{"id":27423,"date":"2020-11-12T18:46:43","date_gmt":"2020-11-12T17:46:43","guid":{"rendered":"http:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/?p=27423"},"modified":"2020-11-12T18:46:43","modified_gmt":"2020-11-12T17:46:43","slug":"keshjella-kalate-identifikimi-dhe-komunikimi-historik-i-popullit-tone-nder-shekuj","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/?p=27423","title":{"rendered":"K\u00cbSHJELLA (KALAT\u00cb), IDENTIFIKIMI DHE KOMUNIKIMI  HISTORIK I POPULLIT TON\u00cb ND\u00cbR SHEKUJ"},"content":{"rendered":"\n<div class=\"wp-block-image is-style-rounded\"><figure class=\"alignleft size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/Argjire-ARI-UKIMERI.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-26109\" width=\"253\" height=\"409\" srcset=\"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/Argjire-ARI-UKIMERI.jpg 277w, https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/Argjire-ARI-UKIMERI-185x300.jpg 185w\" sizes=\"auto, (max-width: 253px) 100vw, 253px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p><strong><em>ARGJIRA (ARI) UKIMERI- MA.SC. PEDAGOGE<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>PRIZREN, N\u00cbNTOR 2020<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>KALAJA E DARDAN\u00cbS \u2013 (ISH KAMENICA)<\/em><\/strong> <strong><em>KULINA APO GARDISHA<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Historia jon\u00eb shum\u00eb shekullore, na tregon dhe nj\u00ebher\u00eb krijimin e trash\u00ebgimis\u00eb ton\u00eb kulturore, si nj\u00eb vler\u00eb e patjet\u00ebrsueshme t\u00eb historis\u00eb son\u00eb. Gjurmimet e b\u00ebra n\u00eb lokaitete t\u00eb ndryshme n\u00ebp\u00ebr Kosov\u00eb, tregojn\u00eb nj\u00eb pasqyr\u00eb reale t\u00eb jet\u00ebs son\u00eb kulturore, fetare, sociale dhe ekonomike n\u00eb vend. Nd\u00ebr vendet q\u00eb l\u00ebn\u00eb gjurm\u00eb n\u00eb historin\u00eb ton\u00eb \u00ebsht\u00eb dhe Dardana (Ish Kamenica). E vendosur n\u00eb pjes\u00ebn lindore t\u00eb Kosov\u00ebs, qyteti i Dardan\u00ebs \u00ebsht\u00eb nj\u00eb histori n\u00eb vete. N\u00eb nj\u00eb kod\u00ebr t\u00eb qytetit, p\u00ebrmes s\u00eb cil\u00ebs kalon edhe lumi i k\u00ebtij qyteti, gjindet dhe <strong><em>K\u00cbSHTJELLA E DARDAN\u00cbS \u2013 KULINA APO GRADISHA. <\/em><\/strong>Kjo kala mendohet q\u00eb \u00ebsht\u00eb zbuluar n\u00eb af\u00ebrsi t\u00eb Bujanocit dhe Vranj\u00ebs, gjegj\u00ebsisht n\u00eb fshatin Busavat\u00eb. P\u00ebrmes materialeve dhe gjetjeve argjeologjike q\u00eb u b\u00ebn\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb pjes\u00eb, fshati Busavat\u00eb daton q\u00eb nga koha e Paleolitit. Duke u mb\u00ebshtetur n\u00eb faktet (gjetjet) shkencore, Kalaja e Dardan\u00ebs u nd\u00ebrtua n\u00eb shekullin e dyt\u00eb pas Krishtit. Po n\u00eb k\u00ebt\u00eb koh\u00eb u zbulua dhe pllaka <strong><em>STELLA<\/em><\/strong> \u2013 pllak\u00eb guri mbi varrore. Disa hulumtime t\u00eb tjera q\u00eb u b\u00ebn\u00eb koh\u00ebve t\u00eb fundit, thuhej q\u00eb Kalaja e Dardan\u00ebs ka nj\u00eb histori mbi 1400 vje\u00e7are. P\u00ebrve\u00e7 Kalas\u00eb, n\u00eb k\u00ebt\u00eb fshat \u00ebsht\u00eb zbuluar dhe nj\u00eb shpell\u00eb q\u00eb mendohet t\u00eb jet\u00eb e vjet\u00ebr mbi 1400 vje\u00e7are. Kjo d\u00ebshmon dhe nj\u00ebher\u00eb historin\u00eb ton\u00eb multikulturore t\u00eb vendit ton\u00eb.<strong><em><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>KALAJA E PRIZRENIT<\/em><\/strong><em><\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Kalaj e Prizrenit \u00ebsht\u00eb nj\u00eb monument i trash\u00ebgimis\u00eb kulturore n\u00eb&nbsp;<a href=\"https:\/\/sq.wikipedia.org\/wiki\/Prizren\">Prizren<\/a>. Ky objekt pasyqron identitetin ton\u00eb komb\u00ebtar dhe kulutor n\u00eb vend. . ky monument konsiderohet t\u00eb jet\u00eb simboli i qytetit dhe nj\u00eb element me r\u00ebnd\u00ebsi n\u00eb identitetin kulturor t\u00eb&nbsp;<a href=\"https:\/\/sq.wikipedia.org\/wiki\/Kosov%C3%AB\">Kosov\u00ebs<\/a>. Kalaja e Prizrenit, \u00ebsht\u00eb \u00ebend\u00ebrtuar n\u00eb nj\u00eb kod\u00ebr t\u00eb lart\u00eb, n\u00eb nj\u00eb ambient piktoresk dhe n\u00eb nj\u00eb pozit\u00eb jasht\u00ebzakonisht strategjike. Ngrihet mbi qytet sikurse edhe mbi lugin\u00ebn e thell\u00eb t\u00eb Lum\u00ebbardhit dhe rrafshin e Dukagjinit. Fillet e saj (Kalas\u00eb), i gjejm\u00eb n\u00eb periudh\u00ebn e par\u00eb t\u00eb qytet\u00ebrimit t\u00eb k\u00ebtij rajoni, n\u00eb parahistori, me nj\u00eb zhvillim t\u00eb vazhduesh\u00ebm n\u00eb periudh\u00ebn&nbsp;<a href=\"https:\/\/sq.wikipedia.org\/wiki\/Bizanti\">Bizantine<\/a>&nbsp;dhe&nbsp;<a href=\"https:\/\/sq.wikipedia.org\/wiki\/Osman%C3%ABt\">Osmane<\/a>. N\u00eb periudh\u00ebn e pushtimit Osman,Kalaja zgjerohet p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrforcuar dhe nd\u00ebrtuar muret e saj, dhe t\u00eb pasurohet me objekte t\u00eb tjera t\u00eb fushave t\u00eb ndryshme si Hamame dhe Xhami. Poashtu,ky objekt ka sh\u00ebrbyer edhe p\u00ebr nevoja ushtarake. N\u00eb aspektin nd\u00ebrtimor, Kalaj \u00ebsht\u00eb ndar\u00eb n\u00eb&nbsp; 3 komplekse: 1. Qyteti i Ep\u00ebrm \u2013 Akropoli. 2. Qyteti i posht\u00ebm dhe 3. Qyteti Jugor. N\u00eb fillim, ky objekt \u00ebsht\u00eb p\u00ebrdorur ekskluzivisht si kala deri m\u00eb 1912.&nbsp; Kalaja e Prizrenit, n\u00eb vete ng\u00ebrthen nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb historis\u00eb ton\u00eb n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi. Pozita e saj gjeografike, pozicioni i saj dominues mbi qytetin, Peisazhi natyror shum\u00eb t\u00ebrheq\u00ebs, dhe konfigurimi arkitektonik i menduar mjaft\u00eb mir\u00eb, e b\u00ebjn\u00eb k\u00ebt\u00eb objekt shum\u00eb voluminoz dhe me vlera t\u00eb padiskutueshme historike, turisitike dhe arkeologjike. Si p\u00ebrfundim mund t\u00eb themi se Kalaja e Prizrenit \u00ebsht\u00eb nd\u00ebr pikat m\u00eb interesante p\u00ebr hulumtime historike dhe kulturore n\u00eb vend. N\u00eb vitin 2008, \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb restaurimi dhe konsverimi i Kalas\u00eb, me \u00e7\u2019rast i ka hapur dyert e saj p\u00ebr promovimin e vlerave historike, turizmit kulturor, vlerave nd\u00ebrfetare dhe arktitekturale n\u00eb territorin e Kosov\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>KALAJA E MITROVIC\u00cbS<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Historia jon\u00eb shum\u00eb shekullore, ka nxerr\u00eb n\u00eb pah edhe trash\u00ebgimin\u00eb ton\u00eb multikulturore. Si e till\u00eb, trash\u00ebgimia jon\u00eb ka dh\u00ebn\u00eb ngjyrime kulturore dhe historike n\u00eb jet\u00ebn ton\u00eb. Nd\u00ebr to \u00ebsht\u00eb edhe K\u00ebshtjella e Mitrovic\u00ebs. K\u00ebshtjella n\u00eb fjal\u00eb \u00ebsht\u00eb nd\u00ebrtuar rreth vitit 1009-1007, sipas fakteve historike. Sipas goj\u00ebdh\u00ebnave, K\u00ebshtjella e Mitrovic\u00ebs \u00ebsht\u00eb nd\u00ebrtuar nga fisi Dardan\u00ebt, ku sipas k\u00ebsaj goj\u00ebdh\u00ebn\u00eb k\u00ebtu ishte nj\u00eb pem\u00eb e vjet\u00ebr magjike. Mendohej, q\u00eb fisi Daradn para se t\u00eb nisej n\u00eb luft\u00eb, vinin k\u00ebtu dhe luteshin tek kjo pem\u00eb (Faltore). Poashtu, goj\u00ebdh\u00ebna tergon se kjo pem\u00eb do t\u00eb tregonte n\u00ebse lufta do t\u00eb humbej apo do t\u00eb fitohej. Pran\u00eb k\u00ebsaj peme, sht\u00ebpin\u00eb e kishte nj\u00eb grua e vjter\u00ebr (Ku sipas goj\u00ebdh\u00ebn\u00ebs), Gruaja n\u00eb fjal\u00eb kishte d\u00ebmtime t\u00eb r\u00ebnda n\u00eb fytyr\u00eb, dhe asnj\u00ebri nuk kishte mundur t\u00eb shikonte drejt\u00eb n\u00eb sy at\u00eb. Sipas t\u00eb gjitha gjasave, mendohej q\u00eb sht\u00ebpia bashk\u00eb me pem\u00ebn q\u00eb gjindeshin aty, ishin n\u00eb pron\u00ebsi t\u00eb k\u00ebsaj gruaje.&nbsp; Por kjo pem\u00eb e vjet\u00ebr kondsiderohet t\u00eb jet\u00eb ndonj\u00eb Orakull Dardan. N\u00eb vitin 1200, n\u00eb K\u00ebshtjell\u00ebn e Mitrovic\u00ebs, nga Perandoria Bizantine, ka patur luft\u00ebra t\u00eb tmerrshme q\u00eb kan\u00eb p\u00ebrfunduar me fatalitet. Mir\u00ebpo, n\u00eb vitet 1500, Mitrovica \u00ebsht\u00eb kthyer n\u00eb nj\u00eb qend\u00ebr t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr Perandorin\u00eb Osmane, duke u llogaritur si pjes\u00eb ky\u00e7e e Ballkanit. N\u00eb k\u00ebt\u00eb pjes\u00eb t\u00eb Kosov\u00ebs, shihej Serbia, Mali i zi dhe Sangjaku i Kosov\u00ebs. Q\u00eb nga antikiteti e deri n\u00eb dit\u00ebt e sotme, Mitrovia \u00ebsht\u00eb ur\u00eb lidh\u00ebs\u00eb jo vet\u00ebm kulturore dhe sociale, por edhe ekonomike dhe religjioze. Deri n\u00eb p\u00ebrfundimit e luft\u00ebs s\u00eb fundit n\u00eb Kosov\u00eb, t\u00eb gjitha objektet kulturore n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi dhe Kalat\u00eb n\u00eb ve\u00e7anti ishin n\u00ebn mbikqyrjen e institucioneve krahinore t\u00eb Kosov\u00ebs. N\u00ebn okupimin serb dhe&nbsp; p\u00ebrfundimit t\u00eb luft\u00ebs n\u00eb Kosov\u00eb, Kalaja e Mitrovic\u00ebs u p\u00ebvet\u00ebsua nga serb\u00ebt, duke u thirrur n\u00eb mitin e tyre g\u00ebnjeshtar\u00eb. Sot e tutje, kjo kala e mori emrin Kalaja e Zve\u00e7anit. Nd\u00ebrsa shum\u00eb arkeolog serb vizitojn\u00eb k\u00ebt\u00eb monument kulture, p\u00ebrkthejn\u00eb t\u00eb gjith\u00eb materialin q\u00eb ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me trash\u00ebgimin\u00eb e Mitrovic\u00ebs, dhe objektet n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb rrem\u00eb, grumbullojn\u00eb fakte, b\u00ebjn\u00eb financiime t\u00eb ndryshme, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb ken\u00eb nj\u00eb trash\u00ebgimi t\u00eb pasur t\u00eb tyre.<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>KALAJA E ARTAN\u00cbS<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>E nd\u00ebrtuar n\u00eb mes t\u00eb shekujve XIII dhe XIV, Kalaja e Artan\u00ebs (Ish Novob\u00ebrda), gjindet n\u00eb nj\u00eb mal nd\u00ebrmjet vendbanimeve t\u00eb P\u00ebrlepnic\u00ebs&nbsp; dhe Krivajek\u00ebs. \u00cbsht\u00eb objekt (monument) culture n\u00eb Kosov\u00eb. Duke u bazuar n\u00eb burimet historike dhe statistikave kulturore, Artana (ish Novob\u00ebrda), \u00ebsht\u00eb p\u00ebrmendur n\u00eb dekad\u00ebn e par\u00eb t\u00eb shekullit XIV, me em\u00ebrtimin Nuvo-Monte. Nd\u00ebrsa m\u00eb von\u00eb mori dhe em\u00ebrtimin si Mbeturiant e Kalas\u00eb Mesjetare. Artana si vendbanim, gjindet 35 km n\u00eb per\u00ebndim t\u00eb qytetit t\u00eb Gjilanit dhe 39 km n\u00eb n\u00eb jug-lindje t\u00eb Prishtin\u00ebs. Ky monument kulture, ka patur nj\u00eb funksion mbrojt\u00ebs gjat\u00eb peridhave t\u00eb ndryshme t\u00eb pushtuesve. Dhe si e till\u00eb, egziston si monument kulture. Nd\u00ebrtimi i Kalas\u00eb s\u00eb Artan\u00ebs, i takon tipit fortifikat\u00eb. Dhe si objekt i till\u00eb, p\u00ebrb\u00ebh\u00ebt nga dy pjes\u00eb q\u00eb ashtuquajtura si Kala (K\u00ebshtjell\u00eb): K\u00ebshtjella e Ep\u00ebrme dhe K\u00ebshtjella e Sip\u00ebrme. N\u00eb k\u00ebshtjell\u00ebn e sip\u00ebrme,gjinden 6 kulla. Kulla per\u00ebndimore dhe ajo Lindore. T\u00eb dy kullat kan\u00eb baz\u00eb drejt\u00ebk\u00ebnd\u00ebshi, nd\u00ebrsa t\u00eb tjerat kan\u00eb baz\u00eb dhe form\u00eb katrori. Sip\u00ebrfaqja e tyre \u00ebsht\u00eb 0.05 hektar\u00eb. Kalaja e sip\u00ebrme, ka qasje vet\u00ebm n\u00eb pjes\u00ebn lindore. N\u00eb pjes\u00ebt tjera t\u00eb kalas\u00eb, pjerrt\u00ebsia e kodr\u00ebs \u00ebsht\u00eb e shtrir\u00eb dhe e rr\u00ebpir\u00eb n\u00eb drejtim t\u00eb lugin\u00ebs. Poashtu, n\u00eb pjes\u00ebn lindore, terreni ngrihet gradualisht duke kaluar n\u00eb nj\u00eb kod\u00ebr tjet\u00ebr m\u00eb t\u00eb vog\u00ebl n\u00eb platon\u00eb e sip\u00ebrme. N\u00eb k\u00ebshtjell\u00ebn e sip\u00ebrme,gjinden 6 kulla. Kulla per\u00ebndimore dhe ajo Lindore. T\u00eb dy kullat kan\u00eb baz\u00eb drejt\u00ebk\u00ebnd\u00ebshi, nd\u00ebrsa t\u00eb tjerat kan\u00eb baz\u00eb dhe form\u00eb katrori. Sip\u00ebrfaqja e tyre \u00ebsht\u00eb 0.05 hektar\u00eb. Kalaja e sip\u00ebrme, ka qasje vet\u00ebm n\u00eb pjes\u00ebn lindore. N\u00eb pjes\u00ebt tjera t\u00eb kalas\u00eb, pjerrt\u00ebsia e kodr\u00ebs \u00ebsht\u00eb e shtrir\u00eb dhe e rr\u00ebpir\u00eb n\u00eb drejtim t\u00eb lugin\u00ebs. Poashtu, n\u00eb pjes\u00ebn lindore, terreni ngrihet gradualisht duke kaluar n\u00eb nj\u00eb kod\u00ebr tjet\u00ebr m\u00eb t\u00eb vog\u00ebl n\u00eb platon\u00eb e sip\u00ebrme. N\u00eb k\u00ebt\u00eb plato gjinden rr\u00ebnojat e nj\u00eb kishe t\u00eb madhe. Supozohet q\u00eb kjo kish\u00eb i p\u00ebrket tipit t\u00eb Katedralave, dhe sipas shpjegimeve historike, daton nga koha e antikitetit. Pas p\u00ebrfundimit t\u00eb luft\u00ebs n\u00eb Kosov\u00eb, Kalaja e Artan\u00ebs \u00ebsht\u00eb restaruar, dhe \u00ebsht\u00eb n\u00ebn mbrojtjen e UNESCO-S<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>KALAJA E KORISH\u00cbS<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Zhvillimet arkeologjike q\u00eb u b\u00ebn\u00eb n\u00eb lokalitetet e fshatit Korish\u00eb (5km larg Prizrenit), zbuluan dhe kalan\u00eb e k\u00ebtij fshati. Mendohet q\u00eb Kalaja e Korish\u00ebs \u00ebsht\u00eb nd\u00ebrtuar n\u00eb shekujt V \u2013 VI. Megjithat\u00eb, k\u00ebto zhvillime arkeologjike lidhen edhe me lokalitetin e kish\u00ebs paleokristiane Sh\u00ebn Pjetri q\u00eb njihet ndryshe si EPOKA E BRONZIT T\u00cb MES\u00cbM. N\u00eb lokalitetinn e Kalas\u00eb s\u00eb Korish\u00ebs jan\u00eb gjetur fragmente si: En\u00eb t\u00eb ndryshme, Amfora Pitosam Vorba. T\u00eb gjitha k\u00ebto gjetje, datojn\u00eb nga qysh nga koha e antikitetit. G\u00ebrmadhat e Kalas\u00eb s\u00eb Korish\u00ebs lujan\u00eb nj\u00eb rol t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb historin\u00eb ton\u00eb komb\u00ebtare. Hulumtimet q\u00eb u b\u00ebn\u00eb mbi Kalan\u00eb e Korish\u00ebs, tregojn\u00eb k\u00ebto t\u00eb dh\u00ebna: Lart\u00ebsia mbidetare \u00ebsht\u00eb 728, Kalaja gjindet n\u00eb an\u00ebn jugore t\u00eb fshatit. Respektivisht, mendohet dhe besohet se n\u00eb periudh\u00ebn kur \u00ebsht\u00eb nd\u00ebrtuar Kalaja e fshatit, \u00ebsht\u00eb nd\u00ebrtuar dhe Kisha Katolike Paeokristine Sh\u00ebn Pjetri. .<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>KALAJA E POGRAGJ\u00cbS<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Gjilani \u00ebsht\u00eb ndr qytetet m\u00eb me r\u00ebnd\u00ebsi n\u00eb Kosov\u00eb. Vlerat kulturore dhe historike jan\u00eb t\u00eb g\u00ebrshetuara n\u00eb k\u00ebt\u00eb k\u00ebt\u00eb vend. Nj\u00eb rol t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm e luan edhe Kalaja e Pogragj\u00ebs \u00ebsht\u00eb nd\u00ebr objektet kulturore n\u00eb k\u00ebt\u00eb qytet. Kalaja e Pogragj\u00ebs gjindet 10 km n\u00eb juglindje t\u00eb Gjilanit. Kalaja e Pogragj\u00ebs, ka nj\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb historike dhe shkencore. U nd\u00ebrtua n\u00eb vitet 300-400. Mendohet q\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb objekt u gjet\u00ebn edhe monedha si ajo e Otacila Severa (246-249). Pas luft\u00ebr\u00ebave dhe t\u00ebrmeteve t\u00eb ndryshme n\u00eb vitin 518. Kalaja e Pogragj\u00ebs u rind\u00ebrtuar nga Perandori Justinian n\u00eb vitet 527-565. Kalaja e Pogragj\u00ebs i takon tipit t\u00eb nd\u00ebrtimit Qytet \u2013 K\u00ebshtjell\u00eb. Prandaj shum\u00eb historian e quajn\u00eb k\u00ebt\u00eb objekt&nbsp; <strong><em>\u201cKala Romake\/Bizantine e hershme\u201d.<\/em><\/strong> &nbsp;Objekti n\u00eb fjal\u00eb, \u00ebsht\u00eb e tipit kodrinor. Nd\u00ebrtimi i Kalas\u00eb s\u00eb Pogragj\u00ebs ka k\u00ebto parametra arkitekturore; Lart\u00ebsia arrin nj\u00eb lart\u00ebsi prej 13m, Muret jan\u00eb t\u00eb nd\u00ebrtuara me nj\u00eb lart\u00ebsi prej 44m. poashtu, kjo kala ka dhe disa kulla vrojutese. Aktualisht, po punohet n\u00eb zhveshjen e mureve t\u00eb k\u00ebtij objekti kulturor, nga bim\u00ebsia, Trajtimi i s\u00eb ciil\u00ebs po b\u00ebhet n\u00eb suaza dhe n\u00eb kushe t\u00eb duhura, gjegj\u00ebsisht n\u00eb Lugin\u00ebn Morava e Binac\u00ebs. N\u00eb koh\u00ebn kur u zhvilluan punime arkeologjike, n\u00eb k\u00ebt\u00eb lokacion u gjend\u00ebn Monedha Ari, Shigjeta, Pjes\u00eb t\u00eb ndryshme arkeologjike.<\/p>\n\n\n\n<p>Kalaja e Pogragj\u00ebs p\u00ebrb\u00ebhet nga shum\u00eb komponent\u00eb: Muri ipar\u00eb dhe Muri i dyt\u00eb rrethues. Poashtu jan\u00eb edhe tri kullat vrojutese kat\u00ebrk\u00ebnd\u00ebshe. , ku jan\u00eb t\u00eb vendosura n\u00eb murin e dyt\u00eb. Muret kan\u00eb nj\u00eb lart\u00ebsi prej 11.40 m, dhe nj\u00eb lart\u00ebsi prej 1.80. Vlen t\u00eb p\u00ebrmendet q\u00eb Kulla Qendrore, \u00ebsht\u00eb objekti m\u00eb i ruajtur dhe q\u00eb ka rezistuar nd\u00ebr shekuj. P\u00ebr dallim nga pjes\u00ebt tjera pjes\u00ebrisht t\u00eb shkat\u00ebrruara, vet\u00ebm pjesa per\u00ebndimore e Kalas\u00eb s\u00eb Pogragj\u00ebs, \u00ebsht\u00eb ende e pa shkat\u00ebrrua. Muret jugore t\u00eb Kull\u00ebs qendore, nj\u00ebkoh\u00ebsisht jan\u00eb pjes\u00eb e mureve t\u00eb Kalas\u00eb. Kulla kryesore, gjindet brenda murit t\u00eb dyt\u00eb rrethues. S\u00eb bashku me tri kullat tjera t\u00eb kapura nj\u00ebra pas tjetr\u00ebs, arrijn\u00eb nj\u00eb sip\u00ebrfaqe prej 12.70 ari. Tri kullat e dukshme n\u00eb murin e fundit rrethues , zakonisht sh\u00ebrbenin p\u00ebr forcimin e citadel\u00ebs , n\u00eb rast kulmesh nga armiku. Ato nj\u00ebkoh\u00ebsisht sh\u00ebrbenin edhe si kulla v\u00ebzhguese. Kullat jan\u00eb t\u00eb vendosura n\u00eb tri pozicione &#8211; k\u00ebnde&nbsp;: Jugper\u00ebndim , Veriper\u00ebndim dhe Verilindje . Nd\u00ebrsa n\u00eb k\u00ebndin juglindor ndodhet nj\u00eb kanal q\u00eb sh\u00ebrben p\u00ebr mbrojtje , para t\u00eb cilit q\u00ebndron nj\u00eb shkemb natyror. Tri kullat e murit t\u00eb dyt\u00eb rrethues kan\u00eb nj\u00eb baz\u00eb planimetrike n\u00eb form\u00eb t\u00eb kat\u00ebk\u00ebnd\u00ebshit. Kjo \u00ebsht\u00eb si pasoj\u00eb e rezultatit t\u00eb konfiguracionit t\u00eb terrenit, p\u00ebr dallim nga Kulla qendore q\u00eb ka paz\u00eb katrore.<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>KALAJA E VUSHTRRIS\u00cb<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Kalaja e Vushtrris\u00eb<\/em><\/strong> \u00ebsht\u00eb&nbsp; nd\u00ebrtuar n\u00eb shekullin XIII. Kalaja n\u00eb fjal\u00eb ndodhet n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb qytetit t\u00eb Vushtrris\u00eb, kjo tregon q\u00eb objekti n\u00eb fjal\u00eb \u00ebsh\u00eb v\u00ebrtet\u00eb e lasht\u00eb. P\u00ebr historikun e Kalas\u00eb s\u00eb Vushtris\u00eb flitet edhe n\u00eb shum\u00eb dokumente historike. Nd\u00ebr t\u00eb tjerash Gjeografi <strong><em>Evlija \u00c7elebiu n\u00eb shekullin XVII<\/em><\/strong>, sqaron se me ardhjen e Perandoris\u00eb Osmane n\u00eb Kosov\u00eb, Sulltan Murati I, pas pushtimit t\u00eb Kosov\u00ebs, e shkat\u00ebrroi Kalan\u00eb. Mir\u00ebpo, Kalaja \u00ebsht\u00eb rind\u00ebrtuar edhe sot, dhe ka arrit\u00eb q\u00eb t\u00eb mbijetoi deri n\u00eb koh\u00ebn moderne. P\u00ebr nd\u00ebrtimin e k\u00ebsaj kalaje, jan\u00eb dh\u00ebn\u00eb mendime dhe ide se kur \u00ebsht\u00eb nd\u00ebrtuar ajo. Sipas historian\u00ebve shqiptar, Kalaja&nbsp; e Vushtrris\u00eb \u00ebsht\u00eb nd\u00ebrtuar gjat\u00eb periudh\u00ebs Ilro \u2013 Dardane. Disa mendimtar\u00eb t\u00eb tjer\u00eb theksojn\u00eb q\u00eb, Kalaja e Vushtrris\u00eb u nd\u00ebrtua n\u00eb shekullin e VII, nga perandori bizantin Justiniani. T\u00eb gjitha k\u00ebto konkludime u mb\u00ebshtet\u00ebn n\u00eb themelet, q\u00eb u zbuluan n\u00eb vitet 1980-1981. N\u00eb fillim Kalaja ka sh\u00ebrbyer si depo e armatimit, si burg, dhe m\u00eb von\u00eb \u00ebhst\u00eb p\u00ebrdorur edhe p\u00ebr q\u00ebllime t\u00eb tjera. Me ardhjen e Perandoris\u00eb Osmane, dhe dep\u00ebrtimin e ushtris\u00eb osmane n\u00eb trojet tona n\u00eb p\u00ebrgjigth\u00ebsi, Kalaja e Vushtris\u00eb kalon n\u00eb duart e <strong><em>Fatih Sulltan Mehmetit n\u00eb vitin 1455.<\/em><\/strong> N\u00eb koh\u00ebn kur sundoi Perandoria Osmane n\u00eb Kosov\u00eb, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb Vushtrri, Kalaja n\u00eb fjal\u00eb p\u00ebsoi d\u00ebmtime t\u00eb m\u00ebdha. Mir\u00ebpo, p\u00ebr nevojat e ushtris\u00eb Osmane, Kalaja&nbsp; u rind\u00ebrtua p\u00ebrs\u00ebri. Pozita gjeografike e Kalas\u00eb s\u00eb Vushtrris\u00eb, n\u00eb koh\u00ebn kur \u00ebsht\u00eb nd\u00ebrtuar kishte nj\u00eb rol shum\u00eb t\u00eb madh ekonomik dhe religjioz. Dhe \u00ebsht\u00eb p\u00ebrdorur p\u00ebr nevojat e ushtar\u00ebve Osman. N\u00eb vitet 1918-1922, Kalaja u p\u00ebrdor si burg. Nd\u00ebrsa gjat\u00eb viteve 1935-1944, ky objekt&nbsp; u p\u00ebrdor\u00eb si torisht\u00eb nga Shaban Mulla G\u00ebrguri. Me ardhjen e partizan\u00ebve, dhe pas ikjes s\u00eb tyre, Kalaja \u00ebsht\u00eb p\u00ebrdorur si depo p\u00ebr mbeturinat e luft\u00ebs. &nbsp;Nd\u00ebrkaq, n\u00eb vitet 1955-1958, Kalaja e Vushttris\u00eb \u00ebsht\u00eb p\u00ebrdorur p\u00ebr&nbsp; st\u00ebrvitje. N\u00eb vitin 1960, ky objekt sh\u00ebrbente si Kinema. . Ana jugore e kalas\u00eb, ku ishte edhe kabina p\u00ebr kino-projektor, ka qen\u00eb e mbuluar me \u00e7ati,<br>Sistemi fortifikues i Kalas\u00eb ka planimetri drejtk\u00ebnd\u00ebshi. P\u00ebrbehet nga dy pjes\u00eb, kull\u00ebs dykat\u00ebshe ne lindje dhe mureve rrethuese ne per\u00ebndim. &nbsp;P\u00ebrb\u00ebrja nd\u00ebrtimore e Kalas\u00eb \u00ebsht\u00eb kjo: Kalaja \u00ebsht\u00eb nd\u00ebrtuar nga gur\u00eb ranor dhe lumor\u00eb, t\u00eb lidhur me llaq g\u00eblqeror. P\u00ebrve\u00e7 rr\u00ebnojave t\u00eb beden\u00ebve mbrojt\u00ebse q\u00eb jan\u00eb n\u00eb gjendje t\u00eb mjerueshme, k\u00ebtu gjindet edhe kulla 2 kat\u00ebshe.<\/p>\n\n\n\n<p>Kalaja p\u00ebrfshin\u00eb nj\u00eb sip\u00ebrfaqe prej 1100 metra katror\u00eb. Lart\u00ebsia e mureve arrin deri n\u00eb 8 metra, nd\u00ebrsa gjer\u00ebsia deri n\u00eb 2 metra. Poashtu, Kalaja kishte edhe gypat e kanalizimit, q\u00eb sh\u00ebrbenin p\u00ebr p\u00ebrcjelljen e mbeturianve dhe ujit. Vlen t\u00eb p\u00ebrmendet se gjat\u00eb gjurmimeve arkeologjik\u00eb, jan\u00eb gjetur edhe gypa me trash\u00ebsi prej 40cm. K\u00ebta gypa kan\u00eb p\u00ebrcjell\u00ebujin nga \u00c7ezma e Kalas\u00eb, apo edhe nga vet Kalaja. P\u00ebr Kalan\u00eb e Vushtrris\u00eb egzistojn\u00eb dhe disa goj\u00ebdh\u00ebna. Nj\u00ebra prej tyre tregon q\u00eb brenda Kalas\u00eb, gjindej nj\u00eb zgafell\u00eb, q\u00eb sh\u00ebrbente n\u00eb rast t\u00eb rrezikut kur lumi Sitnica dilte nga shtratri dhe Zgafella t\u00eb mbronte.&nbsp; N\u00eb shum\u00eb mure t\u00eb Kalas\u00eb, gjinden nga dy gur\u00eb \u00e7ift t\u00eb vendosura mbi nj\u00eb pllak\u00eb guri, t\u00eb cilat ende nuk kan\u00eb dh\u00ebn\u00eb ndonj\u00eb informacion arkeolog\u00ebt se \u00e7far\u00eb paraqesin k\u00ebta gur\u00eb. N\u00eb muret e jashtme t\u00eb Kalas\u00eb, shihen ende pjes\u00ebt metalike, ku ishin t\u00eb vendosura perdet p\u00ebr shfaqjen e filmave verore, deri n\u00eb vitin 1962, Kalaja e Vushtrris\u00eb u p\u00ebrdor\u00eb nga qytetar\u00ebt p\u00ebr aktivitete t\u00eb ndryshme. Nd\u00ebrsa n\u00eb koh\u00ebn e komunizmit,n\u00eb vitet e 70, \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb nj\u00eb intervenim urgjent n\u00eb k\u00ebt\u00eb Kala. Intervenimet u b\u00ebn\u00eb n\u00eb murin jugor\u00eb t\u00eb Kalas\u00eb <strong><em>(Pamja kah \u00c7arshia),<\/em><\/strong> dhe muret q\u00eb jan\u00eb me pamje nga rruga kryesore, me q\u00ebllim q\u00eb t\u00eb mbrohen qytetar\u00ebt nga shembja e gur\u00ebve. Aktualisht, Kalaja e Vushtrris\u00eb sh\u00ebben p\u00ebr shum\u00eb vizitorr\u00eb vendor\u00eb dhe t\u00eb huaj.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>ARGJIRA (ARI) UKIMERI- MA.SC. PEDAGOGE PRIZREN, N\u00cbNTOR 2020 KALAJA E DARDAN\u00cbS \u2013 (ISH KAMENICA) KULINA APO GARDISHA Historia jon\u00eb shum\u00eb shekullore, na tregon dhe nj\u00ebher\u00eb krijimin e trash\u00ebgimis\u00eb ton\u00eb kulturore, si nj\u00eb vler\u00eb e patjet\u00ebrsueshme t\u00eb historis\u00eb son\u00eb. Gjurmimet e b\u00ebra n\u00eb lokaitete t\u00eb ndryshme n\u00ebp\u00ebr Kosov\u00eb, tregojn\u00eb nj\u00eb pasqyr\u00eb reale t\u00eb jet\u00ebs son\u00eb kulturore, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":26109,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_seopress_robots_primary_cat":"","_seopress_titles_title":"","_seopress_titles_desc":"","_seopress_robots_index":"","footnotes":""},"categories":[2,6],"tags":[],"class_list":["post-27423","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualitet","category-kulture"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/27423","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=27423"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/27423\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":27424,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/27423\/revisions\/27424"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/26109"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=27423"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=27423"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=27423"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}