{"id":28388,"date":"2021-03-04T11:03:04","date_gmt":"2021-03-04T10:03:04","guid":{"rendered":"http:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/?p=28388"},"modified":"2021-03-04T11:03:04","modified_gmt":"2021-03-04T10:03:04","slug":"lahuta-dhe-lahutaret-ne-rrezik-zhdukjeje-ne-hot-grude-triesh-e-koje","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/?p=28388","title":{"rendered":"Lahuta dhe lahutar\u00ebt n\u00eb rrezik zhdukjeje n\u00eb Hot, Grud\u00eb, Triesh e Koj\u00eb"},"content":{"rendered":"\n<div class=\"wp-block-image is-style-default\"><figure class=\"aligncenter size-large is-resized\"><a href=\"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/Lahutaret-e-malesise-lahuta.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/Lahutaret-e-malesise-lahuta.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-28389\" width=\"574\" height=\"626\" srcset=\"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/Lahutaret-e-malesise-lahuta.jpg 420w, https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/Lahutaret-e-malesise-lahuta-275x300.jpg 275w\" sizes=\"auto, (max-width: 574px) 100vw, 574px\" \/><\/a><figcaption><em>N\u00eb Foto: Lahutari\u00a0 Gjok\u00eb Kalaj nga Gruda-Mal\u00ebsi<\/em><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p><strong>\u00a0Trash\u00ebgimia shqiptare<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Nga <strong>Gjek\u00eb Gjonaj<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Mal\u00ebsor\u00ebt\u00a0 e\u00a0 Hotit, Grud\u00ebs, Trieshit e Koj\u00ebs\u00a0\u00a0 jan\u00eb t\u00eb njohur p\u00ebr artin\u00a0 e\u00a0 veglave muzikore tradicionale. Ata,\u00a0 p\u00ebrve\u00e7\u00a0 \u00e7iftelis\u00eb, fyellit, zymareve, defit dhe tupanit \u00a0\u00a0preferonin edhe lahut\u00ebn.\u00a0\u00a0 Dikur\u00a0 n\u00eb\u00a0 shumic\u00ebn e rasteve pothuaj \u00e7do familje kishte nga nj\u00eb lahut\u00eb t\u00eb varur n\u00eb mur. Sht\u00ebpia pa lahut\u00eb quhej \u201c sht\u00ebpi e lanun\u201d. Ishte turp p\u00ebr\u00a0 mal\u00ebsorin t\u00eb mos e kishte\u00a0 n\u00eb sht\u00ebpi nj\u00eb lahut\u00eb dhe nj\u00eb pushk\u00eb. Lahuta dhe pushka ishin dy koncepte a dy dukuri , q\u00eb kan\u00eb\u00a0 nd\u00ebrmjet tyre lidhje t\u00eb dyanshme p\u00ebr \u00e7do familje mal\u00ebsore. Lahuta u sh\u00ebrbente\u00a0 mal\u00ebsor\u00ebve \u00a0\u00a0p\u00ebr t\u2019u k\u00ebnduar\u00a0 kreshnik\u00ebve shqiptar\u00eb, nga epika jon\u00eb historike ose baladat dhe rapsodit\u00eb e epik\u00ebs son\u00eb legjendare,\u00a0 <strong>\u00a0kurse pushka p\u00ebr t\u2019u mbrojtur nga armiku.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Lahut\u00ebn e kan\u00eb p\u00ebrdor\u00eb burrat-lahutar\u00ebt, t\u00eb cil\u00ebt\u00a0 kur i binin k\u00ebtij instrumenti\u00a0\u00a0 q\u00ebndronin k\u00ebmb\u00ebkryq\u00a0 dhe e mbanin at\u00eb\u00a0 n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb pjerr\u00ebt n\u00eb drejtim t\u00eb k\u00ebng\u00ebs s\u00eb djatht\u00eb , s\u00eb bashku me harkun. Lahutar\u00ebt\u00a0 i\u00a0 binin dhe i k\u00ebndonin lahut\u00ebs n\u00eb raste t\u00eb ndryshme g\u00ebzimi, n\u00eb ndeja\u00a0 pas darke , pran\u00eb oxhakut,\u00a0 n\u00eb\u00a0 manifestime t\u00eb rastit dhe n\u00eb\u00a0 gara\u00a0 e festivale\u00a0 folklorike vendore, komb\u00ebtare e nd\u00ebrkomb\u00ebtare.\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p>Burrat\u00a0 e\u00a0 Mal\u00ebsis\u00eb e p\u00ebrdornin\u00a0 me \u00ebndje t\u00eb madhe dhe e d\u00ebgjonin me v\u00ebmendje\u00a0\u00a0 t\u00eb posa\u00e7me\u00a0\u00a0\u00a0 k\u00ebt\u00eb veg\u00ebl ilire-arb\u00ebrore shqiptare, e cila sipas specialist\u00ebve shqiptar\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebson arketipin m\u00eb t\u00eb lasht\u00eb t\u00eb veglave\u00a0 kordofone\u00a0 me hark ( s\u00eb paku 9.000 vje\u00e7are)\u00a0 t\u00eb kontinentit evropian.\u00a0 Kjo veg\u00ebl muzikore me shekuj\u00a0 ka arg\u00ebtuar, motivuar, inspiruar, promovuar, shoq\u00ebruar e ngaz\u00eblluar shpirtin\u00a0 krijues t\u00eb\u00a0 k\u00ebsaj pjes\u00eb t\u00eb popullat\u00ebs shqiptare n\u00eb trojet e tyre\u00a0 etnike,\u00a0 e cila q\u00eb nga Kongresi i Berlinit padrejt\u00ebsisht u shk\u00ebput\u00eb nga shteti am\u00eb \u2013 Shqip\u00ebria.\u00a0 K\u00ebnga e lahutarit frym\u00ebzonte malet dhe mal\u00ebsin\u00eb e trim\u00ebrin\u00eb , i nxiste n\u00eb luft\u00eb\u00a0 patriot\u00ebt p\u00ebr t\u00eb luftuar p\u00ebr atdheun e trojet e tyre. N\u00eb \u00e7do luft\u00eb, n\u00eb \u00e7do kuvend burrash, n\u00eb \u00e7do betej\u00eb, lahuta i frym\u00ebzonte mal\u00ebsor\u00ebt kund\u00ebr sllav\u00ebve dhe osman\u00ebve.<\/p>\n\n\n\n<p>Me lahut\u00eb \u00ebsht\u00eb k\u00ebnduar Teuta e Genti, Gjergj Kastrioti -Sk\u00ebnderbeu e Lek\u00eb Dukagjini, Nora e Kelmendit, Oso Kuka, &nbsp;Ali Pash\u00eb Gucia, Jakup Ferri, Mic Sokoli, Ded Gjo&#8217; Luli, \u00c7un Mula, Bajram Curri, Isa Boletini, Hasan Prishtina, Azem Galica, Prek\u00eb Cali dhe luan\u00ebt e maleve q\u00eb ran\u00eb gjat\u00eb shekujve n\u00eb betejat p\u00ebr liri.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Secila lahut\u00eb <\/strong>&nbsp;ka nga nj\u00eb histori. Shum\u00eb jan\u00eb t\u00eb gdhendura bukur. N\u00eb kokat e tyre sheh t\u00eb gdhendura simbole t\u00eb njohura q\u00eb hasen n\u00eb mitologjin\u00eb gojore shqiptare e sidomos n\u00eb Eposin e Kreshnik\u00ebve, t\u00eb tilla jan\u00eb Or\u00ebt e malit, Zanat, gjarpri sh\u00ebrues, kreshniku, dielli, h\u00ebna me yjet, por edhe koka e dhis\u00eb, e cila ndeshet r\u00ebndom te ky instrument. Zbukurimi i saj b\u00ebhet edhe me portretin e gdhendur t\u00eb Gjergj Kastriotit dhe e shton krenarin\u00eb e d\u00ebgjuesve t\u00eb k\u00ebng\u00ebve epike me historin\u00eb e fam\u00adsh\u00adme t\u00eb fitoreve t\u00eb popullit shqiptar para rreth gjasht\u00eb she\u00adkujsh. Ajo&nbsp; &nbsp;zbukurohet edhe me portrete t\u00eb figurave t\u00eb tjera t\u00eb shquara t\u00eb dy shekujve t\u00eb fundit, nga Rilindja e deri te U\u00c7K-ja dhe Adem Jashari.<\/p>\n\n\n\n<p>Mal\u00ebsia n\u00eb periudha t\u00eb ndryshme historike ka pasur&nbsp; shum\u00eb lahutar\u00eb e rapsod\u00eb popullor\u00eb.&nbsp; \u00cbsht\u00eb gati e pamundur q\u00eb&nbsp; t\u00eb evidentojm\u00eb t\u00eb gjith\u00eb&nbsp; emrat e tyre, sepse mungojn\u00eb t\u00eb dh\u00ebna t\u00eb shkruara. Por, po p\u00ebrmend&nbsp; disa&nbsp; prej tyre, duke k\u00ebrkuar ndjes\u00eb , &nbsp;respekt e mir\u00ebkuptim &nbsp;&nbsp;p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb t\u00eb tjer\u00ebt.<\/p>\n\n\n\n<p>Lahutar\u00eb nga&nbsp;&nbsp; krahina e Hotit &nbsp;jan\u00eb:&nbsp; Gjok\u00eb Pr\u00eblota Gjelaj ( 1903-1976) , Gjeto Mirashi Gjonaj ( 1909-1972), Llesh Pr\u00ebla Camaj ( 1920-2020), &nbsp;Zef Pr\u00ebtashi Dushaj ( 1933-1999), &nbsp;&nbsp;Zef Gjoka Gjelaj ( 1935) , Martin Dushaj ( 1937), Pjet\u00ebr Zefi Goj\u00e7aj ( 1937-2008)), Luigj Gjeka Dushaj, Nrek\u00eb Marku Dushaj ( 1939) , Nosh Gjoni Laj\u00e7aj ( 1941), Gjelosh Nika Jun\u00e7aj ( 1941), Kol\u00eb Toma Dedvukaj ( 1948), Nikoll\u00eb Ujka Jun\u00e7aj ( 1950), Marash Ujka Jun\u00e7aj ( 1950), Gjergj Kola Gjelaj ( 1951),&nbsp; Gjok\u00eb Luca Goj\u00e7aj ( 1955), Gjon Dedvukaj ( 1955), Luc\u00eb Pjetri Goj\u00e7aj ( 1965), Agron Pllumaj ( 1986), Fran Marku dhe &nbsp;Aleks Gjergji Dushaj ( 2001).<\/p>\n\n\n\n<p>Lahutar\u00ebt m\u00eb n\u00eb z\u00eb nga Gruda jan\u00eb:&nbsp; Gjok\u00eb Kalaj Marash Deda Lulgjuraj, Halil Rrusta Kajoshaj, Gjergj Uci Vulaj,&nbsp; Dod\u00eb Lulgjuraj dhe Hil\u00eb Lulgjuraj.<\/p>\n\n\n\n<p>Nga mali i Koj\u00ebs &nbsp;me lahut\u00eb kan\u00eb interpretuar, Kol\u00eb Uci Ulaj, Prel\u00eb Kola Ulaj,Pjet\u00ebr Pretashi Ulaj , Kol\u00eb Bardhi Krcaj, Prel\u00eb Kola Krcaj,&nbsp;&nbsp; Nosh Kola Krcaj, Dok Marashi Ivanaj dhe &nbsp;Gjergj Mirashi Marashaj,&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Edhe Trieshi dikur ka qen\u00eb \u00e7erdhe e lahutar\u00ebve&nbsp; e instrumentist\u00ebve t\u00eb tjer\u00eb shum\u00eb t\u00eb njohur, si :&nbsp; Nikoll\u00eb Gali Leko\u00e7aj, Tom\u00eb Nikolla Leko\u00e7aj, Nikoll\u00eb Sokoli Leko\u00e7aj,&nbsp; Nikoll\u00eb Gjoni Leko\u00e7aj,&nbsp; Gjok\u00eb Nikolla Leko\u00e7aj, Zef Gjoni Micakaj, Gjok\u00eb Pr\u00ebla Dedivanaj, Nikoll\u00eb Lucaj, Fran Lleshi Lucaj, Dod\u00eb Pr\u00ebka Micakaj, Mark Zefi Micakaj &nbsp;Gjelosh ( Losh) Nou Mem\u00e7aj, Nikoll\u00eb Nikprelaj, Rrok Zefi Prenko\u00e7aj, Zef Pjetri Lucaj, Pjet\u00ebr Gjergji Lucaj, Gjergj Pjetri &nbsp;Lucaj, Tom\u00eb Leka Lucaj dhe&nbsp; Mark Pjetri Lucaj. &nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Lahuta \u00ebsht\u00eb nj\u00eb instrument, i cili lidhet ngusht\u00ebsisht me Eposin Shqiptar dhe, bashk\u00eb me mosp\u00ebrdorimin e Eposit, po zhduket edhe vegla muzikore. Specialist\u00ebt shprehen se faktor\u00ebt kryesor&nbsp; q\u00eb po \u00e7ojn\u00eb n\u00eb zhdukjen e k\u00ebtij instrumenti muzikor, i cili \u00ebsht\u00eb unik dhe m\u00eb i vjetri n\u00eb llojin e vet n\u00eb Evrop\u00eb, jo vet\u00ebm nga Mal\u00ebsia, por &nbsp;edhe nga t\u00eb gjitha trevat mbar\u00ebshqiptare jan\u00eb se po tregohet pak vler\u00ebsim nga ata q\u00eb e kan\u00eb trash\u00ebguar k\u00ebt\u00eb instrument dhe&nbsp; se bler\u00ebsit e huaj po tregohen t\u00eb uritur p\u00ebr ta pasur, p\u00ebr ta bler\u00eb k\u00ebt\u00eb instrument muzikor.<\/p>\n\n\n\n<p>Njoh\u00ebsit e mir\u00eb t\u00eb lahut\u00ebs &nbsp;shprehen t\u00eb shqet\u00ebsuar se n\u00eb rastet e riprodhimit t\u00eb k\u00ebtij instrumenti vihen re elemente t\u00eb reja, jo sipas tradit\u00ebs son\u00eb komb\u00ebtare, por t\u00eb kopjuara nga kultura e huaj. Ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb rrezik evident q\u00eb k\u00ebrc\u00ebnon realisht t\u00eb ardhmen e jet\u00ebs artistike n\u00eb k\u00ebt\u00eb trash\u00ebgimi q\u00eb flet shum\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>Tashm\u00eb \u00ebsht\u00eb faza&nbsp; kohore e fundit&nbsp; e njer\u00ebzve p\u00ebrgjegj\u00ebs &nbsp;t\u00eb cil\u00ebt &nbsp;merren me kultur\u00ebn muzikore dhe artistike&nbsp; t\u00eb shqiptar\u00ebve q\u00eb&nbsp; institucionet shtet\u00ebrore t\u00eb arsimit dhe kultur\u00ebs n\u00eb Mal t\u00eb Zi&nbsp; ta njohin k\u00ebt\u00eb instrument shqiptar.&nbsp; Ta&nbsp; p\u00ebrfshijn\u00eb at\u00eb n\u00eb&nbsp; institucionet&nbsp; shtet\u00ebrore&nbsp; t\u00eb specializuara&nbsp; p\u00ebr studimin dhe promovimin e saj. Ta fusin&nbsp; &nbsp;n\u00eb koleksionet&nbsp; tona muzeore. &nbsp;Ta popullarizojn\u00eb k\u00ebt\u00eb vler\u00eb trash\u00ebgimie kulturore tek opinioni publik dhe n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb te rinia dhe nx\u00ebn\u00ebsit. Sepse lahuta p\u00ebr &nbsp;shqiptar\u00ebt-mal\u00ebsor\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm arg\u00ebtim. \u00cbsht\u00eb histori, qytet\u00ebrim, tradit\u00eb, shije estetike, shpres\u00eb.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00a0Trash\u00ebgimia shqiptare Nga Gjek\u00eb Gjonaj Mal\u00ebsor\u00ebt\u00a0 e\u00a0 Hotit, Grud\u00ebs, Trieshit e Koj\u00ebs\u00a0\u00a0 jan\u00eb t\u00eb njohur p\u00ebr artin\u00a0 e\u00a0 veglave muzikore tradicionale. Ata,\u00a0 p\u00ebrve\u00e7\u00a0 \u00e7iftelis\u00eb, fyellit, zymareve, defit dhe tupanit \u00a0\u00a0preferonin edhe lahut\u00ebn.\u00a0\u00a0 Dikur\u00a0 n\u00eb\u00a0 shumic\u00ebn e rasteve pothuaj \u00e7do familje kishte nga nj\u00eb lahut\u00eb t\u00eb varur n\u00eb mur. Sht\u00ebpia pa lahut\u00eb quhej \u201c sht\u00ebpi e [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":28389,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_seopress_robots_primary_cat":"","_seopress_titles_title":"","_seopress_titles_desc":"","_seopress_robots_index":"","footnotes":""},"categories":[2,6],"tags":[],"class_list":["post-28388","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualitet","category-kulture"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28388","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=28388"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28388\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":28390,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28388\/revisions\/28390"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/28389"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=28388"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=28388"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=28388"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}