{"id":29105,"date":"2021-05-27T13:22:33","date_gmt":"2021-05-27T11:22:33","guid":{"rendered":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/?p=29105"},"modified":"2021-05-27T13:22:33","modified_gmt":"2021-05-27T11:22:33","slug":"vetedija-kombetare","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/?p=29105","title":{"rendered":"VET\u00cbDIJA KOMB\u00cbTARE"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Nga Nik\u00eb Gashaj<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Shoq\u00ebria dhe Komuniteti q\u00eb nga f\u00ebmij\u00ebria ndikojn\u00eb n\u00eb orientimin e individit, ia p\u00ebrshkruajn\u00eb atij kriteret e moralit dhe shoq\u00ebris\u00eb, si dhe sjelljen dhe aktivizmin individual. Nga ana tjet\u00ebr, Komb\u00ebsia \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga elementet thelb\u00ebsore konstituive t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb dhe personalitetit njer\u00ebzor. Fuqia e Kombit, e Bashk\u00ebsis\u00eb komb\u00ebtare n\u00eb krijimin dhe form\u00ebsimin e karakterit dhe mendimeve t\u00eb an\u00ebtar\u00ebve t\u00eb tij \u00ebsht\u00eb shum\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme. Kjo, sepse zhvillimi i shoq\u00ebris\u00eb dhe individit kusht\u00ebzohen reciprokisht.<\/p>\n\n\n\n

Ndjenja dhe vet\u00ebdija komb\u00ebtare n\u00eb kuptimin m\u00eb t\u00eb p\u00ebrgjithsh\u00ebm jan\u00eb nj\u00eb ndjenj\u00eb e zakonshme, pra njohja e an\u00ebtar\u00ebve t\u00eb nj\u00eb kombi t\u00eb caktuar p\u00ebr p\u00ebrkat\u00ebsin\u00eb n\u00eb nj\u00eb komb dhe orientimin e tyre drejt mbajtjes dhe nd\u00ebrtimit t\u00eb nj\u00eb kombi si nj\u00eb t\u00ebr\u00ebsi e pavarur shoq\u00ebrore.<\/p>\n\n\n\n

Ndjenja komb\u00ebtare nuk \u00ebsht\u00eb e lindur tek njeriu. Por ka disa karakteristika t\u00eb p\u00ebrgjithshme njer\u00ebzore q\u00eb e b\u00ebjn\u00eb t\u00eb mundur ekzistenc\u00ebn e saj. Nga k\u00ebto karakteristika, m\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme \u00ebsht\u00eb sigurisht nevoja e njeriut p\u00ebr t\u00eb jetuar n\u00eb nj\u00eb Bashk\u00ebsi. Marr\u00ebdh\u00ebniet e njer\u00ebz\u00ebve, gjithmon\u00eb, p\u00ebrfshijn\u00eb gjithashtu dhe nj\u00ebfar\u00eb ndjenash.<\/p>\n\n\n\n

Kohezioni, integrimi, uniteti i nj\u00eb grupi, komuniteti varet n\u00eb nj\u00eb mas\u00eb t\u00eb madhe nga ndjenjat q\u00eb an\u00ebtar\u00ebt e tij kultivojn\u00eb ndaj nj\u00ebri tjetrit. Njer\u00ebzit me t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb grupohen rreth ideve dhe ndjenjave t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebta komb\u00ebtare, por edhe n\u00eb baza t\u00eb tjera. Kushtet rajonale, ekonomike, kulturore dhe historike t\u00eb egzistenc\u00ebs t\u00eb nj\u00eb kolektiviteti ose t\u00eb kombit ndikojn\u00eb , q\u00eb nd\u00ebr koh\u00eb, t\u00eb krijohet ndjenja e unitetit tek an\u00ebtar\u00ebt e komunitetit dhe ajo \u00ebsht\u00eb ndjenja komb\u00ebtare.<\/p>\n\n\n\n

Ndjenja komb\u00ebtare lind me kombin n\u00eb nj\u00eb kuptim qytetar. Kjo \u00ebsht\u00eb p\u00ebrjetesa e nj\u00eb komuniteti t\u00eb ri, m\u00eb t\u00eb lidhur dhe m\u00eb t\u00eb drejt\u00eb. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kuptim, ajo \u00ebsht\u00eb gjithashtu nj\u00eb shprehje e zgjerimit t\u00eb humanizmit njer\u00ebzor.  Z\u00ebn\u00ebfillja e nj\u00eb kombi \u00ebsht\u00eb lidhur me ekzistenc\u00ebn  e nd\u00ebrgjegjes komb\u00ebtare. N\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi mund t\u00eb thuhet se vet\u00ebdija  e b\u00ebn\u00eb konstituimin e kombit. Kombi dhe vet\u00ebdija komb\u00ebtare jan\u00eb kategori historike, t\u00eb cilat z\u00ebn\u00ebfill dhe zhvillohen n\u00ebn ndikime t\u00eb ndryshme dhe t\u00eb nd\u00ebrthurura me karakter, kulturor, politik dhe ekonomik.<\/p>\n\n\n\n

Megjithat\u00eb, kristalizimi i  interesave t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebta ekonomike, politike dhe kulturore n\u00eb trullin kryesisht etnik, brenda kufijve t\u00eb nj\u00eb shteti unik,  \u00ebsht\u00eb kusht vendimtar i formimit t\u00eb kombit dhe t\u00eb vet\u00ebdijes komb\u00ebtare. Ve\u00e7antia e qenies shoq\u00ebrore t\u00eb secilit prej kombeve nuk mund t\u00eb mos reflektohet p\u00ebrmes jet\u00ebs shpirt\u00ebrore t\u00eb antar\u00ebve t\u00eb kombit.Kjo i jep komb\u00ebsis\u00eb tiparet e saj  dalluese. Shkutimisht, e gjith\u00eb jeta e Kombit p\u00ebrmbahet n\u00eb vet\u00ebdijen komb\u00ebtare. Nd\u00ebrgjegja komb\u00ebtare \u00ebsht\u00eb nj\u00eb mjet integrimi, homogjenizimi shoq\u00ebror.<\/p>\n\n\n\n

Gjuha \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga fushat thelb\u00ebsore dhe mjetet e afirmimit njer\u00ebzor, lidhjes dhe jet\u00ebs n\u00eb nj\u00eb komunitet. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kupim, kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb tipare e individit, bashk\u00ebsis\u00eb s\u00eb njer\u00ebzve dhe rac\u00ebs njer\u00ebzore n\u00eb t\u00ebr\u00ebsi. Gjuha \u00ebsht\u00eb gjithashtu nj\u00eb faktor me t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb ekzistues, aktiv n\u00eb ndjenjat e atyre q\u00eb  e flasin, nj\u00eb lidhje q\u00eb bashkon an\u00ebtar\u00ebt e nj\u00eb grupi, nj\u00eb komuniteti. Gjuha \u00ebsht\u00eb nj\u00eb simbol dhe mbrojtje e unitetit t\u00eb nj\u00eb kombi. Gjuha \u00ebsht\u00eb, pra, nj\u00eb karakteristik\u00eb e nj\u00eb kombi dhe nj\u00eb faktor dometh\u00ebn\u00ebs n\u00eb p\u00ebrcaktimin e nj\u00eb kombi.<\/p>\n\n\n\n

Gjuha komb\u00ebtare ndryshon nga dialektet. Pastaj, nivele t\u00eb ndryshme t\u00eb p\u00ebrdorimit: private, publike dhe zyrtare. Megjithat\u00eb, p\u00ebr vazhdimin dhe mir\u00ebmbajtjen, zhvillimin e gjuh\u00ebs komb\u00ebtare k\u00ebrkon veprimin e institucioneve shtet\u00ebrore, arsimore dhe universitare. Vet\u00eb procesi i unifikimit t\u00eb gjuh\u00ebs dhe shnd\u00ebrrimi i saj n\u00eb gjuh\u00eb letrare komb\u00ebtare, kalon p\u00ebrmes krijimit t\u00eb nj\u00eb gjuhe standarde.<\/p>\n\n\n\n

Kjo nuk do t\u00eb thot\u00eb q\u00eb gjuha standarde \u00ebsht\u00eb gjuha e vetme e nj\u00eb kombi t\u00eb caktuar, por q\u00eb \u00ebsht\u00eb mjeti themelor i komunikimit komb\u00ebtar, n\u00eb sfer\u00ebn publike dhe kulturore. N\u00eb var\u00ebsi t\u00eb rrethanave, gjuha \u00ebsht\u00eb nj\u00eb mjet komunikimi midis an\u00ebtar\u00ebve t\u00eb nj\u00eb kombi t\u00eb caktuar dhe integrimit t\u00eb tyre.<\/p>\n\n\n\n

Ekziston nj\u00eb konsensus i ger\u00eb se kultura komb\u00ebtare ndikon n\u00eb paraqitjen dhe zhvillimin e nj\u00eb kombi t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb, dometh\u00ebn\u00eb krijimin e nj\u00eb komuniteti njer\u00ebzish n\u00eb nj\u00eb komb t\u00eb caktuar. N\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb, vet\u00eb kultura komb\u00ebtare \u00ebsht\u00eb produkt i jet\u00ebs dhe pun\u00ebs s\u00eb njer\u00ebzve n\u00eb nj\u00eb komunitet-komb t\u00eb caktuar. N\u00eb at\u00eb kuptim, nuk ka komb pa nj\u00eb unitet t\u00eb caktuar t\u00eb kultur\u00ebs, dhe vet\u00eb nocioni i kultur\u00ebs komb\u00ebtare \u00ebsht\u00eb i padash\u00ebm nga nocioni i kombit. Kultura komb\u00ebtare \u00ebsht\u00eb m\u00ebnyr\u00eb jetese brenda nj\u00eb kombi t\u00eb caktuar.<\/p>\n\n\n\n

Kultura ndahet n\u00eb: kultur\u00ebn materiale dhe shpit\u00ebrore.   N\u00eb kultur\u00ebn shpirt\u00ebrore jan\u00eb:  faktor\u00eb t\u00eb shumt\u00eb historik\u00eb, tradita, zakonet, shkenca, arti, filozofia, morali e tjera. Kultura komb\u00ebtare \u00ebsht\u00eb  nj\u00eb t\u00ebr\u00ebsi  jasht\u00ebzakonisht komplekse dhe kontradiktore brenda vetes. Nj\u00eb linj\u00eb e ve\u00e7ant\u00eb p\u00ebr kompleksitetin  dhe kontrakdiktat e saj jepet nga lidhja midis s\u00eb kaluer\u00ebs, s\u00eb tashmes dhe s\u00eb ardhmes.<\/p>\n\n\n\n

Nga ky k\u00ebndv\u00ebshtrim, kultura komb\u00ebtare \u00ebsht\u00eb t\u00ebr\u00ebsia e veprmtaris\u00eb s\u00eb pand\u00ebrprer\u00eb t\u00eb nj\u00eb numri brezash, riprodhimi dhe promovimi i vlerave kulturore si faktor\u00eb koheziv\u00eb t\u00eb komunitetit. Kultura komb\u00ebtare p\u00ebrfshin gjithashtu trash\u00ebgmin\u00eb kulturore  t\u00eb depozituar, t\u00eb krijuar n\u00eb komunitetet parakomb\u00ebtare( etnike, sociale). N\u00eb at\u00eb kuptim, ajo i paraprin krijimit t\u00eb kombit. Kontributi n\u00eb individualizmin, personalizimin dhe hegjemonin\u00eb e saj. Vet\u00eb kultura  merr nj\u00eb form\u00eb komb\u00ebtare.<\/p>\n\n\n\n

Formimi i ve\u00e7orive t\u00eb kultur\u00ebs komb\u00ebtare mund\u00ebson nj\u00eb stabilitet m\u00eb t\u00eb madh t\u00eb individualitetit komb\u00ebtar dhe lidhje m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb kombit me bot\u00ebn, p\u00ebrmes dh\u00ebnies dhe marrjes p\u00ebrsip\u00ebr t\u00eb vlerave kulturore. Nj\u00eb pjes\u00eb integrale e k\u00ebtij procesi \u00ebsht\u00eb kultura e krijuar si nj\u00eb sfer\u00eb e ve\u00e7ant\u00eb e shoq\u00ebris\u00eb n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn forca dhe institucione t\u00eb caktuara shoq\u00ebrore jan\u00eb angazhuar n\u00eb vazhdim\u00ebsi p\u00ebr krijimin, mir\u00ebmbajtjen dhe zhvillimin e kultur\u00ebs dhe individualitetit komb\u00ebtar.<\/p>\n\n\n\n

Kultura komb\u00ebtare mund t\u00eb arrij\u00eb zhvillimin, ngritjen dhe p\u00ebrparimin e saj t\u00eb gjithanshme, vet\u00ebm kur krijimtaria e saj i  p\u00ebrshtatet  krijimtaris\u00eb s\u00eb p\u00ebrgjithshme kulturore t\u00eb njer\u00ebzimit. Procesi i universalizimit ndjek nj\u00eb proces t\u00eb nj\u00ebkohsh\u00ebm t\u00eb individualizmit t\u00eb vlerave kulturore. Kultura komb\u00ebtare, edhe n\u00eb momentin kur lind nj\u00eb komb, shpreh\u00eb vlera universale dhe jo  vet\u00ebm vlera t\u00eb ve\u00e7anta komb\u00ebtare.<\/p>\n\n\n\n

Nj\u00eb kusht i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm p\u00ebr hapjen, afirmimin dhe \u201cdep\u00ebrtimin\u201d gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebs t\u00eb kulturave komb\u00ebtare \u00ebsht\u00eb zhvillimi i tyre i lir\u00eb. Kjo n\u00ebnkupton, mbi t\u00eb gjitha, barazin\u00eb ekonomike dhe politike t\u00eb njer\u00ebzve dhe komb\u00ebve.<\/p>\n\n\n\n

Pluraliteti dhe ndryshimet komb\u00ebtare jan\u00eb nj\u00eb faktor i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb histori. Faktor\u00ebt komb\u00ebtar nuk rrjedhin nga ndonj\u00eb \u201cnatyr\u00eb\u201d e paracaktuar e nj\u00eb populli t\u00eb caktuar, por nga zhvillimi historik i tij. Ndikimi i historis\u00eb ndihet ve\u00e7an\u00ebrisht p\u00ebrmes strukturave ekonomike, ideologjike, kulturore, si dhe t\u00eb strukturave t\u00eb tjera. Prandaj, kombi si kategori historike, duhet t\u00eb p\u00ebrcaktohet dhe historikisht.<\/p>\n\n\n\n

Lidhja midis historis\u00eb dhe form\u00ebsimit, mir\u00ebmbajtjes dhe zhvillimit t\u00eb indentitetit komb\u00ebtar ka nj\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb madhe. Nd\u00ebrgjegj\u00ebsimi historik dhe njohja e historis\u00eb n\u00eb  p\u00ebrgjith\u00ebsi ndikojn\u00eb n\u00eb paraqitjen dhe zhvillimin e kombit.<\/p>\n\n\n\n

Jo vet\u00ebm q\u00eb ajo ka t\u00eb b\u00ebj me supozimet t\u00eb caktuara objektive t\u00eb njer\u00ebzve n\u00eb nj\u00eb bashk\u00ebsi t\u00eb caktuar komb\u00ebtare, por gjithashtu duhet t\u00eb ket\u00eb ide t\u00eb caktuara n\u00eb at\u00eb komunitet, t\u00eb cilat jan\u00eb mb\u00ebshtetur n\u00eb histori. Ekziston nj\u00eb rol i ve\u00e7ant\u00eb i historis\u00eb komb\u00ebtare dhe k\u00ebrkimi i saj p\u00ebr\u201dprova\u201d themelore t\u00eb origjin\u00ebs komb\u00ebtare, dhe nj\u00eb nga detyrat themelore t\u00eb historis\u00eb komb\u00ebtare \u00ebsht\u00eb t\u00eb lejoj\u00eb vazhdim\u00ebsin\u00eb midis brezave, dmth. t\u00eb krijoj\u00eb nj\u00eb komunitet komb\u00ebtar n\u00eb sfera t\u00eb t\u00ebra komplekse  komb\u00ebtare. Historia komb\u00ebtare ka nj\u00eb ndikim t\u00eb madh n\u00eb  formimin e  vet\u00ebdijes komb\u00ebtare.<\/p>\n\n\n\n

M\u00eb n\u00eb fund, p\u00ebrsa i p\u00ebrket vet\u00ebdijes komb\u00ebtare t\u00eb shqiptar\u00ebve n\u00eb Mal t\u00eb Zi, mund t\u00eb  konstatohet, se ajo varet, para s\u00eb gjithash, nga ar\u00ebsimi fillestar dhe i mes\u00ebm n\u00eb gjuh\u00ebn  komb\u00ebtare. Me qen\u00eb se, aty duhen t\u00eb merren bazat themelore t\u00eb vet\u00ebdijes dhe t\u00eb ndjenave komb\u00ebtare. P\u00ebrndryshe, mund t\u00eb vrehet, se tek  personat t\u00eb cil\u00ebt i kan\u00eb ndjekur t\u00eb gjitha nivelet e arsimit n\u00eb gjuh\u00ebn sllave, nuk \u00ebsht\u00eb e zhvilluar vet\u00ebdija, as ndjenjat komb\u00ebtare. Fatkeq\u00ebsisht, ata nuk e njohin, as  r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e \u00e7\u00ebshtjes komb\u00ebtare shqiptare.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Nga Nik\u00eb Gashaj Shoq\u00ebria dhe Komuniteti q\u00eb nga f\u00ebmij\u00ebria ndikojn\u00eb n\u00eb orientimin e individit, ia p\u00ebrshkruajn\u00eb atij kriteret e moralit dhe shoq\u00ebris\u00eb, si dhe sjelljen dhe aktivizmin individual. Nga ana tjet\u00ebr, Komb\u00ebsia \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga elementet thelb\u00ebsore konstituive t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb dhe personalitetit njer\u00ebzor. Fuqia e Kombit, e Bashk\u00ebsis\u00eb komb\u00ebtare n\u00eb krijimin dhe form\u00ebsimin e karakterit […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":14722,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_seopress_robots_primary_cat":"","_seopress_titles_title":"","_seopress_titles_desc":"","_seopress_robots_index":"","footnotes":""},"categories":[2,12],"tags":[1180],"class_list":["post-29105","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualitet","category-opinione","tag-nik-gashaj"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/29105","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=29105"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/29105\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":29106,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/29105\/revisions\/29106"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/14722"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=29105"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=29105"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=29105"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}