{"id":28411,"date":"2021-03-05T20:34:19","date_gmt":"2021-03-05T19:34:19","guid":{"rendered":"http:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/?p=28411"},"modified":"2021-03-05T20:34:19","modified_gmt":"2021-03-05T19:34:19","slug":"trashegimia-kulturore-shqiptare-nen-meshiren-e-kohes","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/?p=28411","title":{"rendered":"TRASH\u00cbGIMIA KULTURORE SHQIPTARE N\u00cbN M\u00cbSHIR\u00cbN E KOH\u00cbS!"},"content":{"rendered":"\n<div class=\"wp-block-image is-style-rounded\"><figure class=\"alignleft size-medium\"><a href=\"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/Qani-osmani.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"300\" height=\"295\" src=\"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/Qani-osmani-300x295.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-13730\" srcset=\"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/Qani-osmani-300x295.jpg 300w, https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/Qani-osmani-70x70.jpg 70w, https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/Qani-osmani.jpg 448w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p><strong>Nga Qani\u00a0 Osmani<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Q\u00eb n\u00eb fillim duhet theksuar se trash\u00ebgimia kulturore \u00ebsht\u00eb trash\u00ebgimi fizike e artefakteve dhe objekteve (atributeve) t\u00eb nj\u00eb grupi ose t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb t\u00eb cilat jan\u00eb t\u00eb trash\u00ebguara nga gjeneratat e kaluara, tek gjeneratat e tashme me q\u00ebllim t\u00eb kujdesit p\u00ebr t\u00eb mir\u00ebn e brezave t\u00eb ardhsh\u00ebm. Trash\u00ebgimia kulturore p\u00ebrfshin pron\u00ebn kulturore e njohur edhe si kultura materiale (t\u00eb till\u00eb si nd\u00ebrtesat, monumentet, peisazhet, librat, veprat e artit dhe objektet e ndryshme), kultur\u00ebn shpirt\u00ebrore, (t\u00eb tilla si folklori, traditat, gjuha dhe njohurit tradicionale), si dhe trash\u00ebgimin\u00eb natyrore.<\/p>\n\n\n\n<p>Doket e zakonet p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb nj\u00eb nga karakteristikat e r\u00ebnd\u00ebsishme etnike t\u00eb \u00e7do bashk\u00ebsie shoq\u00ebrore, sipas t\u00eb cilave \u00ebsht\u00eb zhvilluar jeta e popullit n\u00eb t\u00eb kaluar\u00ebn. Ato jan\u00eb norma t\u00eb krijuara nga p\u00ebrvoja, ligje t\u00eb pashkruara t\u00eb popullit, n\u00eb baz\u00eb t\u00eb t\u00eb cilave drejtohej e qeverisej nj\u00eb shoq\u00ebri e caktuar. Doket e zakonet e popullit ton\u00eb, t\u00eb krijuara n\u00eb rrjedh\u00ebn e gjat\u00eb t\u00eb shekujve q\u00eb nga lasht\u00ebsia e e gjer von\u00eb, jan\u00eb pjes\u00eb p\u00ebrb\u00ebr\u00ebse e kultur\u00ebs popullore shqiptare. Ato jan\u00eb krijuar n\u00eb truallin ku banojn\u00eb shqiptar\u00ebt prej shekujsh dhe kan\u00eb nj\u00eb n\u00ebnshtrat t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00cbsht\u00eb obligim i \u00e7do brezi q\u00eb t\u2019ua l\u00eb trashigim pasardh\u00ebsve vlerat shpirtrore e materiale t\u00eb krijuara prej st\u00ebrgjysheve t\u00eb tyre. Mjerisht, edhe p\u00ebrkund\u00ebr t\u00eb dh\u00ebn\u00ebs se kemi trashiguar thesare t\u00eb pa\u00e7muara, ne s\u2019po ia dalim t\u00eb bartim as minimumin e tyre tek f\u00ebmij\u00ebt tan\u00eb, sepse, p\u00ebr ironi t\u00eb fatit, ato u faturohen gati me ekskluzivitet t\u00eb plot\u00eb t\u00eb tjer\u00ebve. N\u00eb dallim nga e shkuara, aktualisht kjo ndodh p\u00ebr shkak t\u00eb paaft\u00ebsis\u00eb son\u00eb t\u00eb q\u00ebllimshme p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb m\u00eb shum\u00eb n\u00eb planin e daljes zot t\u00eb vlerave kulturore.<\/p>\n\n\n\n<p>Edhe at\u00eb pak pun\u00eb q\u00eb \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb ua kemi borxh entuziast\u00ebve, t\u00eb cil\u00ebt n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb joinstitucionale dhe pa asnj\u00eb ndihm\u00eb materiale, t\u00eb domosdoshme p\u00ebr gjurmimin, evidentimin dhe katalogjizimin e vlerave trash\u00ebgimore, kan\u00eb ngritur muze privat\u00eb n\u00eb pronat dhe me parat\u00eb e tyre, duke u p\u00ebrpjekur q\u00eb k\u00ebsisoj t\u00eb kompensojn\u00eb at\u00eb q\u00eb realisht nuk mund t\u00eb kompesohet, sepse nuk ka trash\u00ebgimi t\u00eb mir\u00ebfillt\u00eb kulturore pa g\u00ebrmime arkeologjike, pa <strong>\u201czhvarrosjen\u201d<\/strong> e vendbanimeve antike, pa arkitektur\u00ebn e koh\u00ebrave q\u00eb s\u2019jan m\u00eb, q\u00eb si veprimtari tejkalojn\u00eb shum\u00ebfish kapacitetet profesionale, mund\u00ebsit\u00eb dhe entuziazmin e individ\u00ebve, sado t\u00eb p\u00ebrkushtuar qofshin ata.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00ebse deri dje kemi mundur t\u00eb arsyetojm\u00eb munges\u00ebn e angazhimit n\u00eb k\u00ebt\u00eb plan, n\u00ebse kemi mundur t\u00eb tolerojm\u00eb vjedhjen e cop\u00ebrave t\u00eb kushtueshme t\u00eb shpirtit, sot nuk mund ta b\u00ebjm\u00eb k\u00ebt\u00eb, sepse i kemi dy universitete, kemi institutin q\u00eb ka nisur t\u00eb kujdeset p\u00ebr trash\u00ebgimin\u00eb ton\u00eb kulturore dhe q\u00eb duhet t\u00eb ndal\u00eb avazin e gjertanish\u00ebm q\u00eb na ka varf\u00ebruar ndoshta pariparuesh\u00ebm nga vlerat q\u00eb na takojn\u00eb, duke na e pamund\u00ebsuar imazhin e qart\u00eb rreth disa periudhave t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb s\u00eb shkuar\u00ebs. Pra, kjo \u00ebsht\u00eb realiteti t\u00eb cilin duhet pranuar pa justifikime, me gatishm\u00ebrin\u00eb q\u00eb gabimet e djeshme t\u2019i shnd\u00ebrrojm\u00eb n\u00eb pik\u00ebn ku do t\u00eb z\u00eb fill kuptimi p\u00ebr vlerat kapitale t\u00eb etnis\u00eb dhe veprimi yn\u00eb ndryshe ndaj tyre.<\/p>\n\n\n\n<p>Shqiptar\u00ebt kan\u00eb trash\u00ebguar nd\u00ebr shekuj shum\u00eb vlera, q\u00eb sot jan\u00eb pjes\u00eb e kultur\u00ebs bot\u00ebrore. Trojet tona jan\u00eb p\u00ebrplot rr\u00ebnoja qytetesh antike; kala t\u00eb banueshme mesjetare; tempuj pagan\u00eb; kisha e manastire, xhami, teqe dhe objekte t\u00eb tjera sakrale me vlera t\u00eb pallogaritshme; qytete me mosh\u00eb mij\u00ebravje\u00e7are&#8230;Shqiptar\u00ebt kan\u00eb nj\u00eb Kanun-nj\u00eb kushtetut\u00eb t\u00eb lasht\u00eb me t\u00eb cil\u00ebn e rregullonin jet\u00ebn e tyre, n\u00eb nj\u00eb koh\u00eb kur t\u00eb tjer\u00ebt hanin lirsh\u00ebm kokat e njeri-tjetrit; t\u00eb shqiptar\u00ebt jan\u00eb, t\u00eb pakt\u00ebn 2 prej shtat\u00eb kodik\u00ebve t\u00eb purport t\u00eb koh\u00ebs s\u00eb Krishtit; n\u00eb trojet tona jan\u00eb ndoshta sixhilatet m\u00eb t\u00eb pasura t\u00eb koh\u00ebs osmane n\u00eb Ballkan; e jona \u00ebsht\u00eb muzika e pap\u00ebrs\u00ebritshme polifonike, bashk\u00eb&nbsp; me eposin e lasht\u00eb t\u00eb kreshnik\u00ebve; i yni \u00ebsht\u00eb institucioni i bes\u00ebs, n\u00ebp\u00ebrmjet t\u00eb cil\u00ebs na ka njohur bota; e jona \u00ebsht\u00eb Gjuha e lasht\u00eb dhe e ve\u00e7ant\u00eb shqipe; veshjet komb\u00ebtare t\u00eb nj\u00eb bukurie t\u00eb rrall\u00eb, p\u00ebr t\u00eb cilat kan\u00eb shkruar personalitete t\u00eb shquara t\u00eb jet\u00ebs kulturore evropiane; e jona \u00ebsht\u00eb dhe let\u00ebrsia unikate t\u00eb cil\u00ebs nuk i mungon pothuajse asnj\u00eb hallk\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme, q\u00eb nga koha kur ajo ishte e helenizuar dhe e latinizuar&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>Natyrisht, pjes\u00eb t\u00eb k\u00ebsaj prone gjenden edhe n\u00eb viset shqiptare t\u00eb Malit t\u00eb Zi, po, si\u00e7 tham\u00eb m\u00eb lart\u00eb, ne nuk arrit\u00ebm t\u2019u dalim zot p\u00ebr shkak t\u00eb thundr\u00ebs s\u00eb tjetrit, po dhe munges\u00ebs s\u00eb guximit qytetar dhe intelektual. P\u00ebr pasoj\u00eb, pothuajse gjith\u00eb artefaktet tona u faturohen sot t\u00eb tjer\u00ebve: tempuj fetar\u00eb t\u00eb t\u00eb par\u00ebve tan\u00eb-kishat katolike dhe ortodokse ua kemi falur sllav\u00ebve; shum\u00eb xhami t\u00eb vjetra, teqe, ura, hamame, sahatkulla, kala dhe sht\u00ebpi monumentale t\u00eb koh\u00ebs s\u00eb sundimit osman&#8230;,ua faturojm\u00eb turq\u00ebve, pa \u00e7ar\u00eb kok\u00ebn se ato jan\u00eb nd\u00ebrtuar nga duart e shkathta t\u00eb mjesht\u00ebrve shqiptar dhe u kan\u00eb takuar po shqiptar\u00ebve t\u00eb atyre koh\u00ebrave; ua kemi falur fqinj\u00ebve traditat, zakonet, adetet tona t\u00eb bukura e t\u00eb rralla; me heshtjen ton\u00eb kronike ua falim t\u00eb tjer\u00ebve edhe kuotat m\u00eb t\u00eb larta t\u00eb etnis\u00eb&#8230;, duke harruar se nj\u00eb etni vlen aq sa i ka dh\u00ebn\u00eb bot\u00ebs personalitete t\u00eb jet\u00ebs shoq\u00ebrore e kulturore q\u00eb me fam\u00ebn e tyre e kan\u00eb kaluar kufirin. N\u00eb k\u00ebsi rrethanash, n\u00eb vend t\u00eb vajit, duhet t\u00eb sfidojm\u00eb mend\u00ebsin\u00eb vet\u00ebshkat\u00ebrruese, t\u00eb imponuar prej tjetrit dhe prej lakmis\u00eb s\u00eb mercenar\u00ebve kulturor, misioni i t\u00eb cil\u00ebve \u00ebsht\u00eb zhveshja jon\u00eb n\u00eb k\u00ebste.<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nga Qani\u00a0 Osmani Q\u00eb n\u00eb fillim duhet theksuar se trash\u00ebgimia kulturore \u00ebsht\u00eb trash\u00ebgimi fizike e artefakteve dhe objekteve (atributeve) t\u00eb nj\u00eb grupi ose t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb t\u00eb cilat jan\u00eb t\u00eb trash\u00ebguara nga gjeneratat e kaluara, tek gjeneratat e tashme me q\u00ebllim t\u00eb kujdesit p\u00ebr t\u00eb mir\u00ebn e brezave t\u00eb ardhsh\u00ebm. Trash\u00ebgimia kulturore p\u00ebrfshin pron\u00ebn kulturore e [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":13730,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_seopress_robots_primary_cat":"","_seopress_titles_title":"","_seopress_titles_desc":"","_seopress_robots_index":"","footnotes":""},"categories":[2,12],"tags":[],"class_list":["post-28411","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualitet","category-opinione"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28411","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=28411"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28411\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":28412,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28411\/revisions\/28412"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/13730"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=28411"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=28411"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=28411"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}