{"id":28497,"date":"2021-03-15T14:16:00","date_gmt":"2021-03-15T13:16:00","guid":{"rendered":"http:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/?p=28497"},"modified":"2021-03-16T14:16:29","modified_gmt":"2021-03-16T13:16:29","slug":"dy-kuptime-te-nacionalizmit","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/?p=28497","title":{"rendered":"DY KUPTIME T\u00cb NACIONALIZMIT"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Nga Nik\u00eb Gashaj<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Shp\u00ebrb\u00ebrja e federatave socialiste evropiane, luft\u00ebrat nd\u00ebretnike t\u00eb viteve 1990 n\u00eb ish Jugosllavi, tensionet nd\u00ebretnike n\u00eb nj\u00eb num\u00ebr vendesh t\u00eb Europ\u00ebs Per\u00ebdimore, ngrit\u00ebn pyetjen se si t\u00eb dallohen l\u00ebvizjet nacional-emancipuese nga secesionizmi, ndjenjat komb\u00ebtare dhe respektimi i vlerave komb\u00ebtare nga shovinizmi, dometh\u00ebn\u00eb nga shfaqje e intoleranc\u00ebs dhe urrejtjes ndaj kombeve t\u00eb tjera. Me nj\u00eb fjal\u00eb, si t\u00eb dallojm\u00eb parimin komb\u00ebtar si nj\u00eb form\u00eb(moderne) e  formimit(organizimit) t\u00eb bashk\u00ebsis\u00eb njer\u00ebzore nga nacionalizmi si nj\u00eb ideologji e\u201dgjakut dhe tok\u00ebs\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Kjo pyetje, nuk \u00ebsht\u00eb plot\u00ebsisht e thjesht\u00eb pasi n\u00eb literatur\u00eb ekzistojn\u00eb dy m\u00ebsime t\u00eb plota t\u00eb nacionalizmit. Disa autor\u00eb, ve\u00e7an\u00ebrisht nga ish Jugosllavia, e kuptojn\u00eb termin nacionaliz\u00ebm ekskluzivisht n\u00eb konotacionin negativ, si\u00e7 jan\u00eb shovinizmi,  hegjemonia, unitarizmi nacional.<\/p>\n\n\n\n

Megjithat\u00eb, n\u00eb vender e Evrop\u00ebs Pr\u00ebndimore, termi nacionaliz\u00ebm p\u00ebrdoret n\u00eb kuptimin negativ dhe pozitiv. Ajo q\u00eb kuptohet n\u00eb Ballkan si nj\u00eb ndjenj\u00eb komb\u00ebtare, n\u00eb Per\u00ebndim konsiderohet si nacionaliz\u00ebm n\u00eb nj\u00eb kuptim pozitiv.<\/p>\n\n\n\n

Filozofi i mir\u00ebnjohur kroat Millan Kangrga<\/strong> i gjen rr\u00ebnj\u00ebt epistemologjike t\u00eb nacionalizmit etnik n\u00eb \u201cngritjen e ve\u00e7orive n\u00eb nivelin e p\u00ebrgjith\u00ebsis\u00eb\u201d. K\u00ebtu, vetem individualiteti dhe ve\u00e7orit\u00eb rriten si vlera t\u00eb vetme. Nd\u00ebrgjegja nacionaliste, thot\u00eb ai, k\u00ebmb\u00ebngul n\u00eb ve\u00e7orit\u00eb kund\u00ebr gjeneralitetit si universaliteti i njer\u00ebzimit, i drejtuar vet\u00ebm nga ajo e vetja (thjesht e lindur, klanore dhe fisnore dhe e mbyllur n\u00eb vetvete), dhe kund\u00ebr gjith\u00e7kaje tjet\u00ebr dhe t\u00eb ndryshme.  Me an\u00eb t\u00eb k\u00ebsaj, njeriu \u00ebsht\u00eb m\u00eb af\u00ebr llojve t\u00eb kafsh\u00ebve, se sa rac\u00ebs njer\u00ebzore\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Dy lloj\u00ebt e nacionalizmit rrjedhin nga natyra e dyfisht\u00eb e vet\u00eb kombit. \u00cbsht\u00eb nj\u00eb form\u00eb e emancipimit dhe nj\u00eb form\u00eb e tjet\u00ebrsimit. Q\u00eb kombi nuk \u00ebsht\u00eb apriori prodhues i shovinizmit dhe hegjemonis\u00eb konfirmohet nga shembuj t\u00eb sjelljeve t\u00eb ndryshme t\u00eb Italis\u00eb dhe Gjermanis\u00eb n\u00eb situata t\u00eb ndryshme historike. K\u00ebto dy vende, midis dy luft\u00ebrave bot\u00ebrore, kishin sisteme totalitare, ndoq\u00ebn nj\u00eb politik\u00eb t\u00eb nacionalizmit agresiv dhe raciz\u00ebm. Nd\u00ebrsa sot ato jan\u00eb n\u00eb maj\u00ebn e vendeve demokratike.<\/p>\n\n\n\n

Nacionalizmi, pra nuk \u00ebsht\u00eb  apriori as i mir\u00eb as i keq. Dometh\u00ebn\u00eb mund t\u00eb jet\u00eb edhe i mir\u00eb dhe i keq. Ai uk \u00ebsht\u00eb gjithmon vet\u00ebm pozitiv dhe as nuk \u00ebsht\u00eb gjithmon\u00eb negativ. P\u00ebr shembull, kemi nacionalizmin ekstrem, shovinist n\u00eb fushat\u00ebn koloniale t\u00eb luft\u00ebs s\u00eb Ushtris\u00eb s\u00eb Jugosllavis\u00eb , apo t\u00eb Serbis\u00eb n\u00eb sulmin e armatosur n\u00eb Kosov\u00eb n\u00eb vitet 1998-1999, si dhe krimet masive dhe spastrimi etnik i popullat\u00ebs shqiptare n\u00eb Kosov\u00eb. Ajo ka pas t\u00eb b\u00ebj me nj\u00eb katastrof\u00eb humanitare t\u00eb rrezikimit masiv t\u00eb t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut t\u00eb shqiptar\u00ebve n\u00eb Kosov\u00eb, p\u00ebr \u00e7ka ka intervenua dhe NATO. Ajo paraqet nj\u00eb nacionaliz\u00ebm si ideologji fashiste dhe ideologji okupuese  \u201ce gjakut dhe tok\u00ebs\u201d. N\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr kemi luft\u00ebn e Ushtris\u00eb \u00c7lirimtare t\u00eb Kosov\u00ebs e cila ka p\u00ebfaq\u00ebsuar nj\u00eb luft\u00eb mbrojt\u00ebse, dmth. mbrojtja i mbijetes\u00ebs t\u00eb popullit shqiptar\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb, si dhe mbrojtja e liris\u00eb e pavar\u00ebsis\u00eb komb\u00ebtare dhe territoriale t\u00eb Kosov\u00ebs. Andaj, nacionalizmi i shqiptar\u00ebve n\u00eb Kosov\u00eb ka kuptim t\u00eb nacionalizmit mbrojt\u00ebs t\u00eb jet\u00ebs, liris\u00eb, pavar\u00ebsis\u00eb nga lufta dhe politika imperiale serbe. Pra, nacionalizmi n\u00eb Kosov\u00eb ka rol \u00e7lirimtar, i cili i ka sherbyer q\u00ebllimit t\u00eb barazis\u00eb komb\u00ebtare dhe fitimit t\u00eb liris\u00eb dhe demokracis\u00eb.<\/p>\n\n\n\n

M\u00eb tej, nacionalizmi nuk ka t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn kuptim p\u00ebr anglez\u00ebt dhe p\u00ebr komunitetin katolik t\u00eb Irland\u00ebs s\u00eb Veriut. P\u00ebr popujt e Amerik\u00ebs s\u00eb Jugut, nacionalizmi ka nj\u00eb kuptim mbrojt\u00ebs, nd\u00ebrsa nga k\u00ebndv\u00ebshtrimi i Shteteve t\u00eb Bashkuara t\u00eb Amerik\u00ebs, ai mund t\u00eb interpretohet si anti-amerikaniz\u00ebm, anti-globaliz\u00ebm, madje edhe si anti-demokraci.<\/p>\n\n\n\n

Prandaj, nacionalizmi nuk \u00ebsht\u00eb i nj\u00ebansh\u00ebm, i thjesht\u00eb dhe gjithmon\u00eb i nj\u00ebjt\u00eb, pavar\u00ebsisht nga hoh\u00ebrat e ndryshme dhe rrethanat historike. Sipas disa autor\u00ebve proceset e modernizimit d\u00ebrgojn\u00eb nacionalizmin n\u00eb histori. Sipas autor\u00ebve t\u00eb tjer\u00eb( Karl Deutsh, Ernest Gelner), <\/strong>jan\u00eb pik\u00ebrisht proceset e modernizimit ato q\u00eb inkurojn\u00eb ringjalljen e nacionalizmit.<\/p>\n\n\n\n

Teoricienti i njohur Will Kimllika<\/strong> argumentoi se proceset e institucionalizmit dhe konsolidimit t\u00eb normave liberal-demokratike nuk ulin r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e identiteteve etnokulturore n\u00eb shoq\u00ebri. P\u00ebrkundrazi, ato madje jan\u00eb intensifikuar n\u00eb Per\u00ebndim, pavar\u00ebsisht nga efektet e demokracis\u00eb(Kvebek n\u00eb Kanada, Flamanci n\u00eb Belgjik\u00eb, Bask\u00ebt dhe Katalonasit n\u00eb Spanj\u00eb, etj.).<\/p>\n\n\n\n

Prandaj, shkaqet e nacioalizmit t\u00eb orijentimit shovinist(etnonacionalizmit) nuk duhet t\u00eb k\u00ebrkohen te kombi n\u00eb vetvete, por t\u00eb rrethanat e ndryshme brenda shteteve t\u00eb ve\u00e7anta komb\u00ebtare. S\u00eb pari, n\u00eb pabarazin\u00eb e kolektiviteteve komb\u00ebtare, dmth. n\u00eb shtypjen e identitetit t\u00eb komb\u00ebsive individuale brenda shteteve t\u00eb p\u00ebrb\u00ebra nacionale. Por mund t\u00eb supozohet me siguri t\u00eb konsiderueshme se n\u00eb vendet me zhvillim t\u00eb vonuar komb\u00ebtar,  n\u00eb t\u00eb cilat  klasa qytetare(civile) dhe vet\u00ebdia qytetare jan\u00eb  n\u00eb fillimet e tyre, ka theks m\u00eb t\u00eb madh etnik sesa n\u00eb demokracin\u00eb, dhe se ka mund\u00ebsi m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha q\u00eb \u00e7\u00ebshja komb\u00ebtare t\u00eb sh\u00ebnd\u00ebrrohet n\u00eb nj\u00eb nacionaliz\u00ebm agresiv dhe shoviniz\u00ebm(shembuj jan\u00eb luft\u00ebrat etnike t\u00eb vitit 1992 n\u00eb territorin e ish -Jugosllavis\u00eb).<\/p>\n\n\n\n

P\u00ebrfundim:  n\u00eb teorin\u00eb politike ka pajtim p\u00ebr dallimin midis nacionalizmit etnik(shovinizmit) dhe parimit komb\u00ebtar emancipues. Nacionalizmi kuptohet n\u00eb dy m\u00ebnyra themelore: si ideologji e emancipimit komb\u00ebtar dhe barazis\u00eb s\u00eb popujve n\u00eb nj\u00eb an\u00eb, dhe si ideologji e \u201cgjakut dhe tok\u00ebs\u201d, si shoviniz\u00ebm dhe rasiz\u00ebm, n\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr.<\/p>\n\n\n\n

Dometh\u00ebn\u00eb, t\u00eb gjitha ato p\u00ebrmbajtje sikurse jan\u00eb intoleranca etnike, spastrimi etnik, shoviniz\u00ebm dhe t\u00eb ngjajshme, jan\u00eb sh\u00ebnuar si etnonacionaliz\u00ebm n\u00eb mjediset e Evrop\u00ebs Per\u00ebndimore ose nacionalizmi n\u00eb vendet e Evrop\u00ebs Lindore dhe Juglindore. Na duket racionale p\u00ebr arsye kategorike dhe historike, q\u00eb var\u00ebsisht nga q\u00ebllimet komb\u00ebtare dhe cilat metoda t\u00eb realizimit t\u00eb tyre jan\u00eb n\u00eb p\u00ebrdorim, dallohen nacionalizmi nacional-emancipues dhe nacionalizmi etnik(etnonacionalizmi).<\/p>\n\n\n\n

Ky lloji i dyt\u00eb i nacionalizmit, Habermas<\/strong> e quan fundamentaliz\u00ebm, i cili, meq\u00ebn\u00ebse \u00e7on n\u00eb n\u00eb intoleranc\u00eb, \u00ebsht\u00eb i papajtuesh\u00eb me kushtetut\u00ebn e nj\u00eb shteti demokratik.<\/p>\n\n\n\n

Shtrohet pyetja: cilat mund t\u00eb jen\u00eb karakteristikat themelore t\u00eb nacionalizmit t\u00eb prejardhjes emancipuese? Ato jan\u00eb:  dashuria p\u00ebr vlerat komb\u00ebtare t\u00eb popullit t\u00eb vet dhe respekti p\u00ebr vlerat e popujve t\u00eb tjer\u00eb;  hapja ndaj bot\u00ebs dhe hyrja n\u00eb asociacione integruese; hapja ndaj proceseve t\u00eb modernizimit dhe demokratizimit;  pavar\u00ebsia dhe barazia n\u00eb marr\u00ebdh\u00ebniet midis popujve  dhe gatishm\u00ebria p\u00ebr t\u00eb zgjidhur mosmarr\u00ebveshjet me kombe e tjera ekskluzivisht me mjete paq\u00ebsore, duke lidhur lirit\u00eb e brendshme t\u00eb qytetar\u00ebve me lirit\u00eb e jashtme t\u00eb kombit; hapja p\u00ebr bashk\u00ebjetes\u00eb me  nacionalitete t\u00eb ndryshme (multikulturalizmi).    <\/p>\n\n\n\n

T\u00eb cilat mund t\u00eb jen\u00eb karakteristikat e etnonacionalizmit: madh\u00ebrimi i vetvetes dhe posht\u00ebrimi i popujve t\u00eb tjer\u00eb; gjuh\u00eb urretjeje, faj\u00ebson kombet e tjera dhe bot\u00ebn e jashtme p\u00ebr t\u00eb gjitha fatkeq\u00ebsit\u00eb e  e popullit t\u00eb tij\u201d(teoria e komplotit); lufta p\u00ebr territoret; spastrim etnik; \u201c hap\u00ebsir\u00ebn e jetes\u00ebs s\u00eb kombit t\u00eb vet e k\u00ebrkon n\u00eb varrezat e nj\u00eb kombi tjet\u00ebr\u201d; identiteti i individit zvog\u00eblohet n\u00eb nj\u00eb dimension t\u00eb vet\u00ebm, n\u00eb origjin\u00eb etnike; neveri ndaj demokracis\u00eb, prirje p\u00ebr tirani; t\u00eb drejat kolektive mbi t\u00eb drejtat dhe lirit\u00eb individuale,etj.      <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Nga Nik\u00eb Gashaj Shp\u00ebrb\u00ebrja e federatave socialiste evropiane, luft\u00ebrat nd\u00ebretnike t\u00eb viteve 1990 n\u00eb ish Jugosllavi, tensionet nd\u00ebretnike n\u00eb nj\u00eb num\u00ebr vendesh t\u00eb Europ\u00ebs Per\u00ebdimore, ngrit\u00ebn pyetjen se si t\u00eb dallohen l\u00ebvizjet nacional-emancipuese nga secesionizmi, ndjenjat komb\u00ebtare dhe respektimi i vlerave komb\u00ebtare nga shovinizmi, dometh\u00ebn\u00eb nga shfaqje e intoleranc\u00ebs dhe urrejtjes ndaj kombeve t\u00eb tjera. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":14722,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_seopress_robots_primary_cat":"","_seopress_titles_title":"","_seopress_titles_desc":"","_seopress_robots_index":"","footnotes":""},"categories":[2,12],"tags":[],"class_list":["post-28497","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualitet","category-opinione"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28497","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=28497"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28497\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":28498,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28497\/revisions\/28498"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/14722"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=28497"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=28497"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=28497"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}