{"id":30104,"date":"2021-10-25T12:48:32","date_gmt":"2021-10-25T10:48:32","guid":{"rendered":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/?p=30104"},"modified":"2021-10-25T12:48:32","modified_gmt":"2021-10-25T10:48:32","slug":"lahuta-e-malesise-kryevepra-e-gjergj-fishtes","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/?p=30104","title":{"rendered":"\u201cLAHUTA E MAL\u00cbSIS\u00cb\u201d, KRYEVEPRA E GJERGJ FISHT\u00cbS"},"content":{"rendered":"\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignleft size-full\"><a href=\"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/lahuta-e-malcise.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"290\" height=\"400\" src=\"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/lahuta-e-malcise.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-30105\" srcset=\"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/lahuta-e-malcise.jpg 290w, https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/lahuta-e-malcise-218x300.jpg 218w\" sizes=\"auto, (max-width: 290px) 100vw, 290px\" \/><\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>Nga <strong>Nik\u00eb Gashaj<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Epopeja \u201cLahuta e Mal\u00ebsis\u00eb\u201d \u00ebsht\u00eb kryevepra e Gergj Fisht\u00ebs dhe nj\u00ebher\u00ebsh nj\u00ebra nd\u00ebr veprat klasike t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb shqiptare t\u00eb tradit\u00ebs. Zot\u00ebsia e Fisht\u00ebs si poet i cili ka l\u00ebn\u00eb em\u00ebr pothuaj n\u00eb t\u00eb gjitha gjinit\u00eb dhe zhanret e krijimtaris\u00eb letrare, shprehet sidomos n\u00eb \u201cLahut\u00ebn e Mal\u00ebsis\u00eb\u201d, n\u00eb t\u00eb tridhjet\u00eb k\u00ebng\u00ebt e s\u00eb cil\u00ebs poetizohet historia e popullit shqiptar nga Lidhja e Prizrenit e deri n\u00eb pavar\u00ebsin\u00eb e Shqip\u00ebris\u00eb m\u00eb 1912.<\/p>\n\n\n\n<p>Tema e cila shtjellohet artistikisht n\u00eb epopen\u00eb \u201cLahuta e Mal\u00ebsis\u00eb\u201d \u00ebsht\u00eb tem\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme komb\u00ebtare, \u00ebsht\u00eb tem\u00eb ekzistenciale e kombit. Me nj\u00eb forc\u00eb t\u00eb rrall\u00eb epike, duke u mb\u00ebshtetur n\u00eb kodin poetik popullor, n\u00eb k\u00ebt\u00eb vep\u00ebr Fishta k\u00ebndon luft\u00ebn e popullit shqiptar p\u00ebr pavar\u00ebsi t\u00eb zhvilluar n\u00eb dy drejtime: kund\u00ebr Perandoris\u00eb Osmane n\u00eb perudh\u00ebn e shthurjes s\u00eb saj, dhe luft\u00ebn kund\u00ebr coptimit t\u00eb truallit etnik shqiptar nga Mali i Zi dhe nga Serbia.<\/p>\n\n\n\n<p>Shpirtin poetik t\u00eb Fisht\u00ebs e preukupon sidomos coptimi i truallit t\u00eb lasht\u00eb etnik, rreziku i ri komb\u00ebtar q\u00eb po i kanosej Shqip\u00ebris\u00eb dhe shqiptar\u00ebvet nga monarkit\u00eb ballkanike, aspiratat aneksioniste t\u00eb t\u00eb cilave gjenin mb\u00ebshtetje n\u00eb Rusin\u00eb cariste, e cila ushtronte presion jo vet\u00ebm ndaj Perandoris\u00eb Osmane, por edhe ndaj Europ\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n<p>Poeti n\u00eb Lahut\u00eb, sidomos anatemon, sidomos mall\u00ebkon Evrop\u00ebn, e cila n\u00eb Kongresin e Berlinit i jepte t\u00eb drejt\u00eb Malit t\u00eb Zi dhe Serbis\u00eb t\u2019i coptonin tokat st\u00ebrgjyshore shqiptare. Rrezikun e cop\u00ebtimit t\u00eb truallit etnik shqiptar n\u00eb poezin\u00eb ton\u00eb t\u00eb tradit\u00ebs n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb plot\u00eb dhe n\u00eb nivel t\u00eb lart\u00eb artistik e ka realizuar, e ka ngritur p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb n\u00eb let\u00ebrsin\u00eb shqiptare Gjergj Fishta.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cLahuta e Mal\u00ebsis\u00eb\u201d \u00ebsht\u00eb epopeja e par\u00eb n\u00eb let\u00ebrsin\u00eb shqiptare n\u00eb kuptimin e mir\u00ebfillt\u00eb t\u00eb fjal\u00ebs,&nbsp; n\u00eb kuptimin e plot\u00eb t\u00eb fjal\u00ebs, t\u00eb cil\u00ebn koh\u00eb m\u00eb par\u00eb u p\u00ebrpoq\u00ebn ta krijojn\u00eb poet\u00ebt arb\u00ebresh\u00eb si Engj\u00ebll Bazile, Gavril Dara, e sidomos Jeronim de Rada. Mir\u00ebpo, Fishta&nbsp; ndryshe nga De Rada, i cili n\u00eb Rapsodi m\u00eb 1866 i bashkoi k\u00ebng\u00ebt&nbsp; popullore arb\u00ebreshe n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb mekanike, duke u p\u00ebrpjekur ta rikonstruktoj\u00eb nj\u00eb t\u00ebr\u00ebsi t\u00eb madhe, nj\u00eb poem\u00eb&nbsp; q\u00eb dikur kishin&nbsp; pasur shqiptar\u00ebt, nuk e ndjek&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; rrug\u00ebn e tij. &nbsp;Ai, p\u00ebrkund\u00ebr konceptit mistifikues romantik t\u00eb Jeronim&nbsp; de Rad\u00ebs, epopen\u00eb \u201cLahuta e Mal\u00ebsis\u00eb\u201d e krijoj&nbsp; duke u mb\u00ebshtetur n\u00eb poetik\u00ebn e modelit epik t\u00eb poezis\u00eb popullore shqiptare<strong>. <\/strong>Prandaj, pa e njohur mir\u00eb t\u00eb gjitha format e krijimtaris\u00eb gojore epike, pa e njohur mir\u00eb struktur\u00ebn artistike t\u00eb eposit heroik popullor, nuk mund t\u00eb kuptohet sa duhet dhe si duhet as \u201cLahuta e Mal\u00ebsis\u00eb\u201d, sepse ajo \u00ebsht\u00eb e nd\u00ebrtuar, sepse ajo \u00ebsht\u00eb ngritur mbi k\u00ebt\u00eb tradit\u00eb t\u00eb k\u00ebndimitm epik shqiptar. N\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim, \u201cLahuta e Mal\u00ebsis\u00eb\u201d nuk b\u00ebn kurr\u00ebfar\u00eb p\u00ebrjashtimi nga epopet\u00eb e vjetra e t\u00eb reja t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb bot\u00ebrore, sepse edhe ato lidhen me tradit\u00ebn epike popullore.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u00ebshtu mund t\u00eb thuhet edhe p\u00ebr Iliad\u00ebn e Homerit, edhe p\u00ebr K\u00ebng\u00ebn e Rolandit, K\u00ebng\u00ebn e Sidit, K\u00ebng\u00ebn e Osianit etj. Lindja e k\u00ebsaj vepre letrare n\u00eb truallin ku b\u00ebnin jet\u00eb aktive format m\u00eb t\u00eb shtjelluara t\u00eb epik\u00ebs gojore, si\u00e7 \u00ebsht\u00eb k\u00ebnga tregimtare, nuk \u00ebsht\u00eb e rastit. Nd\u00ebrtimi i Lahut\u00ebs nga materia orale e zonave t\u00eb mir\u00ebfillta t\u00eb epik\u00ebs popullore shqiptare t\u00eb veriut t\u00eb cilat e ushqen me l\u00ebnd\u00eb epike vepr\u00ebn e Fisht\u00ebs,&nbsp; jo m\u00eb kot qen\u00eb truall i hulumtimeve t\u00eb fenomenit homerik. Pik\u00ebrisht n\u00eb k\u00ebto zona, m\u00eb mir\u00eb se \u00e7do kund gjetiu n\u00eb Ballkan ishte ruajtur epika gojore. Prandaj, jo m\u00eb kot homerolog\u00ebt e njohur amerikan\u00eb, profesor\u00eb t\u00eb Universitetit t\u00eb Harvardit, Milman Parry dhe Albert Lordi kishin b\u00ebr\u00eb gjurmime t\u00eb eposit popullor n\u00eb relacion me fenomenin homerik. K\u00ebta studiues, sidomos Lordi, duke u mb\u00ebshtetur n\u00eb morfologjin\u00eb e epik\u00ebs popullore sjellin n\u00eb shkenc\u00eb tez\u00ebn mbi origjin\u00ebn orale t\u00eb Iliad\u00ebs s\u00eb Homerit.<\/p>\n\n\n\n<p>Lahuta, e cila lindi n\u00eb k\u00ebt\u00eb ambient epik, edhe pse shum\u00eb e vonuar n\u00eb krahasim me epopet\u00ebe let\u00ebrsis\u00eb bot\u00ebrore, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb vep\u00ebr q\u00eb i mungonte m\u00eb par\u00eb let\u00ebrsis\u00eb shqiptare, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb vep\u00ebr q\u00eb e plot\u00ebson nj\u00eb hap\u00ebsir\u00eb t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb komb\u00ebtare shqiptare(Enver Mehmeti).<\/p>\n\n\n\n<p>Fishta n\u00eb Lahut\u00eb ka shfryt\u00ebzuar kryesisht dy forma t\u00eb epik\u00ebs popullore: k\u00ebng\u00ebn e lasht\u00eb epike ose k\u00ebng\u00ebn epike legjendare dhe k\u00ebng\u00ebn e re epike apo k\u00ebng\u00ebn historike. P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebtyre dy zhanreve t\u00eb poezis\u00eb popullore, q\u00eb kan\u00eb struktur\u00eb t\u00eb q\u00ebndrueshme epike, sidomos k\u00ebnga kreshnike, m\u00eb rrall\u00eb \u00ebsht\u00eb e pranishme edhe bota e baladave popullore legjendare, me syzhe t\u00eb zhvilluar. N\u00eb k\u00ebto dy forma kryesore t\u00eb epik\u00ebs popullore poeti gjeti n\u00eb radh\u00eb t\u00eb par\u00eb frym\u00ebn heroike q\u00eb \u00ebsht\u00eb elementi kryesor i struktur\u00ebs artistike t\u00eb k\u00ebtyre krijimeve foklorike. P\u00ebrmes heroik\u00ebs t\u00eb shprehur n\u00eb modelin epik folklorik n\u00eb \u201cLahut\u00ebn e Mal\u00ebsis\u00eb\u201d, n\u00eb t\u00eb gjitha k\u00ebng\u00ebt e saj pasqyrohet lufta e popullit shqiptar p\u00ebr pavar\u00ebsi nga Turqia dhe lufta kund\u00ebr aneksimit t\u00eb truallit komb\u00ebtar.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb k\u00ebt drejtim, burim i pashterrsh\u00ebm i poetit ka qen\u00eb sidomos k\u00ebnga historike e periudh\u00ebs s\u00eb Rilindjes Komb\u00ebtare, kurse nga bota e epik\u00ebs s\u00eb mo\u00e7me popullore k\u00ebnga kreshnike. P\u00ebrmbajtja e heroik\u00ebs n\u00eb \u201cLahut\u00ebn e Mal\u00ebsis\u00eb\u201d \u00ebsht\u00eb e nj\u00ebjt\u00eb sidomos me at\u00eb t\u00eb eposit popullor historik. Nd\u00ebrkaq artistikisht t\u00eb shumten kjo p\u00ebrmbajtje realizohet me mund\u00ebsit\u00eb shpreh\u00ebse letrare t\u00eb k\u00ebng\u00ebs s\u00eb vjet\u00ebr epike, gjegj\u00ebsisht t\u00eb k\u00ebng\u00ebs kreshnike. Si n\u00eb \u201cLahut\u00ebn e Mal\u00ebsis\u00eb\u201d, ashtu edhe n\u00eb k\u00ebng\u00ebn historike kemi t\u00eb b\u00ebjm\u00eb me nj\u00eb heroiz\u00ebm t\u00eb njohur historikisht, me nj\u00eb heroiz\u00ebm historikisht t\u00eb p\u00ebcaktuar, me nj\u00eb heroiz\u00ebm me p\u00ebrmbajtje komb\u00ebtare dhe jo me heroizmin e lokalizuar, personal dhe fisnor t\u00eb k\u00ebng\u00ebs s\u00eb vjet\u00ebr epike.<\/p>\n\n\n\n<p>Fryma komb\u00ebtare e heroik\u00ebs q\u00eb reflektohet edhe n\u00eb vepr\u00ebn e Fisht\u00ebs lidhet me koh\u00ebn e krijimit t\u00eb k\u00ebng\u00ebs epike historike. K\u00ebnga popullore epike e tipit historik, edhe pse daton q\u00eb nga shekulli pes\u00ebmb\u00ebdhjet\u00eb, megjithat\u00eb form\u00ebn e vet\u00eb stabile dhe t\u00eb p\u00ebrkryer e ka arritur gjat\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb Rilindjes Komb\u00ebtare, p\u00ebrkat\u00ebsisht n\u00eb periudh\u00ebn e formimit t\u00eb kombit. Prandaj, aspiratat komb\u00ebtare p\u00ebr pavar\u00ebsi, t\u00ebr\u00ebsi tok\u00ebsore dhe jet\u00eb t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt shpirt\u00ebrore etnike poeti i mori&nbsp; nga modeli i epik\u00ebs historike. Nd\u00ebrkaq pasurin\u00eb e k\u00ebng\u00ebs epike me shtrat legjendar, e cila pas pushtimit osman e kishte p\u00ebrfunduar faz\u00ebn produktive, Fishta n\u00eb Lahut\u00eb e funksionalizon rishtas. Nga ky tip i k\u00ebng\u00ebs epike merr elemente t\u00eb shumta t\u00eb struktur\u00ebs s\u00eb saj artistike. N\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb posa\u00e7me shfryt\u00ebzon sidomos rezistenc\u00ebn kund\u00ebr n\u00ebnshtrimit mesjetar sllav, t\u00eb cil\u00ebn poeti e p\u00ebrdor t\u00eb ndryshuar, e p\u00ebrdor n\u00eb p\u00ebrputhje me kontekstin e ri historik t\u00eb rrezikut sllav.<\/p>\n\n\n\n<p>Temat dhe motivet e t\u00eb tridhjet\u00eb k\u00ebng\u00ebve t\u00eb \u201cLahut\u00ebs s\u00eb Mal\u00ebsis\u00eb\u201d para se nga Fishta, pra jan\u00eb k\u00ebnduar n\u00eb k\u00ebng\u00ebt epike popullore. Fisht\u00ebs i takon merita se modelin folklorik epik, se k\u00ebto tema dhe motive folklorike i sintetizoi, i shkriu, i rikrioi n\u00eb nj\u00eb t\u00ebr\u00ebsi prej 16.838 vargjesh, duke na dh\u00ebn\u00eb k\u00ebshtu nj\u00eb vep\u00ebr madh\u00ebshtore epike.<\/p>\n\n\n\n<p>Edhe p\u00ebrmbajtja e protagonistit t\u00eb poemave&nbsp; t\u00eb\u201dLahut\u00ebs s\u00eb Mal\u00ebsis\u00eb\u201d \u00ebsht\u00eb e nj\u00ebjt\u00eb me p\u00ebrmbajten&nbsp; e protagonistit t\u00eb k\u00ebng\u00ebve epike popullore. Etja p\u00ebr fam\u00eb heroike \u00ebsht\u00eb nj\u00ebra nd\u00ebr ve\u00e7orit\u00eb themelore t\u00eb tij. Ky tipar i heroit t\u00eb Lahut\u00ebs edhe k\u00ebng\u00ebve epike lidhet&nbsp; me ndjenj\u00ebn e p\u00ebrjetimit epik t\u00eb jet\u00ebs te shqiptar\u00ebt. Protagonisti i vepr\u00ebs s\u00eb Fisht\u00ebs \u00ebsht\u00eb nj\u00eb sintez\u00eb e&nbsp; protagonistit t\u00eb k\u00ebng\u00ebve historike dhe kreshnike. Nga bota e k\u00ebng\u00ebs historike \u00ebsht\u00eb vet\u00ebdija e tij komb\u00ebtare, lufta p\u00ebr ta mbrojtur qenien komb\u00ebtare n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, sidomos atdheun i cili&nbsp; si n\u00eb k\u00ebng\u00ebt historike \u00ebsht\u00eb Shqip\u00ebria.<\/p>\n\n\n\n<p>Heronjt\u00eb e Fisht\u00ebs i karakterizon gatishm\u00ebria p\u00ebr t\u2019u flijuar p\u00ebr \u00e7\u00ebshtjen e atdheut, element ky q\u00eb njihet n\u00eb k\u00ebng\u00ebt popullore historike dhe jo lufta p\u00ebr mbrojtjen e bjeshk\u00ebve e t\u00eb kullotave e k\u00ebng\u00ebs s\u00eb mo\u00e7me epike. Po ashtu ata nuk i shquan fryma aventuristike q\u00eb \u00ebsht\u00eb tipar karakterogjik i heroit t\u00eb epik\u00ebs kreshnike. Me bot\u00ebn e k\u00ebng\u00ebve kreshnike heroin e \u201cLahut\u00ebs s\u00eb Mal\u00ebsis\u00eb\u201d e lidh legjendarizimi. Ai mbi t\u00eb gjitha \u00ebsht\u00eb nj\u00eb hero legjendar, portreti fizik e moral i t\u00eb cilit realizohet me hip\u00ebrboll\u00ebn mitologjike t\u00eb k\u00ebng\u00ebs kreshnike.<\/p>\n\n\n\n<p>Heronjt\u00eb e Fisht\u00ebs, sikurse heronjt\u00eb e ciklit t\u00eb kreshnik\u00ebve, m\u00ebkohen nga zanat e malit(Ali Pash\u00eb Gucia). Heroi i till\u00eb i madh\u00ebrish\u00ebm, me fuqi kolosale fizike dhe shpirt\u00ebrore si n\u00eb \u201cLahut\u00ebn e Mal\u00ebsis\u00eb\u201d, ashtu edhe n\u00eb eposin heroik legjendar, ushqen ndjenja t\u00eb fuqishme ideoestetike, ideoemocionale dhe psikologjike te lexuesit. Kali dhe kalorimi, tagani, duelet(mejdani), respektimi i antagonist\u00ebve(shkjevet)&nbsp; po ashtu jan\u00eb nga epika e lasht\u00eb popullore. Protagonist\u00eb t\u00eb k\u00ebtill\u00eb, t\u00eb njohur historikisht, t\u00eb ngjajsh\u00ebm me tipin e protagonistit t\u00eb modelit m\u00eb arkaik t\u00eb epik\u00ebs popullore shqiptare n\u00eb \u201cLahut\u00ebn e Mal\u00ebsis\u00eb\u201d jan\u00eb Oso Kuka, Ali Pash\u00eb Gucia, Tring\u00eb Smajli, Marash Uci, \u00c7un Mula e t\u00eb tjer\u00eb.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nga Nik\u00eb Gashaj Epopeja \u201cLahuta e Mal\u00ebsis\u00eb\u201d \u00ebsht\u00eb kryevepra e Gergj Fisht\u00ebs dhe nj\u00ebher\u00ebsh nj\u00ebra nd\u00ebr veprat klasike t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb shqiptare t\u00eb tradit\u00ebs. Zot\u00ebsia e Fisht\u00ebs si poet i cili ka l\u00ebn\u00eb em\u00ebr pothuaj n\u00eb t\u00eb gjitha gjinit\u00eb dhe zhanret e krijimtaris\u00eb letrare, shprehet sidomos n\u00eb \u201cLahut\u00ebn e Mal\u00ebsis\u00eb\u201d, n\u00eb t\u00eb tridhjet\u00eb k\u00ebng\u00ebt e s\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":30105,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_seopress_robots_primary_cat":"","_seopress_titles_title":"","_seopress_titles_desc":"","_seopress_robots_index":"","footnotes":""},"categories":[2,12],"tags":[982,1180],"class_list":["post-30104","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualitet","category-opinione","tag-lahuta-e-malcise","tag-nik-gashaj"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30104","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=30104"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30104\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":30106,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30104\/revisions\/30106"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/30105"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=30104"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=30104"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=30104"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}