{"id":28872,"date":"2021-04-27T10:33:41","date_gmt":"2021-04-27T08:33:41","guid":{"rendered":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/?p=28872"},"modified":"2021-04-27T10:33:56","modified_gmt":"2021-04-27T08:33:56","slug":"identiteti-kombetar-shqiptar-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/?p=28872","title":{"rendered":"IDENTITETI KOMB\u00cbTAR SHQIPTAR"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Nga Nik\u00eb Gashaj<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Nj\u00eb nd\u00ebr faktor\u00ebt m\u00eb me r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb p\u00ebrcaktimit t\u00eb identitetit komb\u00ebtar \u00ebsht\u00eb p\u00ebrdorimi i gjuh\u00ebs amtare ( private, publike dhe zyrtare) dhe arsimimi komb\u00ebtar. Njohjet historike tregojn\u00eb se themelimi i shkollave n\u00eb trojet shqiptare u b\u00eb gjat\u00eb mesjet\u00ebs me nism\u00ebn e urdhrave kishtar\u00eb, sidomos t\u00eb urdhrit dominikan. Nj\u00eb aktivitet i k\u00ebtill\u00eb filloi s\u00eb pari n\u00eb Ulqin rreth vitit 1258, n\u00eb Kotorr m\u00eb 1266, n\u00eb Durr\u00ebs m\u00eb 1278, n\u00eb Shkod\u00ebr m\u00eb 1345 dhe n\u00eb Tivar nga gjysma e dyt\u00eb e shek.XIV.<\/p>\n\n\n\n

Gjuha shqipe, si gjuh\u00eb e shkruar, n\u00eb k\u00ebt\u00eb koh\u00eb ende nuk ishte n\u00eb gjendje t\u2019i b\u00ebnte ball\u00eb shkrimit greqisht, latinisht dhe sllavisht, gjuh\u00eb kishtare me rend\u00ebsi, t\u00eb cilat p\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr kishin mb\u00ebshtetjen e institucioneve t\u00eb administrat\u00ebs shtet\u00ebrore. Ajo sh\u00ebrbente si gjuh\u00eb e komunikimit t\u00eb p\u00ebrditsh\u00ebm si p\u00ebr shtresat popullore, ashtu dhe p\u00ebr fisnik\u00ebrin\u00eb e klerin vendas. K\u00ebshtu, n\u00eb shek.XIV shqipja p\u00ebrdorej n\u00eb administrat\u00ebn e bashk\u00ebsis\u00eb qytetare t\u00eb Ulqinit, ku n\u00eb mbledhjet t\u00eb K\u00ebshillit t\u00eb Madh ajo ishte gjuha e sh\u00ebrbimit.<\/p>\n\n\n\n

P\u00ebrdorimi i shqipes si gjuh\u00eb shkrimi p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Nj\u00eb ndryshim me r\u00ebnd\u00ebsi shum\u00eb t\u00eb madhe p\u00ebr histori\u00eb e kultur\u00ebs shqiptare shfaqet n\u00eb gjysm\u00ebn e par\u00eb t\u00eb shek.XIV, kur dokumentohet p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb se shqipja, p\u00ebrdorej si gjuh\u00eb shkrimi. Ky ishte nj\u00eb hap i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm p\u00ebr identitetin komb\u00ebtar shqiptar, sepse me p\u00ebrdorimin e gjuh\u00ebs shqipe si gjuh\u00eb shkrimi, viheshin bazat p\u00ebr zhvillimin e m\u00ebtejsh\u00ebm t\u00eb saj si gjuh\u00eb e kultur\u00ebs dhe e let\u00ebrsis\u00eb shqipe ( Historia e Popullit Shqiptar I, Akademia e Shkencave e Shqipris\u00eb- Instituti i Historis\u00eb, f.354, Tiran\u00eb, 2002. ).<\/p>\n\n\n\n

Institucionet kryesore arsimore q\u00eb u ngrit\u00ebn n\u00eb periudh\u00ebn e sundimit osman n\u00eb Shqip\u00ebri, ishin shkollat e komuniteteve myslimane, me m\u00ebsim n\u00eb gjuh\u00eb turko-osmane dhe arabe.
Shkollat e komunitetit ortodoks, q\u00eb funkciononin n\u00eb Shqip\u00ebri qysh nga shek.XVI-XVII ishin n\u00ebn mbrojtjen Patrikan\u00ebs s\u00eb Stambollit. M\u00ebsime n\u00eb k\u00ebto shkolla jepej greqisht, n\u00eb gjuh\u00ebn e kish\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n

Shkollat katolike ishin n\u00ebn drejtimin e kish\u00ebs s\u00eb Rom\u00ebs dhe kishin si detyr\u00eb t\u00eb p\u00ebrgatisnin m\u00ebsues-klerik\u00eb. Kur misionar\u00ebt e Rom\u00ebs vun\u00eb re se veprimtaria e tyre n\u00eb Shqip\u00ebri nuk po jepte rezultatet q\u00eb priteshin, p\u00ebr shkak se zhvillohej latinisht ose italisht dhe jo n\u00eb gjuh\u00ebn e popullit. Roma filloi t\u00eb p\u00ebrdorte edhe gjuh\u00ebn shqipe n\u00eb shkollat fetare katolike. N\u00eb k\u00ebto rrethana u hap\u00ebn disa shkolla t\u00eb tilla, ku m\u00ebsohej edhe gjuha shqipe dhe ku sh\u00ebrbenin si tekste m\u00ebsimore katekizmat e hartuar nga shkrimtar\u00ebt klerik\u00eb si Pjet\u00ebr Budi. K\u00ebto ishin ngritur kryesisht pran\u00eb famullive dhe manastireve. Nj\u00eb shkoll\u00eb e till\u00eb funksiononte n\u00eb vitet 1628-1675 n\u00eb Pedhan\u00eb dhe po n\u00eb at\u00eb koh\u00eb edhe n\u00eb Blinisht(t\u00eb dyja n\u00eb rrethin e Lezh\u00ebs ), si dhe n\u00eb Kurbin ( rrethi i Kruj\u00ebs ) . N\u00eb 1669-1670 funksiononte nj\u00eb shkoll\u00eb katolike n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe edhe n\u00eb Himar\u00eb. N\u00eb Pedhan\u00eb e n\u00eb Blinisht u krijuan m\u00eb von\u00eb edhe shkolla m\u00eb t\u00eb larta, gjimnaze, ku p\u00ebrdorej gjithashtu gjuha shqipe. K\u00ebto shkolla u ngrit\u00ebn nga murgjit fran\u00e7eskan\u00eb. Shkolla t\u00eb mesme shqipe katolike u hap\u00ebn edhe n\u00eb Janiev\u00eb t\u00eb Kosov\u00ebs (1671), n\u00eb Velje t\u00eb Mirdit\u00ebs (1699), n\u00eb qytetin e Shkodr\u00ebs(1699). N\u00eb k\u00ebto shkolla t\u00eb mesme nx\u00ebnsit, q\u00eb ishin destinuar p\u00ebr t\u2019u b\u00ebr\u00eb klerik\u00eb, studionin teologjin\u00eb, gjuh\u00ebt latine e italiane dhe disa prej tyre d\u00ebrgoheshin p\u00ebr studime m\u00eb t\u00eb larta n\u00eb itali.<\/p>\n\n\n\n

M\u00ebsimi i gjuh\u00ebs shqipe n\u00eb k\u00ebto shkolla, ishte n\u00eb interes t\u00eb popull\u00ebsis\u00eb vendase, q\u00eb i p\u00ebrkrahte ato. K\u00ebshtu gjimnazi i Blinshtit u ngrit me k\u00ebrkes\u00ebn e krer\u00ebve t\u00eb vendit dhe kur n\u00eb vitin 1648 shkolla e P\u00ebdhan\u00ebs u rrafshua nga nj\u00eb ekspedit\u00eb nd\u00ebshkimore osmane, banor\u00ebt e fshatit e rind\u00ebruan at\u00eb p\u00ebrs\u00ebri.<\/p>\n\n\n\n

N\u00eb vitin 1622 kisha katolike krijoi institucionin me emrin\u201dDe Propaganda Fide\u201dme qend\u00ebr n\u00eb Rom\u00eb. Ky ngriti disa shkolla p\u00ebr p\u00ebrgatitjen e klerik\u00ebve shqiptar\u00eb, si Kolegji ilirik i Femos(1633 ), q\u00eb drejtohej nga misionar\u00ebt jezuit\u00eb, shkolla e Montorinos n\u00eb Rom\u00eb, n\u00ebn drejtimin e misionar\u00ebve fran\u00e7eskan etj.<\/p>\n\n\n\n

Rrethana m\u00eb e favorshme p\u00ebr arsimin shqip u krijuan, kur n\u00eb fronin e pap\u00ebs hipi Klementi XI, me origjin\u00eb shqiptare. Me nism\u00ebn e tij u mblodh m\u00eb 1703 Koncili i peshkop\u00ebve t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, q\u00eb njihet me emrin\u201dKoncili i Arb\u00ebrit\u201d, i cili vendosi t\u00eb p\u00ebrhapte let\u00ebrsin\u00eb fetare n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe. Tet\u00eb vjet m\u00eb von\u00eb, m\u00eb 1711, n\u00eb shkoll\u00ebn e Montorinos n\u00eb Rom\u00eb u hap katedra e gjuh\u00ebs shqipe ( Historia e Popullit Shqiptar, tomi I, Akademia e shkencave e Shqip\u00ebris\u00eb- Instituti i Historis\u00eb, faqe, 704-706, Tiran\u00eb, 2002. ).<\/p>\n\n\n\n

Roli i kish\u00ebs katolike n\u00eb mesjet\u00eb p\u00ebr p\u00ebrhapjen arsimit dhe kultur\u00ebs shqiptare<\/strong><\/p>\n\n\n\n

N\u00eb baz\u00eb t\u00eb dh\u00ebnave t\u00eb lartpermendura, si dhe t\u00eb njohjeve tjera historike mund t\u00eb konstatohet se nj\u00eb rol t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb veprimtarin arsimore dhe kultuore n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe n\u00eb mesjet\u00eb tek shqiptar\u00ebt e ka luajtur kisha katolike. Ajo pati n\u00eb dor\u00eb p\u00ebrgatitjen e inteligjenc\u00ebs s\u00eb koh\u00ebs. Shumica e njer\u00ebz\u00ebve t\u00eb kultur\u00ebs, ve\u00e7enarisht n\u00eb shekujt e mesjet\u00ebs s\u00eb her\u00ebt, ishin thuajse pa p\u00ebrjashtim klerik\u00eb. N\u00eb duar\u00ebt e tyre ishin filozofia e let\u00ebrsia, arsimi dhe artet. Si qendra t\u00eb arsimit dhe t\u00eb veprimtaris\u00eb kulturore-artistike sh\u00ebrbyen manastiret fetare. N\u00eb shkollat pran\u00eb manastirave, m\u00ebsohej kursi tradicional m\u00ebsimor q\u00eb jepej edhe n\u00eb shkollat e vendeve per\u00ebndimore. Ai p\u00ebrb\u00ebhej nga cikli i ul\u00ebt q\u00eb p\u00ebrfshinte l\u00ebnd\u00ebt letrare (gramatik\u00eb, retorik\u00eb, didaktik\u00eb ) dhe cikli i lart\u00eb me l\u00ebnd\u00eb shkencore (aritmetik\u00eb, gjeometri, astronomi e muzik\u00eb ).<\/p>\n\n\n\n

N\u00eb shek. XIV e n\u00eb fillimin e shek. XV numri i intelektual\u00ebve klerik\u00eb shqiptar\u00eb me origjin\u00eb qytetare ishte mjaft\u00eb i madh; ata gjenden t\u00eb p\u00ebrhapur edhe jasht\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, n\u00eb shum\u00eb qytete dalmatine ku kryenin funksione kancelar\u00ebsh, m\u00ebsuesish, famulltar\u00ebsh etj.(Historia e Popullit Shqiptar, tomi I, Akademia e Shkencave  e Shqip\u00ebris\u00eb \u2013 Instituti i Historis\u00eb, faqe, 353, Tiran\u00eb, 2002.).<\/p>\n\n\n\n

Po ashtu n\u00eb at\u00eb koh\u00eb sh\u00ebnohej nj\u00eb rritje e zgjerim n\u00eb p\u00ebrdorimin e shkrimit dhe n\u00eb zhvillimin e let\u00ebrsis\u00eb e t\u00eb arsimit n\u00eb tokat shqiptare. Megjithat\u00eb, q\u00eb veprat letrare ishin t\u00eb shkruara n\u00eb nj\u00eb frym\u00eb teologjike, k\u00ebto prodhime p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb hapat e para t\u00eb historiografis\u00eb n\u00eb trojet shqiptarte, sepse pik\u00ebrisht nj\u00eb pjes\u00eb e k\u00ebtyre \u00ebsht\u00eb hartuar nga autor\u00ebt shqiptar\u00eb.
Shkputjen nga ndikimi kishtar dhe kalimi n\u00eb historiografin\u00eb laike, k\u00ebt\u00eb hap n\u00eb historin\u00eb e kultur\u00ebs shqiptare, e b\u00ebn\u00eb humanist\u00ebt shqiptar\u00eb n\u00eb fund t\u00eb shek. XV e n\u00eb fillim t\u00eb shek. XVI, por tanim\u00eb n\u00eb kushtet e pushtimit osman t\u00eb vendit, jasht\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb.<\/p>\n\n\n\n

Gjat\u00eb koh\u00ebs s\u00eb sundimit osman n\u00eb trojet shqiptare shkollat ishin t\u00eb ndara ve\u00e7 p\u00ebr popullsin myslimane dhe ve\u00e7 p\u00ebr at\u00eb t\u00eb krishter\u00eb. P\u00ebrve\u00e7 shkollave turke, ishin hapur dhe n\u00eb numer i madh i shkollave private: greke, serbe, bullgare, austriake e italiane. N\u00eb ato shkolla m\u00ebsimi zhvillohej n\u00eb gjuh\u00eb t\u00eb huaja, nd\u00ebrsa gjuha shqipe ishte e p\u00ebrjashtuar nga m\u00ebsimdh\u00ebnia, \u00e7ka rrezikonte q\u00eb t\u00eb zhdukej pa nam e pa nishan me kalimin e koh\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n

Perandoria Osmane nuk ka njohur komb\u00ebsi, por vet\u00ebm komunitete fetare<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Perandaoria Osmane nuk njihte n\u00eb zot\u00ebrimet e veta komb\u00ebsi, por vet\u00ebm komunitete fetare: mysliman\u00eb, ortodoks\u00eb dhe latin\u00eb (katolik\u00eb ). Rrjedhimisht edhe shqiptar\u00ebt ishin grupuar n\u00eb k\u00ebt\u00eb tri komunitete fetare dhe nuk njiheshin si nj\u00eb nj\u00ebsi komb\u00ebtare m\u00eb vete.<\/p>\n\n\n\n

P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebsaj, komunitetet e tyre fetare ishin t\u00eb varura nga tri qendra t\u00eb ndryshme t\u00eb huaja kishtare e kulturore. Sistemi arsimor i koh\u00ebs ishte sh\u00ebnd\u00ebrruar n\u00eb nj\u00eb mjet t\u00eb fuqish\u00ebm ndikimi politik e kulturor si t\u00eb sundimit osman, ashtu edhe t\u00eb shtet\u00ebve t\u00eb tjera.<\/p>\n\n\n\n

Nj\u00eb pjes\u00eb e atyre shkollave kishin nj\u00eb dimension t\u00eb propagandave t\u00eb shteteve t\u00eb huaja p\u00ebr asimilimin e shqiptar\u00ebve. Prandaj rilind\u00ebsit i trajtonin ato si nj\u00eb penges\u00eb n\u00eb l\u00ebvizjen p\u00ebr \u00e7lirimin komb\u00ebtar t\u00eb popullit shqiptar dhe k\u00ebrkonin mbydhjen e tyre ose kthimin e tyre n\u00eb shkolla shqipe.<\/p>\n\n\n\n

Nd\u00ebrkaq, rreziku i asimilimit t\u00eb kombit shqiptar, diktonin si nevoj\u00eb t\u00eb ngutshme p\u00ebr hapjen e arsimit t\u00eb kultur\u00ebs komb\u00ebtare, e b\u00ebn\u00eb at\u00eb nj\u00eb domosdoshm\u00ebri historike, me t\u00eb cil\u00ebn ishte e lidhur qenia dhe e ardhmja e Shqip\u00ebris\u00eb.<\/p>\n\n\n\n

Mir\u00ebpo, p\u00ebrhapja e arsimit komb\u00ebtar ndeshte n\u00eb v\u00ebshtir\u00ebsi e pengesa t\u00eb shumta. Pengesat kryesore i nxirrte Perandoria Osmane, e cila ishte p\u00ebrpjekur gjithnj\u00eb t\u2019i mbante shqiptar\u00ebt n\u00eb err\u00ebsir\u00eb e n\u00eb padituri. Megjith\u00ebse me reformat e Tanzimanit ishte shpallur se t\u00eb gjitha komb\u00ebsit\u00eb e Perandoris\u00eb do t\u00eb lejoheshin t\u00eb  ushtronin lirisht gjuh\u00ebt e tyre n\u00eb institucionet arsimore e fetare. Porta e Lart\u00eb i p\u00ebrjashtoi shqiptar\u00ebt nga kjo e drejt\u00eb komb\u00ebtare. Duke u mb\u00ebshtetur n\u00eb parimin mesjetar absurd t\u00eb identifikimit t\u00eb komb\u00ebsis\u00eb me fen\u00eb, Porta e Lart\u00eb, edhe pas reform\u00ebs arsimore turke t\u00eb vitit 1844, nuk ua njohu shqiptar\u00ebve t\u00eb drejt\u00ebn e shkollimit n\u00eb gjuh\u00ebn amtare, por vijoi t\u2019 i quante ata sipas besimit fetar\u201dturq\u201d, \u201cgrek\u00eb\u201d e \u201clatin\u00eb\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Shkolla e par\u00eb komb\u00ebtare shqipe n\u00eb Kor\u00e7\u00eb<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Pas nj\u00eb lufte k\u00ebmb\u00ebngul\u00ebse gati dyvje\u00e7are, m\u00eb 7 mars 1887 u \u00e7el shkolla e par\u00eb shqipe e Kor\u00e7\u00ebs, drejtor i s\u00eb cil\u00ebs ishte Pandeli Sotiri. Si lokal p\u00ebr shkoll\u00ebn sh\u00ebrbeu sht\u00ebpia e dhuruar nga atdhetari i m\u00ebrguar kor\u00e7ar Mandi T\u00ebrpo.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7elja e shkoll\u00ebs n\u00eb shqipe t\u00eb Kor\u00e7\u00ebs ishte nj\u00eb ngjarje e sh\u00ebnuar dhe nj\u00eb fitore p\u00ebr gjith\u00eb L\u00ebvizjen Komb\u00ebtare Shqiptare. Ajo ishte kuror\u00ebzimi i p\u00ebrpjekjeve t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebta t\u00eb organizatave atdhetare t\u00eb t\u00eb m\u00ebrguar\u00ebve shqiptar\u00eb dhe t\u00eb atdhetar\u00ebve brenda vendit. M\u00ebsonj\u00ebtorja shqipe e Kor\u00e7\u00ebs nuk varej e nuk financohej prej asnj\u00eb shteti a shoq\u00ebrie t\u00eb huaj. Ajo u hap, u financua e u mbrojt nga populli dhe nga shoq\u00ebrit\u00eb shqiptare t\u00eb m\u00ebrgimit. Dita e p\u00ebrurimit t\u00eb saj u kthye n\u00eb nj\u00eb dit\u00eb feste. Qysh dit\u00ebn e pare n\u00eb k\u00ebt\u00eb shkoll\u00eb u regjistruan 35 nx\u00ebn\u00ebs. Numri i tyre erdhi duke u rritur dhe n\u00eb vitin e dyt\u00eb arriti 200. Ajo ishte nj\u00eb shkoll\u00eb fillore laike me fizionomi t\u00eb plot\u00eb komb\u00ebtare, ku gjith\u00eb m\u00ebsimet jepeshin shqip. Turqishtja m\u00ebsohej si gjuh\u00eb e huaj, m\u00eb von u fut edhe fr\u00ebngjishtja. Si tekste m\u00ebsimore p\u00ebrdoreshin ato q\u00eb ishin p\u00ebrgatitur nga Naim Frash\u00ebri, Sami Frash\u00ebri etj., dhe q\u00eb qen\u00eb shtypur e ishin d\u00ebrguar pa shp\u00ebrblim nga kolonia shqiptare e Bukureshtit. M\u00ebsonj\u00ebtorja e Kor\u00e7\u00ebs u b\u00eb qend\u00ebr e p\u00ebrhapjes s\u00eb shkrimit e t\u00eb k\u00ebndimit t\u00eb gjuh\u00ebs shqipe edhe p\u00ebr t\u00eb rriturit. Ajo ishte gjithashtu qend\u00ebr e p\u00ebrhapjes s\u00eb ideve komb\u00ebtare shqiptare. Duke qen\u00eb shkoll\u00eb e p\u00ebrbashk\u00ebt p\u00ebr f\u00ebmij\u00ebt e besimeve t\u00eb ndryshme, ajo ndihmonte bashkimin e shqiptar\u00ebve pavar\u00ebsisht nga feja dhe ngrinte tek ata nd\u00ebrgjegjen komb\u00ebtare.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7elja e shkoll\u00ebs komb\u00ebtare t\u00eb Kor\u00e7\u00ebs ngjalli entuziaz\u00ebm te patriot\u00ebt brenda e jasht\u00eb ardheut. Poeti i shquar i Rilindjes, Naim Frash\u00ebri, duke p\u00ebrsh\u00ebndetur M\u00ebsonj\u00ebtoren e \u00e7elur n\u00eb Kor\u00e7\u00eb, shkruante plot frym\u00ebzim:\u201dHapu, hapu err\u00ebsir\u00eb, \/Pa jak\u00eb t\u00ebhu o drit\u00eb! \/Se arriti koh\u2019 e mir\u00eb, \/U gdhi nata u b\u00eb dit\u00eb\u2026\/Lumja ti, moj Kor\u00e7\u2019o lule! \/Q\u2019i le pas shoqet e tua \/ Si trimi n\u00eb ball\u2019u sule, \/Ta pa\u00e7im p\u00ebr jet\u00eb hua!.<\/p>\n\n\n\n

Hapja e M\u00ebsonj\u00ebtores s\u00eb Kor\u00e7\u00ebs u b\u00eb nxitje edhe p\u00ebr \u00e7eljen e shkollave t\u00eb tjera n\u00eb krahina t\u00eb ndryshme t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. Disa jav\u00eb m\u00eb von\u00eb u \u00e7el\u00ebn shkolla shqipe n\u00eb Pogradec, n\u00eb Rek\u00eb e n\u00eb Oh\u00ebr dhe u b\u00ebn\u00eb p\u00ebrgatitje p\u00ebr t\u00eb tilla shkolla n\u00eb Elbasan, n\u00eb Leskovik, n\u00eb Ersek\u00eb etj.<\/p>\n\n\n\n

N\u00eb vitin 1889 n\u00eb Prizren ishte \u00e7elur nj\u00eb shkoll\u00eb shqipe n\u00ebn kujdesin e Austro-Hungaris\u00eb. Po k\u00ebshtu, Austro-Hungaria gjat\u00eb dhjet\u00ebvje\u00e7arit t\u00eb fundit t\u00eb shk. XIX futi gjuh\u00ebn shqipe si gjuh\u00eb m\u00ebsimi edhe n\u00eb 24 shkolla fillore, t\u00eb administruara prej saj, n\u00eb qytete e n\u00eb fshatrat e Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb Sip\u00ebrme dhe t\u00eb asaj Qendrore.<\/p>\n\n\n\n

P\u00ebrve\u00e7 shkollave t\u00eb p\u00ebrmendura, n\u00eb shum\u00eb vise t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, si n\u00eb  Elbasan, n\u00eb Dib\u00ebr, n\u00eb Kruj\u00eb, n\u00eb Kor\u00e7\u00eb, n\u00eb Berat, n\u00eb Gjirokast\u00ebr, n\u00eb Kolonj\u00eb, n\u00eb Pogradec, n\u00eb Vlor\u00eb, n\u00eb P\u00ebrmet, n\u00eb Skrapar, n\u00eb \u00c7am\u00ebri etj., u \u00e7el\u00ebn dhe  funkciononin pran\u00eb sht\u00ebpive private ose pran\u00eb dyqaneve kurse e shkolla t\u00eb fshehta shqipe, n\u00eb t\u00eb cilat m\u00ebsuesit atdhetar\u00eb u m\u00ebsonin f\u00ebmijve dhe t\u00eb rriturve abetaren e gjuh\u00ebs shqipe.<\/p>\n\n\n\n

Ndryshe nga autoritetet osmane q\u00eb e p\u00ebrkufizonin kombin mbi baz\u00ebn e fes\u00eb. Intelektual\u00ebt e Rilindjes komb\u00ebtare shqiptare mendonin se kombi ishte n\u00eb radh\u00eb t\u00eb par\u00eb gjuha. N\u00eb themel t\u00eb kombit shqiptar ishte gjuha. Ajo u kishte b\u00ebr\u00eb ball\u00eb t\u00eb gjitha p\u00ebrpjekjeve p\u00ebr asimilim, q\u00eb nga koha e pushtimit romak. Ajo duhej t\u00eb ishte nj\u00ebz\u00ebri gjuh\u00eb let\u00ebrsie t\u00eb shkruar dhe gjuh\u00eb arsimi.<\/p>\n\n\n\n

Duhet th\u00ebn\u00eb se, deri n\u00eb mesin e shekullit XIX, librat n\u00eb shqip ishin shum\u00eb t\u00eb rrall\u00eb dhe se nuk kishte norm\u00eb shkrimi mbi baz\u00ebn e nj\u00eb alfabeti t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb. Tekstet e botura ishin nxjerr\u00eb pik\u00ebs\u00ebpari p\u00ebr q\u00ebllime fetare dhe alfabetet e p\u00ebrdorura ishin grek, por edhe arab. Mungesa e nj\u00eb drejtshkrimi t\u00eb nj\u00ebsuar dhe numri i pakt\u00eb i botimeve n\u00eb shqip shpjegohen me faktin se, qysh nga koha e pushtimit romak n\u00eb shekullin e II para er\u00ebs son\u00eb, shqiptar\u00ebt
(ose paraardh\u00ebsit e tyre ilir\u00ebt, dardan\u00eb apo epirot\u00eb ) nuk kan\u00eb qen\u00eb kurr\u00eb p\u00ebrnj\u00ebmend zot t\u00eb vetes. Po t\u00eb ve\u00e7ohet m\u00ebnj\u00eban\u00eb episodi i Principat\u00ebs shqiptare t\u00eb Gjergj Kastriotit Sk\u00ebnderbegut n\u00eb shekullin XV, ata kan\u00eb qen\u00eb gjithmon t\u00eb sunduar: nga romak\u00ebt, bizantin\u00ebt, sllav\u00ebt dhe osman\u00ebt. Natyrisht, as q\u00eb kan\u00eb mujtur m\u2019iu kund\u00ebrvu fuqive t\u00eb m\u00ebdha. Andaj dhe gjuha administrative ishte nj\u00eb gjuh\u00eb e huaj, por edhe shqipja e p\u00ebrjashtuar nga liturgjia. Tek Shqiptar\u00ebt qe i ngadalsh\u00ebm e i von\u00eb nd\u00ebrgjegj\u00ebsimi se p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb nj\u00eb komb. Ai zuri fill nga mesi i shekullit XIX me shenjat e para t\u00eb nj\u00eb l\u00ebvizje kulturore q\u00eb u quajt Rilindja Komb\u00ebtare. Lindja e vet\u00ebdijes komb\u00ebtare lidhej me iden\u00eb se gjuha shqipe ishte nj\u00eb pasuri, n\u00eb trashigimi prej t\u00eb par\u00ebve, q\u00eb ishte e udh\u00ebs t\u00eb mbrohej.<\/p>\n\n\n\n

Rrahja e mendimeve p\u00ebr nj\u00eb norm\u00eb shkrimi t\u00eb shqipes, beteja p\u00ebr arsimin n\u00eb k\u00ebt\u00eb gjuh\u00eb, shpinin n\u00eb nj\u00eb k\u00ebrkim identiteti. Ndjesia e shqiptar\u00ebve se i p\u00ebrkisnin nj\u00eb populli shum\u00eb t\u00eb lasht\u00eb, u p\u00ebrforcua n\u00ebp\u00ebrmjet p\u00ebrcjelljes s\u00eb miteve dhe kultit t\u00eb heronjeve.<\/p>\n\n\n\n

Patriot\u00ebt e Rilindjes komb\u00ebtare punuan me p\u00ebrkushtim p\u00ebr zhvillimin e arsimit komb\u00ebtar. Mir\u00ebpo, n\u00eb at\u00eb drejtim krahas pengesave t\u00eb regjiimit osman, i cili ishte p\u00ebrpjekur gjith\u00eb nj\u00eb t\u2019i mbante shqiptar\u00ebt n\u00eb err\u00ebsir\u00eb e n\u00eb padituri, si dhe faktorv\u00eb t\u00eb jasht\u00ebm, ata has\u00ebn dhe n\u00eb pengesa dhe p\u00ebr shkak t\u00eb p\u00ebr\u00e7arjes s\u00eb shqiptar\u00ebve nga pik\u00ebpamja fetare.<\/p>\n\n\n\n

Karakteri i p\u00ebr\u00e7ar\u00eb i fes\u00eb n\u00eb tri besime kryesore: islame, katolike e ortodokse, si dhe i tri shkollave fetare me ndikim financiar dhe programor nga t\u00eb huajit vuri n\u00eb rrezik veprimin e bashkuar t\u00eb shqiptar\u00ebve n\u00eb luft\u00ebn e tyre p\u00ebr liri. Mu p\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye patriot\u00ebt e par\u00eb nis\u00ebn t\u00eb nxisnin shqiptarin\u00eb mbi t\u00eb gjitha fet\u00eb. Gjat\u00eb luft\u00ebs p\u00ebr pavar\u00ebsi nga Turqia Pashko Vasa nj\u00eb patriot dhe poet komb\u00ebtar nga Shkodra, shkruente:\u201d\u00c7oniu, o shqiptar\u00eb, prej gjumi \u00e7oniu, \/t\u00eb gjith\u00eb si vllaz\u00ebn n\u00eb nj\u00eb bes\u00eb shtr\u00ebngoniu, \/edhe mos shikoni kisha e xhamia, \/fe e shqyptarit asht shqypria\u2026\u201d<\/p>\n\n\n\n


Nj\u00eb nga udh\u00ebheq\u00ebsit e shquar t\u00eb Rilindjes komb\u00ebtare, Sami Frash\u00ebri, kishte shkruar m\u00eb 1899: \u201cShqiptari \u00ebsht\u00eb shqip\u00ebtar p\u00ebrpara se t\u00eb jet\u00eb mysliman a i kreshten\u00eb. Besa s\u2019e ka ndruar\u00eb fare edhe kurr\u00eb, se komb\u00ebsia asht\u00eb p\u00ebrpara bes\u00ebs\u2026\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Nj\u00eb vazhdim t\u00eb s\u00eb nj\u00ebjt\u00ebs ide, nj\u00eb vjershator popullor thoshte: \u201cBesa juaj sot\/ s\u2019\u00ebsht\u00eb as kish\u00eb as xhami \/ por N\u00ebna Shqip\u00ebri ! \/ Kur t\u00eb fitojm\u00eb lirin\u00eb \/ do t\u00eb kujdesi p\u00ebr kish\u00ebn e xhamin\u00eb. N\u00ebse kisha ka nj\u00eb k\u00ebmban\u00eb \/ nj\u00ebqind t\u00eb varni anemban\u00eb. \/ N\u00ebse kini n\u00eb fshat vet\u00ebm nj\u00eb xhami \/ nd\u00ebtoni edhe nj\u00ebzet e tri. \/ Por feja jon\u00eb tani \/ \u00ebsht\u00eb N\u00ebna Shqip\u00ebri\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Edhe pas fitores s\u00eb pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, patriot\u00ebt shqiptar kishin bindjen se e vetmja zgjidhje p\u00ebr dyzimin e p\u00ebr\u00e7ar\u00eb midis islamizmit dhe krishterimit ishte z\u00ebvend\u00ebsimi i tyre me shqiptarin\u00eb. K\u00ebshtu, Andon Zako \u00c7ajupi n\u00eb librin e tij M\u00ebmdheu, p\u00ebrfshiu n\u00eb t\u00eb nj\u00eb poem\u00eb p\u00ebr Malin e Tomorit. N\u00eb maj\u00ebn e malit ndodhej nj\u00eb faltore, ku shqiptar\u00ebt e lasht\u00eb shkonin t\u00eb k\u00ebshilloheshin me orakullin p\u00ebr t\u00eb ardhmen e tyre. Poti shkruente:\u201dBaba Tomor, kish\u00eb e Shqip\u00ebris\u00eb, \/mal kryelart\u00eb, fron i Per\u00ebdis\u00eb, \/ tek ti kan\u00eb ardhur njer\u00ebzia q\u00eb n\u00eb lasht\u00ebsi, \/p\u00ebr t\u00eb m\u00ebsuar at\u00eb q\u00eb urdh\u00ebronte Zoti\u201d. M\u00eb tej shtonte:\u201d\u2026 kombi juaj s\u2019vete mbar\u00eb, \/ se bet\u00eb u kan\u00eb ndar\u00eb. \/ \u2026 t\u00eb krishter\u00eb e mysliman\u00eb, \/ gjith\u00eb nj\u00eb perendi kan\u00eb; \/ jini nj\u00eb gjak mor t\u00eb mjer\u00eb, \/ se nj\u00eb vend kini ler\u00eb, \/ jini gjith\u00eb shqiptar\u00eb\u201d.<\/p>\n\n\n\n

N\u00eb pajtim me k\u00ebt\u00eb atmosfer\u00eb mbizot\u00ebruese elita politike e shtetit shqiptar\u00eb t\u00eb koh\u00ebs v\u00ebndosi q\u00eb shteti t\u00eb ishte asnjan\u00ebs, pa fe zyrtare, dhe q\u00eb ushtrimin e lir\u00eb t\u00eb besimit duhet ta g\u00ebzonin t\u00eb gjitha fet\u00eb. Ata vun si fe shqiptarin\u00eb, duke i quejtur n\u00ebpun\u00ebsit dhe m\u00ebsuesit\u201dapostuj\u201d dhe \u201cmisionar\u00eb\u201d. N\u00eb t\u00ebra aktivitete shoq\u00ebrore publike, si dhe n\u00eb fush\u00ebn e arsimit dhe kultur\u00ebs shprehej nj\u00eb shqiptari e zjarrt\u00eb q\u00eb kishte p\u00ebr qellim t\u00eb eklipsonte dasit\u00eb fetare dhe t\u00eb bashkonte popullin shqiptar.<\/p>\n\n\n\n

Vonesa e shqiptar\u00ebve n\u00eb zgjimin e nd\u00ebrgjegjes komb\u00ebtare<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Shqiptar\u00ebt kan\u00eb pasur nj\u00eb vones\u00eb n\u00eb zgjimin e nd\u00ebrgjegjes komb\u00ebtare shqiptare e cila ishte kryesisht pasoj\u00eb e p\u00ebr\u00e7arjes fetare: n\u00ebn sundimin osman, dy t\u00eb tretat e popullsis\u00eb shqiptare ishin kthyer n\u00eb fen\u00eb islame, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb nj\u00eb e treta q\u00eb mbetej ishte edhe ajo e ndar\u00eb n\u00eb t\u00eb krishter\u00eb katolik n\u00eb Veri dhe ortodoks\u00eb t\u00eb ritit grek, n\u00eb Jug. T\u00eb mb\u00ebshetur n\u00eb k\u00ebt\u00eb p\u00ebr\u00e7arje autoritetet osmane e mohonin ekzistenc\u00ebn e nj\u00eb kombi shqiptar. Ata e p\u00ebkufizonin kombin n\u00eb baz\u00eb t\u00eb fes\u00eb \u2013 parimi i miletit ( Studiuesi Serge Metais, Histori e Shqiptar\u00ebve- nga Ilir\u00ebt deri te Pavar\u00ebsia e Kosov\u00ebs, f. 16, Tiran\u00eb, 2006.).<\/p>\n\n\n\n

Bismarku n\u00eb Kongresin e Berlinit p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Si pasoj\u00eb e zgjimit t\u00eb von\u00eb t\u00eb vet\u00ebdijes komb\u00ebtare te shqiptar\u00ebt dhe t\u00eb munges\u00ebs s\u00eb p\u00ebrkrah\u00ebs\u00ebve t\u00eb tyre jasht\u00eb Perandoris\u00eb Osmane, Bismarku tha n\u00eb Kongresin e Berlinit m\u00eb 1878 se Shqip\u00ebria nuk ishte ve\u00e7\u00ebse nj\u00eb shprehje gjeografike dhe se nuk ekziston kurr\u00ebfar\u00eb kombi shqiptar. Dhe jo vet\u00ebm Bismaku si kryesues i Kongresit por asnj\u00eb prej fuqive t\u00eb m\u00ebdha nuk i njishin shqiptar\u00eb si komb\u00eb, e kjo ka qen\u00eb fatale p\u00ebr zgjidhjen e drejt\u00eb t\u00eb \u00e7\u00ebshtjes shqiptare. Sepse si parim i njohjes dhe i formimit t\u00eb shteteve europiane dhe ballkanike ishte parimi komb\u00ebtar. Shqiptar\u00ebt me vones\u00eb t\u00eb madhe b\u00ebjn\u00eb p\u00ebrpjeke q\u00eb prej horizonteve politike osmane t\u00eb dalin n\u00eb horizonte evropiane.<\/p>\n\n\n\n

Rexhep Qosja p\u00ebr shqiptar\u00ebt n\u00eb Kongresin e Berlinit<\/strong><\/p>\n\n\n\n

N\u00eb lidhje me k\u00ebt\u00eb \u00e7\u00ebshtje profesor Rexhep Qosja, nd\u00ebr t\u00eb tjerat shprehet:\u201dN\u00eb Kongresin e Berlinit p\u00ebrfaq\u00ebsues\u00ebve shqiptar\u00eb nuk u l\u00ebjohet n\u00eb marrin pjes\u00eb n\u00eb cil\u00ebsi zyrtare n\u00eb punimet e tij, sepse n\u00eb Kongresin e Berlinit trojet shqiptare trajtohen\u201dzot\u00ebrime turke\u201d, kurse shqiptar\u00ebt n\u00ebnshtetas t\u00eb Turqis\u00eb\u201d! Vet\u00ebm pse rreth dy t\u00eb tretat e tij e kishin pranuar fen\u00eb myslimane, shpallej k\u00ebshtu popull\u00eb i paqen\u00eb ! M\u00eb tutje Qosja shton:\u201dShqiptar\u00ebt kan\u00eb p\u00ebsuar d\u00ebmtim t\u00eb r\u00ebnd\u00eb, tragjik, prej politik\u00ebs s\u00eb Fuqive t\u00eb M\u00ebdha evropiane\u2026 p\u00ebr ar\u00ebsye se dy t\u00eb tretat e tij i takonin fes\u00eb myslimane dhe pse ishin n\u00ebn pushtimet e nj\u00eb perandorie q\u00eb k\u00ebt\u00eb fe e kishte p\u00ebrhapur me shpat\u00eb dhe zjarr. N\u00eb koh\u00ebn kur p\u00ebr Evrop\u00ebn e krishter\u00eb feja dhe komb\u00ebsia ishin nj\u00ebsh, shqiptar\u00ebt e gjetur n\u00eb gjirin e nj\u00eb perandorie, pothuaj, islamike, s\u2019kishin se si t\u00eb shikoheshin ve\u00e7se si dikush q\u00eb nuk i takon Evrop\u00ebs as me fen\u00eb, as me etnin\u00eb, prandaj as me fatin, si dikush q\u00eb prej Evrop\u00ebs trajtohej i p\u00ebrjashtuari i Evrop\u00ebs!\u201d ( Rexhep Qosja, Studimi: \u00c7\u00ebshtja Shqiptare-Historia dhe politika, faq.8 dhe 47, Instituti albanologjik, Prishtin\u00eb, 1994).<\/p>\n\n\n\n

Ismail Qemali n\u00eb Lond\u00ebr 1913<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Menj\u00ebher\u00eb pasi u b\u00eb e njohur mbledhja e af\u00ebrt e Konferenc\u00ebs s\u00eb Ambasador\u00ebve n\u00eb Lond\u00ebr me 1913, Ismail Qemali me antar\u00ebt e Delegacionit t\u00eb Qeveris\u00eb s\u00eb P\u00ebrkohshme t\u00eb Vlor\u00ebs shkoi n\u00eb Lond\u00ebr p\u00ebr takime dhe bisedime me politikant\u00eb e lart\u00eb t\u00eb Anglis\u00eb me q\u00ebllim t\u00eb p\u00ebrfitimit t\u00eb p\u00ebrkrahjes s\u00eb tyre p\u00ebr ruajtjen e kufijve etnik t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb.<\/p>\n\n\n\n

Mir\u00ebpo, I. Qemali largohet nga Londra me ndjenj\u00ebn e misionit t\u00eb pakryer. Dokumentet zyrtare tregojn\u00eb se ai hasi n\u00eb nj\u00eb mos p\u00ebrfillje t\u00eb p\u00ebrgjithshme si n\u00eb qarqet zyrtare britanike ashtu edhe n\u00eb Konferenc\u00ebn e Ambasador\u00ebve. Ashtu q\u00eb vendimet e Konfrenc\u00ebs s\u00eb Londr\u00ebs me 1913, e lan\u00eb gjysm\u00ebn e tokave shqiptare jasht\u00eb kufijve t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb<\/p>\n\n\n\n

P\u00ebr vizit\u00ebn e tij n\u00eb Lond\u00ebr, I. Qemali do t\u00eb flas\u00eb disa muaj m\u00eb von\u00eb, n\u00eb nj\u00eb takim me gazetar\u00eb t\u00eb huaj n\u00eb Vlor\u00eb n\u00eb shtator 1913. Ai u shpreh krejt i zhg\u00ebnjyer. Nd\u00ebr t\u00eb tjerat I. Qemali deklaroi:\u201d Se shkoi n\u00eb kryeqytetin anglez me shpres\u00eb se do t\u00eb arrinte di\u00e7ka n\u00eb Angli\u201d, por u ndesh me nj\u00eb moskuptim t\u00eb plot\u00eb nga dy krah\u00ebt e politik\u00ebs angleze. \u201cLiberal\u00ebt, – thot\u00eb I. Qemali, – mendonin se shqiptar\u00ebt ishin t\u00eb gjith\u00eb turq dhe mysliman\u00eb, nd\u00ebrsa konservator\u00ebt i quanin prish\u00ebs t\u00eb paq\u00ebs, nj\u00ebsoj si irlandez\u00ebt\u201d(Arben Puto, Studimi: \u201cShqip\u00ebria Politike 1912-1939\u201d, faqe, 91, Tiran\u00eb, 2009).<\/p>\n\n\n\n

Faktor\u00ebt ndikues n\u00eb islamizmin e popullsis\u00eb shqiptare<\/strong><\/p>\n\n\n\n

N\u00eb shekullin XV Shqip\u00ebria ishte e okupuar nga Perandoria Osmane dhe vendosja e pushtetit otoman n\u00eb trojet shqiptare pati pasoja t\u00eb r\u00ebnda e afatgjate p\u00ebr historin\u00eb, kultur\u00ebn dhe kombin shqiptar, si dhe p\u00ebr formimin e shtetit shqiptar.<\/p>\n\n\n\n

Si rrjedhoj\u00eb e pushtetit dhe e sundimit kat\u00ebrshekullor\u00eb Osman, shqiptar\u00ebt hyn\u00eb n\u00eb historin\u00eb moderne t\u00eb ndar\u00eb n\u00eb tri fe; krahas besimeve t\u00eb m\u00ebparshme katolike dhe ortodokse, t\u00eb cilat i ruajti nj\u00eb pjes\u00eb e ppull\u00ebsis\u00eb, u shtrua edhe ajo myslimane, s\u00eb cil\u00ebs i p\u00ebrkiste tashm\u00eb shumica e shqiptar\u00ebve. Turqit jan\u00eb p\u00ebrpjekur p\u00ebr t\u00eb \u00e7rr\u00ebnjos gjith\u00e7ka ka qen\u00eb e past\u00ebr shqiptare dhe p\u00ebr t\u2019ua imponuar shqiptar\u00ebve nj\u00eb kultur\u00eb tjet\u00ebr, at\u00eb t\u00eb bot\u00ebs orientale-islamike, me q\u00ebllim q\u00eb t\u2019i ndante ata nga djepi i qytet\u00ebrimit evropian.<\/p>\n\n\n\n

P\u00ebrhapja e islamit n\u00eb trojet shqiptare ishte nj\u00eb dukuri e shkaktuar prej bashk\u00ebpunimit t\u00eb nj\u00eb numri faktor\u00ebsh t\u00eb natyrave t\u00eb ndryshme: politike, ekonomike, kulturore, fetare si dhe t\u00eb presionit t\u00eb pushtetit turk, sepse Perandoria Osmane ishte forc\u00eb okupuese dhe pushtuese. Pra, si e till\u00eb ka qen\u00eb dhe forc\u00eb represive kundra indentitetit shqiptar.<\/p>\n\n\n\n

Historiania e njohur Emine Bakalli, rreth k\u00ebsaj \u00e7\u00ebshtje, nd\u00ebr t\u00eb tjerat shkruan:\u201dMasat antishqiptare t\u00eb regjimit xhonturk, t\u00eb k\u00ebtij \u201cdespotizmi konstitucional\u201d, si\u00e7 ishte mbydhja e shkollave shqipe, e klubeve, e gazetave, p\u00ebrndjekja dhe nd\u00ebshkimi i m\u00ebsuesve dhe veprimtar\u00ebve shqiptar\u00eb; mobilizimi dhe organizimi antikomb\u00ebtar i pjes\u00ebs fanatike dhe t\u00eb pavet\u00ebdijshme t\u00eb shqiptar\u00ebve kund\u00ebr alfabetit dhe simboleve tjera komb\u00ebtare; vjelja me dhun\u00eb e taksave t\u00eb vjetra dhe t\u00eb reja; \u00e7armatimi, rekrutimi etj. filluan shum\u00eb shpejt pasi q\u00eb xhonturqit mor\u00ebn pushtetin. Nivelet m\u00eb t\u00eb larta t\u00eb tyre, pretendonin p\u00ebr shkrirjen e shqiptar\u00ebve n\u00eb osman\u00eb duke mohuar ekzistenc\u00ebn e kombit shqiptar. Sa p\u00ebr fillim xhonturqit projektuan iden\u00eb q\u00eb shqiptar\u00ebt t\u00eb zhvishen nga aspiratat komb\u00ebtare p\u00ebrmes nj\u00eb represioni t\u00eb papar\u00eb\u201d(Prof. dr. Emine Bakalli, Revista: \u201cGjurmime albanologjike-Seria e shkencave historike, Prishtin\u00eb, 2011, f.190.).<\/p>\n\n\n\n

Gjendja shqet\u00ebsuese e Diaspor\u00ebs shqiptare n\u00eb Turqi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

N\u00eb Samitin e dyt\u00eb t\u00eb Diaspor\u00ebs shqiptare, mbajtur n\u00eb Tiran\u00eb m\u00eb 2 mars 2019, nj\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsues i diaspor\u00ebs shqiptare nga Turqia n\u00eb kumtes\u00ebn e tij mbi pozit\u00ebn e shqiptar\u00ebve n\u00eb Turqi, nd\u00ebr t\u00eb tjera theksoi: N\u00eb Turqi jan\u00eb m\u00eb se 3 milion qytetar\u00eb q\u00eb deklarohen si shqiptar\u00eb dhe nuk g\u00ebzojn\u00eb kurrfar\u00eb t\u00eb drejtash p\u00ebr ruajtjen e identitetit komb\u00ebtar. Madje as ato elementare t\u00eb shkrim leximit n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe, sikurse b\u00ebhet n\u00eb shtetet e Evrop\u00ebs Per\u00ebndimore. N\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr Qeveria shqiptare nuk nd\u00ebrmerr kurrgj\u00eb n\u00ebp\u00ebrmjet t\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnieve diplomatike me shtetin e Turqis\u00eb p\u00ebr tejkalimin e nj\u00eb gjendje t\u00eb till\u00eb diskriminuese, q\u00eb \u00ebsht\u00eb e ndaluar me t\u00eb ndrejtat nd\u00ebrkomb\u00ebtare. M\u00eb tutje referuesi konstatoi: gj\u00ebndja e till\u00eb \u00ebsht\u00eb shqet\u00ebsuese dhe alarmante p\u00ebr Diaspor\u00ebn shqiptare n\u00eb Turqi, sepse vazhdon process i asimilimit t\u00eb tyre n\u00eb nacionalitetin turk.<\/p>\n\n\n\n

Ngritja e memorialit  turk n\u00eb Tiran\u00eb, n\u00eb d\u00ebm t\u00eb  identitetit komb\u00ebtar<\/strong><\/p>\n\n\n\n

N\u00eb gusht t\u00eb vitit 2019, Bashkia e Tiran\u00ebs ngriti nj\u00eb monument p\u00ebrkujtimor n\u00eb Parkun e Liqenit, Tiran\u00eb, n\u00eb nder t\u00eb 251 qytetar\u00ebve turq t\u00eb vrar\u00eb gjat\u00eb grushtit t\u00eb d\u00ebshtuar t\u00eb shtetit t\u00eb korrikut 2016. Gjithashtu, me mb\u00ebshtetjen e qeveris\u00eb turke, Bashkia ka mbjell\u00eb aty 251 rrape t\u00eb sjella nga Turqia, dhe rrug\u00ebs i dha emrin \u201cD\u00ebshmor\u00ebt e 15 Korrikut\u201d. Memoriali p\u00ebrmban emrat e 251 qytetar\u00ebve t\u00eb vrar\u00eb n\u00eb mbrojtje t\u00eb qeveris\u00eb s\u00eb Presidentit Erdogan, gjat\u00eb tentativ\u00ebs p\u00ebr grusht shteti t\u00eb 2016-shit.<\/p>\n\n\n\n

Shqip\u00ebria \u00ebsht\u00eb vendi i par\u00eb dhe i vet\u00ebm n\u00eb bot\u00eb q\u00eb i ngre memorial viktimave t\u00eb grushtit t\u00eb d\u00ebshtuar t\u00eb shtetit n\u00eb Turqi. Gjithashtu, n\u00eb Shqip\u00ebri nuk ekziston asnj\u00eb memorial i ngjash\u00ebm p\u00ebr asnj\u00eb vend tjet\u00ebr n\u00eb bot\u00eb.<\/p>\n\n\n\n

Nuk \u00ebsht\u00eb e qart\u00eb se kur, mbi baz\u00eb t\u00eb cilit motiv dhe \u00e7far\u00eb procedurave Bashkia e Tiran\u00ebs vendosi ngritjen e memorialit t\u00eb p\u00ebrmendur. Njoftimi p\u00ebr p\u00ebrurimin e rrug\u00ebs, parkut dhe memoriali nuk \u00ebsht\u00eb shfaqur n\u00eb asnj\u00eb nga faqet e Bashkis\u00eb Tiran\u00eb, ku paraqitet \u00e7do aktivitet i saj dhe i drejtuesve t\u00eb bashkis\u00eb(Nga Alba Mborja, 08.08. 2019, Tiran\u00eb).<\/p>\n\n\n\n

P\u00ebrkrah ambasadorit t\u00eb Turqis\u00eb, Murat Ahmet Yoruk, n\u00eb ceremonin\u00eb e p\u00ebrurimit ka marr\u00eb pjes\u00eb n\u00ebnkryetari i Bashkis\u00eb Tiran\u00eb, Arbian Mazniku.<\/p>\n\n\n\n

P\u00ebrpara p\u00ebrurimit, ambasada e Turqis\u00eb organizoi dhe \u201cMarshimin e fitores s\u00eb demokracis\u00eb\u201d, nga Sheshi \u201cN\u00ebna Tereze\u201d deri te parku q\u00eb Bashkia e Tiran\u00ebs ka ngritur n\u00eb nder t\u00eb viktimave nga organizator\u00ebt e grusht shtetit.<\/p>\n\n\n\n

Ngritja e memorialit t\u00eb ashtuqujtur d\u00ebshmor\u00ebve turq n\u00eb Tiran\u00eb, paraqet nj\u00eb skandal t\u00eb madh historik t\u00eb papar\u00eb t\u00eb politik\u00ebs shqiptare, e q\u00eb \u00ebsht\u00eb n\u00eb d\u00ebm t\u2019 identitetit komb\u00ebtar shqiptar. Kjo d\u00ebshmon se politika e shtetit shqiptar \u00ebsht\u00eb kontradiktore. N\u00eb nj\u00ebr\u00ebn an\u00eb, Shqip\u00ebria \u00ebsht\u00eb antare e NATO-s\u00eb dhe deklarohet se \u00ebsht\u00eb p\u00ebrcaktua p\u00ebr integrime n\u00eb Bashk\u00ebsin\u00eb Europiane, kurse n\u00eb an\u00ebn tjet\u00eb me t\u00eb madhe p\u00ebrqafon vlerat e nj\u00eb regjimit politik diktatorial t\u00eb Erdoganit. Andaj,njohjet nga shkencat politike tregojn\u00eb se fundamentalizmi fetar n\u00eb politik \u00ebsht\u00eb i d\u00ebmsh\u00ebm p\u00ebr rendin shoq\u00ebror, e n\u00eb ve\u00e7anti \u00ebsht\u00eb i rreziksh\u00ebm p\u00ebr shoq\u00ebrin\u00eb shqiptare.<\/p>\n\n\n\n

.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Nga Nik\u00eb Gashaj Nj\u00eb nd\u00ebr faktor\u00ebt m\u00eb me r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb p\u00ebrcaktimit t\u00eb identitetit komb\u00ebtar \u00ebsht\u00eb p\u00ebrdorimi i gjuh\u00ebs amtare ( private, publike dhe zyrtare) dhe arsimimi komb\u00ebtar. Njohjet historike tregojn\u00eb se themelimi i shkollave n\u00eb trojet shqiptare u b\u00eb gjat\u00eb mesjet\u00ebs me nism\u00ebn e urdhrave kishtar\u00eb, sidomos t\u00eb urdhrit dominikan. Nj\u00eb aktivitet i k\u00ebtill\u00eb filloi […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":14722,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_seopress_robots_primary_cat":"","_seopress_titles_title":"","_seopress_titles_desc":"","_seopress_robots_index":"","footnotes":""},"categories":[2,12],"tags":[1180],"class_list":["post-28872","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualitet","category-opinione","tag-nik-gashaj"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28872","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=28872"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28872\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":28873,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28872\/revisions\/28873"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/14722"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=28872"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=28872"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=28872"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}