{"id":28738,"date":"2021-04-07T20:36:57","date_gmt":"2021-04-07T18:36:57","guid":{"rendered":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/?p=28738"},"modified":"2021-04-07T20:36:57","modified_gmt":"2021-04-07T18:36:57","slug":"dukesha-feministe-qe-donte-shqiperine","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/?p=28738","title":{"rendered":"Dukesha feministe q\u00eb donte Shqip\u00ebrin\u00eb"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image alignwide size-full\"><a href=\"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/elena-gjika.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"535\" height=\"350\" src=\"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/elena-gjika.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-28739\" srcset=\"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/elena-gjika.jpg 535w, https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/elena-gjika-300x196.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 535px) 100vw, 535px\" \/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<p>Nga Gladiola Jorbus<\/p>\n\n\n\n<p>Feministe, publiciste, patriote dhe diplomate, e mir\u00ebnjohura Dora d\u2019Istria solli n\u00eb v\u00ebmendje \u00e7\u00ebshtjen shqiptare n\u00eb aren\u00ebn bot\u00ebrore. Gruaja fisnike ishte mb\u00ebshtet\u00ebse e guximshme e k\u00ebsaj kauze p\u00ebr shkak t\u00eb prejardhjes s\u00eb saj at\u00ebrore dhe d\u00ebshironte t\u00eb sensibilizonte popujt e tjer\u00eb n\u00eb lidhje me t\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>Dora d&#8217;Istria, pseudonimi i dukesh\u00ebs Helena Koltsova-Massalskaya, e lindur Elena Gjika, (Bukuresht, 22 janar 1828 &#8211; Firence, 17 n\u00ebntor 1888) ishte nj\u00eb shkrimtare dhe fisnike rumune, me origjin\u00eb shqiptare, p\u00ebrfaq\u00ebsuese e romantizmit dhe e feminizmit, e konsideruar si Mary Shelley e Evrop\u00ebs Lindore.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;Ajo u martua me duk\u00ebn Alexander Koltsov-Massalski me t\u00eb cilin jetoi disa vjet n\u00eb Rusi, kryesisht n\u00eb Sh\u00ebn Petersburg, ndon\u00ebse Dora kurr\u00eb nuk i \u00e7moi pik\u00ebpamjet nacionaliste t\u00eb burrit t\u00eb saj apo fanatizmin ortodoks lindor t\u00eb oborrit perandorak. Nd\u00ebrsa sh\u00ebndeti i saj po p\u00ebrkeq\u00ebsohej p\u00ebr shkak t\u00eb klim\u00ebs, ajo ndoqi k\u00ebshillat e bashk\u00ebshortit t\u00eb saj dhe udh\u00ebtoi n\u00eb Evrop\u00ebn Qendrore. S\u00eb pari vizitoi Zvicr\u00ebn dhe m\u00eb pas u largua drejt Greqis\u00eb e Anadollit. M\u00eb n\u00eb fund, mb\u00ebrriti n\u00eb Itali ku jetoi n\u00eb nj\u00eb vil\u00eb n\u00eb Firence, teksa her\u00eb pas here udh\u00ebtonte n\u00eb drejtim t\u00eb Franc\u00ebs, Irland\u00ebs apo Shteteve t\u00eb Bashkuara.<\/p>\n\n\n\n<p>Ajo u cil\u00ebsua si nj\u00eb nd\u00ebr grat\u00eb m\u00eb erudite t\u00eb shekullit XIX dhe solli n\u00eb v\u00ebmendje q\u00eb p\u00ebrpara dy shekujve, argumentet mbi origjin\u00ebn e pabarazis\u00eb midis gjinive; nj\u00eb dukuri kjo me natyr\u00eb thell\u00ebsisht sociale.<\/p>\n\n\n\n<p>Midis t\u00eb tjerash botoi artikuj dhe studime si &#8220;Komb\u00ebsia Shqiptare, sipas k\u00ebng\u00ebve popullore&#8221; dhe &#8220;Shqiptar\u00ebt e t\u00eb dyja an\u00ebve t\u00eb Adriatikut&#8221;, t\u00eb cilat argumentojn\u00eb ekzistenc\u00ebn e kombit shqiptar, trash\u00ebgimin\u00eb artistiko &#8211; kulturore, let\u00ebrsin\u00eb gojore, folklorin e kostumografin\u00eb unike t\u00eb t\u00eb gjitha trevave shqiptare.<\/p>\n\n\n\n<p>Dora d\u2019Istria shkroi: &#8220;Populli shqiptar, nj\u00eb nga m\u00eb t\u00eb vjetrit n\u00eb Evrop\u00eb, meriton t\u00eb jet\u00eb i lir\u00eb p\u00ebr t\u00eb zhvilluar aft\u00ebsit\u00eb e tij krijuese&#8230; &#8220;.<\/p>\n\n\n\n<p>Asokohe, grat\u00eb natyrsh\u00ebm p\u00ebrjashtoheshin nga mund\u00ebsia p\u00ebr t\u2019u shkolluar, dhe rrjedhimisht nuk mund t\u00eb ishin pjes\u00ebmarr\u00ebse, as n\u00eb jet\u00ebn publike e as n\u00eb at\u00eb politike.<\/p>\n\n\n\n<p>Elena Gjika synonte t\u00eb \u00e7lironte shoq\u00ebrin\u00eb nga vargonjt\u00eb e nj\u00eb mend\u00ebsie t\u00eb prapambetur q\u00eb emfazonte stereotipet e vjet\u00ebruara, n\u00eb lidhje me rolet fem\u00ebrore dhe mashkullore apo q\u00eb evidentonte inferioritetin e gruas.<\/p>\n\n\n\n<p>Dora d&#8217;Istria u mb\u00ebshtet n\u00eb panoram\u00ebn evropiane t\u00eb koh\u00ebs p\u00ebr t\u00eb shprehur mendimet e saj inovative dhe krijuese n\u00eb lidhje me r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e arsimit, duke theksuar se edukimi moral z\u00eb nj\u00eb vend serioz dhe realizohet p\u00ebrmes edukimit familjar. Kontributi i saj n\u00eb kultur\u00eb e n\u00eb politik\u00eb ishte i ndjesh\u00ebm n\u00eb saj\u00eb t\u00eb botimeve t\u00eb shumta.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb artikujt, n\u00eb veprimtarin\u00eb e saj intelektuale dhe n\u00eb t\u00eb gjitha temat q\u00eb l\u00ebvroi, Dora d\u2019Istria nxorri n\u00eb pah nivelin kulturor, kozmopolitanizmin e toleranc\u00ebn, ku lajtmotiv kishte vler\u00ebsimin ndaj gruas.<\/p>\n\n\n\n<p>Ishte njoh\u00ebse dhe zot\u00ebruese e disa gjuh\u00ebve si: fr\u00ebngjisht, anglisht, gjermanisht, rusisht, greqisht, latinisht, shqip dhe padyshim rumanisht. U p\u00ebrpoq t\u00eb krahasonte me nj\u00ebra-tjetr\u00ebn kultura dhe tradita t\u00eb ndryshme, sepse vet\u00ebm duke b\u00ebr\u00eb referenca n\u00eb kultur\u00ebn e nj\u00eb vendi mund t\u00eb hulumtosh e ndikosh n\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsimin e tij. Dora d\u2019Istria shfaqi interes p\u00ebr gjendjen e grave n\u00eb vende t\u00eb ndryshme t\u00eb kontinentit evropian, p\u00ebrfshir\u00eb Rumanin\u00eb, Bullgarin\u00eb dhe Shqip\u00ebrin\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>Ajo kishte p\u00ebr zem\u00ebr politik\u00ebn, shkencat natyrore, fen\u00eb, filozofin\u00eb, estetik\u00ebn dhe besonte fort se kultura e Evrop\u00ebs Per\u00ebndimore kishte ep\u00ebrsi ndaj asaj s\u00eb Evrop\u00ebs Lindore, ndaj donte t\u00eb mb\u00ebshteste dhe t\u00eb ndikonte sa m\u00eb shum\u00eb n\u00eb emancipimin kulturor, p\u00ebrt\u00ebritjen e poezis\u00eb dhe p\u00ebrqafimin e proz\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n<p>Nj\u00eb merit\u00eb tjet\u00ebr q\u00eb Dora d&#8217;Istria ua atribuonte grave ishte aft\u00ebsia e tyre p\u00ebr t\u00eb rritur nd\u00ebrgjegj\u00ebsimin n\u00eb favor t\u00eb paqes. Si nj\u00eb mb\u00ebshtet\u00ebse e flakt\u00eb e idealeve t\u00eb liris\u00eb, ajo ishte pro demokracis\u00eb dhe n\u00eb mbrojtje t\u00eb t\u00eb shtypurve e t\u00eb dobt\u00ebve.<\/p>\n\n\n\n<p>Veprimtaria e saj mori v\u00ebmendje dhe nga gjenerali italian Giuseppe Garibaldi (Xhuzepe Garibaldi) i cili e quajti at\u00eb &#8220;nj\u00eb heroin\u00eb, mot\u00ebr, nj\u00eb shpirt i orientuar drejt idealeve m\u00eb t\u00eb larta &#8220;.<\/p>\n\n\n\n<p>Dora d\u2019Istria studioi figur\u00ebn e gruas shqiptare, zgjuarsin\u00eb e saj dhe v\u00ebshtir\u00ebsit\u00eb e m\u00ebdha q\u00eb haste p\u00ebr t\u00eb fituar lirin\u00eb e shprehjes, n\u00eb nj\u00eb vend konservator, ku gruaja duhej t\u00eb mbetej e varur nga burri.<\/p>\n\n\n\n<p>Elena Gjika u p\u00ebrqendrua n\u00eb edukimin e grave, si\u00e7 shprehej dhe Sami Frash\u00ebri: &#8220;T\u00eb edukosh nj\u00eb njeri do t\u00eb thot\u00eb t\u00eb mbjell\u00ebsh nj\u00eb pem\u00eb q\u00eb vet\u00ebm jep hije, nd\u00ebrsa t\u00eb edukosh nj\u00eb grua do t\u00eb thot\u00eb t\u00eb mbjell\u00ebsh nj\u00eb pem\u00eb e cila, p\u00ebrve\u00e7se ofron hije, t\u00eb jep edhe fruta &#8220;.<\/p>\n\n\n\n<p>Si grua, ajo gjithashtu u shpreh fuqimisht p\u00ebr mbrojtjen e grave n\u00eb zona t\u00eb ndryshme evropiane, q\u00eb ndryshojn\u00eb nga nj\u00ebra &#8211; tjetra n\u00eb kultur\u00eb, tradita, kushte materiale, morale, shoq\u00ebrore &#8211; politike, juridiko &#8211; ekonomike. K\u00ebshtu q\u00eb pik\u00ebrisht n\u00eb vepr\u00ebn\u2019 Les femmes en Orient\u2019 (Grat\u00eb n\u00eb Orient), ajo pasqyroi nj\u00eb ekzaminim t\u00eb gjendjes s\u00eb femr\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n<p>Dora d\u2019Istria ka dh\u00ebn\u00eb kontribut t\u00eb pa\u00e7muar duke luftuar dhe duke hedhur themelet n\u00eb rrug\u00ebn e civilizimit t\u00eb grave me guxim, vendosm\u00ebri e aft\u00ebsi. Ajo dhe simotrat e saj kudo n\u00eb Evrop\u00eb thyen tabut\u00eb q\u00eb kishin t\u00eb b\u00ebnin me shtypjen, varf\u00ebrin\u00eb apo injoranc\u00ebn.<\/p>\n\n\n\n<p>P\u00ebrmes udh\u00ebtimeve t\u00eb shumta, eruditja zbuloi dhe dep\u00ebrtoi n\u00eb thell\u00ebsi t\u00eb universit fem\u00ebror dhe pasqyroi gjith\u00e7ka n\u00eb revistat m\u00eb me prestigj t\u00eb koh\u00ebs. Elena mori pjes\u00eb gjall\u00ebrisht n\u00eb l\u00ebvizjen kulturore p\u00ebrparimtare t\u00eb Evrop\u00ebs si kund\u00ebrshtare e sundimit despotik monarkist.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Ajo vler\u00ebsohej shum\u00eb n\u00eb qarqet intelektuale dhe kulturore t\u00eb koh\u00ebs, si nj\u00eb mb\u00ebshtet\u00ebse e fort\u00eb e Rilindjes Shqiptare dhe g\u00ebzonte respekt e vler\u00ebsim. Ajo konsiderohet pa asnj\u00eb dyshim si nj\u00eb fener ndri\u00e7ues i feminizmit n\u00eb rang evropian e m\u00eb gjer\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p><em>Referenca: Studime, Itali: Universiteti i Barit \u2018Aldo Moro\u2019. <\/em><em><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nga Gladiola Jorbus Feministe, publiciste, patriote dhe diplomate, e mir\u00ebnjohura Dora d\u2019Istria solli n\u00eb v\u00ebmendje \u00e7\u00ebshtjen shqiptare n\u00eb aren\u00ebn bot\u00ebrore. Gruaja fisnike ishte mb\u00ebshtet\u00ebse e guximshme e k\u00ebsaj kauze p\u00ebr shkak t\u00eb prejardhjes s\u00eb saj at\u00ebrore dhe d\u00ebshironte t\u00eb sensibilizonte popujt e tjer\u00eb n\u00eb lidhje me t\u00eb. Dora d&#8217;Istria, pseudonimi i dukesh\u00ebs Helena Koltsova-Massalskaya, e [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":28739,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_seopress_robots_primary_cat":"","_seopress_titles_title":"","_seopress_titles_desc":"","_seopress_robots_index":"","_seopress_analysis_target_kw":"","footnotes":""},"categories":[2,12],"tags":[],"class_list":["post-28738","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualitet","category-opinione"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28738","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=28738"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28738\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":28740,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28738\/revisions\/28740"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/28739"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=28738"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=28738"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=28738"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}