrish roli i shqiptar\u00ebve. Programi u zhvillua me 18-19 prill 2015 nga sinagoga Beth Torah n\u00eb Teksas organizuar nga Ed Matisoff, Jeff Markowitz, Earl Bills, Laura Matisoff, Steve Popik dhe Rabbi Elana Zelony. Gjat\u00eb ceremonis\u00eb u ndez\u00ebn 11 qirinj n\u00eb kujtim t\u00eb 11 milion viktimave t\u00eb holokaustit. Qiriu i nj\u00ebmb\u00ebdhjet\u00eb u ndez \u201cn\u00eb nder t\u00eb gjith\u00eb nj\u00ebr\u00ebzve shqiptar q\u00eb shp\u00ebtuan hebrejt\u00eb brenda kufijve\u201d nga Doc Vranici dhe Beso Buranaj Hoxha. T\u00eb gjith\u00eb pjes\u00ebmarr\u00ebsit than\u00eb me nj\u00eb z\u00eb s\u00eb bashku \u201cNe nuk do harrojm\u00eb\u201d pas ndezjes t\u00eb secilit qiri dhe simbolizmit t\u00eb tij.<\/p>\n

\u201cHolokausti edhe pas 70 viteve \u00ebsht\u00eb shum\u00eb i v\u00ebshtir\u00eb p\u00ebr ta konceptuar. Vet\u00ebm brenda gjasht\u00eb viteve, Gjermania naziste me aleat\u00eb vran\u00eb gjat\u00eb million hebrej. P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebtyre jan\u00eb vrar\u00eb edhe gati pes\u00eb deri n\u00eb gjasht\u00eb milion t\u00eb tjer\u00eb q\u00eb i p\u00ebrkasin komb\u00ebsive dhe kulturave t\u00eb tjera. Secili nga k\u00ebta persona kishin nj\u00eb em\u00ebr. Secili kishte nj\u00eb histori. Ne i nderojm\u00eb ato teksa mundohemi t\u00eb kuptojm\u00eb humbjen, duke i lexuar emrat e tyre p\u00ebr 24 or\u00eb. Programi \u201c\u00c7do person ka nj\u00eb em\u00ebr\u201d thekson urgjenc\u00ebn dhe r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e mbledhjes s\u00eb historis\u00eb gojore t\u00eb holokaustit para se gjenerata e t\u00eb shp\u00ebtuarve t\u00eb largohet nga jeta,\u201d tha Ed Matisoff, drejtor i Programit \u201cLeximi i Emrave\u201d n\u00eb sinagog\u00ebn Beth Torah.<\/p>\n

\"roli-shqiptareve-shpetimin-e-hebrenjeve\"<\/a><\/p>\n

Viti 2015 sh\u00ebnon 14 vjetorin e programit \u201c\u00c7do person ka nj\u00eb em\u00ebr\u201d dhe deri tani jan\u00eb lexuar mbi 75,000 emra, gati 5,000 emra n\u00eb vit. Emrat lexohen p\u00ebr 24 or\u00eb, ku pjestar\u00eb t\u00eb ndrysh\u00ebm shqiptojn\u00eb emrat e viktimave. N\u00eb 2014 komuniteti shqiptar i Teksasit mori pjes\u00eb p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb p\u00ebrkujtimore, n\u00ebn drejtimin e Besmir Buranaj Hoxha.<\/p>\n

Duke v\u00ebn\u00eb re pjesmarrjen e jo-hebrejve Ed Matisoff tha, \u201cne nuk jemi vet\u00ebm\u201d. Nd\u00ebrsa Beso Buranaj Hoxha gjat\u00eb fjalimit deklaroi, \u201csa te ket\u00eb shqiptar\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb tok\u00eb, hebrejt\u00eb do ken\u00eb mbrojte p\u00ebrher\u00eb\u201d.<\/p>\n

\u201cDisa nga emrat e viktimave t\u00eb holokaustit nuk jan\u00eb folur apo shqiptuar p\u00ebr 70 vjet. Shumic\u00ebn e koh\u00ebs, viktimat njiheshin vet\u00ebm nga numri, dhe disa kurr\u00eb nuk mor\u00ebn nj\u00eb memorial t\u00eb duhur,\u201d tha Ed Matisoff.<\/p>\n

Me 19 prill 2015 u zhvillua nj\u00eb ekspozit\u00eb fotografike n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb \u201cDit\u00ebs s\u00eb Kujtes\u00ebs dhe Heroizmit\u201d organizuar dhe prezantuar nga Besmir Buranaj Hoxha i organizat\u00ebs \u201cRr\u00ebnj\u00ebt Shqiptare\u201d, me hulumtues Gjergjian Gjeloshi and Pirro Bardha. N\u00eb k\u00ebt\u00eb ekspozit\u00eb Besmir Buranaj Hoxha prezantoi histori shp\u00ebtimi nga Kosova dhe Shqip\u00ebria ku thjeksoi edhe historin\u00eb sh\u00ebptimit nga familja Beqir dhe Rabihane Babamusta (me f\u00ebmij\u00ebt Qemal, Neki, Merushe dhe Bukurije), Ibrahim Babamusta dhe Qamil Babamusta (shoq\u00ebroi hebre nga Kavaja n\u00eb Itali), familja Zylo (Zel, Dyl dhe Haxhi), familja Mehmet dhe Fitnete Babamusta (vajza Fatime). Mehmet Babamusta bashk\u00eb me v\u00ebllain e tij Isuf Babamusta dhe Mihal Lekatarin gjat\u00eb pun\u00ebs n\u00eb Gjykat\u00ebn e Kavaj\u00ebs kan\u00eb pajisur me pasaporta dhe identitet shiqptar qindar hebrej (178 Arshiva Shtet\u00ebrore, Tiran\u00eb). Ish Ministri i Financave E\u2019them Cara dhe Ibrahim Babamusta kordinuar veprimet nga Tirana per gjetjen e strehimit t\u00eb hebrejve dhe transportimit t\u00eb tyre n\u00ebp\u00ebr qytete.<\/p>\n

Neki Babamusta kujton nj\u00eb familje hebre, rrobaqep\u00ebs, burr\u00eb grua dhe dy f\u00ebmij\u00eb. Ishte vet\u00ebm 8 vje\u00e7 kur prind\u00ebrit e tij strehuan hebre n\u00eb vitin 1943. \u201cI dham\u00eb bes\u00ebn hebrejve dhe i prit\u00ebm si miq p\u00ebr t\u2019i b\u00ebr\u00eb t\u00eb ndjehen si n\u00eb sht\u00ebpin\u00eb e tyre,\u201d tha profesor Neki Babamusta. \u201cEdhe pse ushtar\u00ebt e Gestapos na drejtuan arm\u00ebt ne f\u00ebmij\u00ebve gjat\u00eb kontrollit nazist, n\u00ebna ime nuk tregoi ku ishin fshehur hebrejt\u00eb.\u201d<\/p>\n

Haxhi Zyba sot 90 vje\u00e7 kujton familjen strehuar te Rabihane dhe Beqir Babamusta. Dhe mban mend se n\u00eb sht\u00ebpine e tij jan\u00eb strehuar familjet e dy v\u00ebllez\u00ebrve hebrej: Luiz, rrobaqep\u00ebs, me grua dhe dy f\u00ebmij\u00eb (p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebt ka deklaruar dhe Neki Babamusta n\u00eb d\u00ebshmin\u00eb dor\u00ebzuar Yad Vashem); dhe v\u00ebllai i Luiz, me em\u00ebr David, marangoz, me grua dhe kat\u00ebr f\u00ebmij\u00eb. Haxhi kujton se si nd\u00ebrtuan vark\u00ebn dhe familja u \u00e7ua n\u00eb Bari t\u00eb Italis\u00eb te miqt\u00eb Italian t\u00eb Beqir Babamust\u00ebs, me t\u00eb cil\u00ebn Beqiri b\u00ebnte tregti n\u00eb at\u00eb koh\u00eb. Haxhi Zyba tregon se familja e tij ka patur korrespondenc\u00eb me hebrejt\u00eb pas luft\u00ebs, kur ato ishin kthyer n\u00eb Izrael.<\/p>\n

Fatime Babamusta, vajza e D\u00ebshmorit t\u00eb Kombit Mehmet Babamusta, mban mend se n\u00eb sht\u00ebpin\u00eb e saj jan\u00eb strehuar disa hebrej, babai hebre me em\u00ebr David, grua, vajza 1-2 vje\u00e7e Adela dhe motra e Davidit. N\u00eb nj\u00eb rast tjet\u00ebr kujton nj\u00eb vajz\u00eb hebre, babi i s\u00eb cil\u00ebs ishte i strehuar n\u00eb nj\u00eb familje tjet\u00ebr n\u00eb Kavaj\u00eb. Familjet Babamusta dhe Zyba jan\u00eb n\u00eb k\u00ebrkim t\u00eb k\u00ebtyre familjeve sot.<\/p>\n

\u201cShqiptar\u00ebt kan\u00eb treguar kurajo dhe humaniz\u00ebm t\u00eb jasht\u00ebzakonsh\u00ebm kur strehuan hebrej n\u00eb sht\u00ebpit\u00eb e tyre p\u00ebr t\u2019i fshehur nga gjermn\u00ebt, duke dh\u00ebn\u00eb bes\u00ebn. Talmud na m\u00ebson se ai q\u00eb shp\u00ebton nj\u00eb jet\u00eb njeriu kujtohet sikur ka shp\u00ebtuar bot\u00ebn. N\u00eb fakt, un\u00eb sot jam k\u00ebtu, kam 4 f\u00ebmij\u00eb, 14 nipa dhe 16 st\u00ebrnipa. Kjo nuk do kishte ndodhur n\u00ebse nuk m\u00eb shp\u00ebtuan shqiptar\u00ebt,\u201d tha Johanna Neumann, hebre shp\u00ebtuar n\u00eb Shqip\u00ebri gjat\u00eb luft\u00ebs.<\/p>\n

“\u00c7do vit kur p\u00ebrkujtojm\u00eb viktimat e holokaustit, m\u00ebsoj di\u00e7ka t\u00eb re. Zakonisht i shtohet ndjenjave t\u00eb mia t\u00eb humbjes, por k\u00ebt\u00eb vit m\u00ebsova di\u00e7ka q\u00eb ishte si shk\u00ebndija n\u00eb err\u00ebsir\u00eb. M\u00ebsova q\u00eb komuniteti shqiptar ka shp\u00ebtuar hebrej dhe kjo m\u00eb leht\u00ebsoi q\u00eb t\u00eb kem m\u00eb pak dhimbje n\u00eb zem\u00ebr,\u201d tha Rabbi Elana Zelony e sinagog\u00ebs \u201cBeth Torah\u201d.<\/p>\n

Gjat\u00eb programit me 19 prill 2015 u shfaq filmi \u201cBesa: Premtimi\u201d drejtuar nga Rachel Goslins, edituar nga by Christine S. Romero, me personazhe kryesore historin\u00eb e shp\u00ebtimit t\u00eb familjes t\u00eb Rexhep Hoxha dhe fotografit t\u00eb mir\u00ebnjohur hebre-amerikan Norman H. Gershman. Pas shfaqjes s\u00eb filmit, Doc Vranici i Qendr\u00ebs Kulturore Shqiptaro-Amerikane dha fjalimin p\u00ebr rolin e shqiptar\u00ebve n\u00eb shp\u00ebtimin e hebrejve dhe toleranc\u00ebn fetare n\u00eb Shqip\u00ebri. Beso Buranaj Hoxha i Rr\u00ebnj\u00ebve shqiptare prezatoi ekspozit\u00ebn me titull \u201cHistoria e Refugjat\u00ebve Hebrej n\u00eb Shqip\u00ebri\u201d dhe mori pjes\u00eb n\u00eb forumin e pyetje p\u00ebrgjigje.<\/p>\n

N\u00eb Shqip\u00ebri jan\u00eb sh\u00ebptuar mbi 3,000 hebrej dhe Shqip\u00ebria \u00ebsht\u00eb i vetmi vend n\u00eb bot\u00eb ku n\u00eb kufijt\u00eb e saj ka patur m\u00eb shum\u00eb hebrej pas luft\u00ebs (1945) sesa para fillimit t\u00eb luft\u00ebs s\u00eb dyt\u00eb bot\u00ebrore (1940). Kjo tregon se hebrejt\u00eb gjet\u00ebn streh\u00eb dhe vend t\u00eb sigurt\u00eb n\u00eb mikpritjen dhe bujarin\u00eb e popullit shqiptar.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Nga Ermira Babamusta Shqip\u00ebtar\u00ebt i prit\u00ebn hebrejt\u00eb si miq dhe jo refugjat\u00eb ishte tema e ceremonive t\u00eb ve\u00e7anta zhvilluar n\u00eb Sh.B.A. n\u00eb p\u00ebrkujtim t\u00eb shqiptar\u00ebve q\u00eb shp\u00ebtuan hebrej. N\u00eb shtetin Teksas t\u00eb Sh.B.A.-s\u00eb jan\u00eb zhvilluar dy ceremoni p\u00ebrkujtimore n\u00eb nderim shqiptar\u00ebve q\u00eb kan\u00eb shp\u00ebtuar hebrej dhe t\u00eb viktimave te Holokastuit. Me 16 prill 2016 n\u00eb […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3168,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_seopress_robots_primary_cat":"","_seopress_titles_title":"","_seopress_titles_desc":"","_seopress_robots_index":"","footnotes":""},"categories":[18],"tags":[],"class_list":["post-3166","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-histori"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3166","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3166"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3166\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3170,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3166\/revisions\/3170"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3168"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3166"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3166"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3166"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}