{"id":25818,"date":"2020-05-22T12:04:51","date_gmt":"2020-05-22T10:04:51","guid":{"rendered":"http:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/?p=25818"},"modified":"2020-05-22T12:04:51","modified_gmt":"2020-05-22T10:04:51","slug":"monumentet-si-preokupim-profesional","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/?p=25818","title":{"rendered":"MONUMENTET  SI  PREOKUPIM  PROFESIONAL"},"content":{"rendered":"\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"aligncenter size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/udhetim-ne-keshtjellat-ilire.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-25819\" width=\"555\" height=\"312\" srcset=\"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/udhetim-ne-keshtjellat-ilire.jpg 448w, https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/udhetim-ne-keshtjellat-ilire-300x169.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 555px) 100vw, 555px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p><strong>Neritan Ceka, Udh\u00ebtim n\u00eb k\u00ebshtjellat ilire, Botoi:\u201dMigjeni\u201d, Tiran\u00eb, 2006<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><em>N\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb kultur\u00ebs materiale, n\u00eb \u00e7do mjedis&nbsp; k\u00ebshtjellat paraqesin vler\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb historike dhe kulturore. Ata jan\u00eb d\u00ebshmi autentike e t\u00eb kaluar\u00ebs historike, q\u00eb n\u00eb forma t\u00eb ndryshme jan\u00eb t\u00eb pranishme deri n\u00eb dit\u00ebt tona. Por, n\u00eb saj\u00eb t\u00eb rrjedhave shoq\u00ebrore gjat\u00eb historis\u00eb nj\u00eb num\u00ebr i konsideruar i tyre kan\u00eb mbetur t\u00eb sh\u00ebnuara q\u00eb d\u00ebshmohet n\u00eb saj\u00eb t\u00eb dh\u00ebnave nga autor\u00ebt antik\u00eb. N\u00eb k\u00ebt\u00eb aspekt jan\u00eb pik\u00ebrisht arkeolog\u00ebt t\u00eb cil\u00ebt me angazhimin dhe pun\u00ebn e tyre profesionale kan\u00eb arritur t\u00eb &nbsp;d\u00ebshifrojn\u00eb e hulumtojn\u00eb&nbsp; monument\u00ebt e tilla n\u00eb mjedisin p\u00ebrkat\u00ebs.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Nga <strong>Nail\u00a0 Draga<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb k\u00ebt\u00eb aspekt hap\u00ebsira etnogjegrafike shqiptare vazhdimisht ka paraqitur interes p\u00ebr hulumtime arkeologjike, duke filluar nga shek.XX e m\u00eb pas. Jan\u00eb pik\u00ebrisht arkeolog\u00ebt e huaj si austriak, italian, anglez etj.,&nbsp; t\u00eb cil\u00ebt&nbsp; fillimisht jan\u00eb angazhuar n\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim, nd\u00ebrsa m\u00eb pas kontribut kan\u00eb dh\u00ebn\u00eb arkeolog\u00ebt shqiptar\u00eb, duke vendosur bazat e arkeologjis\u00eb shqiptare. Kemi t\u00eb b\u00ebjm\u00eb kryesisht me koh\u00ebn&nbsp; pas Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore, ku jan\u00eb ve\u00e7uar&nbsp; nj\u00eb num\u00ebr i konsideruar arkelog\u00ebsh si H.Ceka, S.Anamali, S.Islami, F.Prendi, N.Ceka, A.Mano, Dh.Budina, B.Dautaj etj., t\u00eb cil\u00ebt kan\u00eb arritur q\u00eb t\u00eb ofrojn\u00eb zbulime me vlera t\u00eb m\u00ebdha historike, kulturore e komb\u00ebtare. Kemi t\u00eb b\u00ebjm\u00eb me breza t\u00eb ndrysh\u00ebm arkeolog\u00ebsh, q\u00eb autori t\u00eb arriturat e tyre n\u00eb k\u00ebt\u00eb p\u00ebrmbledhje i paraqet me p\u00ebrkushtim ndaj emrit dhe vepr\u00ebs s\u00eb tyre. &nbsp;\u00cbsht\u00eb merita e tyre profesionale q\u00eb arrit\u00ebn t\u00eb d\u00ebshifrojn\u00eb&nbsp; dhe hulumtojn\u00eb nj\u00eb num\u00ebr t\u00eb konsideruar t\u00eb k\u00ebshtjellave t\u00eb cilat kan\u00eb ekzistuar n\u00eb Iliri n\u00eb koh\u00ebn antike, q\u00eb tani jan\u00eb monumente me vlera historike n\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn etnogjeografike shqiptare.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb saj\u00eb t\u00eb p\u00ebrvoj\u00ebs profesionale gjat\u00eb g\u00ebrmimeve dhe hulumtimeve arkeologjike n\u00eb terren si dhe konsultimit t\u00eb literatur\u00ebs shkencore e sidomos asaj t\u00eb autor\u00ebve antik\u00eb, autori ofron t\u00eb dh\u00ebna p\u00ebr rreth tridhjet\u00eb&nbsp;&nbsp; k\u00ebshtjella e prezantuara. N\u00eb aspektin territorial k\u00ebshtjellat e tilla i takojn\u00eb kryesisht Iliris\u00eb Jugore, p\u00ebrkat\u00ebsisht n\u00eb territorin e Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb sotme, por ka t\u00eb dh\u00ebna edhe jasht\u00eb k\u00ebtij regjioni, s\u00eb n\u00eb Dardani, apo edhe n\u00eb Adriatikun Lindor.<\/p>\n\n\n\n<p>Arkeologu dhe studiuesi i njohur&nbsp; Neritan Ceka n\u00eb saj\u00eb t\u00eb p\u00ebrvoj\u00ebs profesionale n\u00eb k\u00ebt\u00eb botim na ofron&nbsp;&nbsp; nj\u00eb p\u00ebrmbledhje me informacione shkencore shum\u00ebdimensionale e cila \u00ebsht\u00eb e para e k\u00ebsaj natyre n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe. Sepse nga ky autor deri m\u00eb tash p\u00ebrve\u00e7 studim\u00ebve mbi Ilir\u00ebt, ka publikuar botime t\u00eb ve\u00e7anta kushtuar Apollonis\u00eb, Butrintit etj., duke q\u00ebn\u00eb arkeologu shqiptar me bibliografi m\u00eb t\u00eb pasur n\u00eb dit\u00ebt tona.<\/p>\n\n\n\n<p>Nga t\u00eb dh\u00ebnat e prezantuara p\u00ebr k\u00ebshtjellat e ilir\u00ebve, si popullsi autoktone, n\u00eb Siujdhes\u00ebn e Iliris\u00eb, e cila n\u00eb shek. XIX, u em\u00ebrtu si Ballkan, &nbsp;del se kemi t\u00eb b\u00ebjm\u00eb p\u00ebr periudh\u00ebn e lavdishme t\u00eb Iliris\u00eb &nbsp;n\u00eb koh\u00ebn antike. Por, nj\u00eb periudh\u00eb e till\u00eb u nd\u00ebrpre&nbsp; n\u00eb saj\u00eb t\u00eb sulm\u00ebve t\u00eb pushtues\u00ebve romak dhe t\u00eb tjer\u00ebve &nbsp;ku k\u00ebshtjellat apo pjes\u00eb t\u00eb tyre kan\u00eb mbetur d\u00ebshmi e koh\u00ebs s\u00eb shkuar, q\u00eb n\u00eb form\u00eb t\u00eb ndryshme vijn\u00eb deri n\u00eb dit\u00ebt tona. Duhet cekur m\u00eb k\u00ebt\u00eb rast se n\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn etnogjeografike shqiptare vazhdim\u00ebsin\u00eb e banimit t\u00eb tyre e kan\u00eb vet\u00ebm dy k\u00ebshtjella, ajo e&nbsp; Ulqinit&nbsp; dhe e&nbsp; Beratit,&nbsp; nd\u00ebrsa t\u00eb tjerat kan\u00eb mbetur t\u00eb pabanuara,duke qen\u00eb&nbsp; d\u00ebshmi e koh\u00ebs s\u00eb shkuar.<\/p>\n\n\n\n<p>Libri <em>Udh\u00ebtim n\u00eb k\u00ebshtjellat ilire<\/em>, n\u00eb saj\u00eb t\u00eb p\u00ebrmbajtj\u00ebs dhe l\u00ebnd\u00ebs s\u00eb trajtuar, paraqet nj\u00eb botim m\u00eb vler\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb historike, e n\u00eb ve\u00e7anti p\u00ebr fush\u00ebn e arkeologjis\u00eb shqiptare. Si i till\u00eb ky botim p\u00ebrmbledh\u00eb t\u00eb dh\u00ebna m\u00eb interes p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb ata t\u00eb cil\u00ebt kan\u00eb d\u00ebshir\u00eb t\u00eb njihen me t\u00eb kaluar\u00ebn historike t\u00eb hap\u00ebsir\u00ebs etnogjeografike shqiptare n\u00eb koh\u00ebn antike, ku k\u00ebshtjellat ishin monumente me vlera shum\u00ebdimensionale.<\/p>\n\n\n\n<p>Autori me kompetenc\u00eb profesionale ofron t\u00eb dh\u00ebna me interes p\u00ebr numrin e k\u00ebshtjellave, themelimin, zhvillimin dhe shkat\u00ebrrimin e tyre, n\u00eb mjediset p\u00ebrkat\u00ebse t\u00eb Iliris\u00eb. N\u00eb saj\u00eb t\u00eb rrethanave shoq\u00ebrore dhe historike t\u00eb koh\u00ebs ndaj Iliris\u00eb kishte rivalitet nga ana e romak\u00ebve, ku si\u00e7 dihet jan\u00eb zhvilluar &nbsp;disa luft\u00ebra t\u00eb nd\u00ebrsjella p\u00ebr t\u00eb dominuar n\u00eb pellgun e Adriatikut. Jan\u00eb pik\u00ebrisht ambiciet e romak\u00ebve p\u00ebr zgjerim dhe pushtim t\u00eb territor\u00ebve t\u00eb Iliris\u00eb, ku fatal \u00ebsht\u00eb viti 168 p.e.s. &nbsp;duke zen\u00eb rob mbretin &nbsp;Gent n\u00eb qytetin e Shkodr\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n<p>Dhe n\u00eb saj\u00eb t\u00eb pushtimeve romake, u shkat\u00ebrruan nj\u00eb num\u00ebr i konsideruar i k\u00ebshtjellave, q\u00eb m\u00eb pas mbet\u00ebn vet\u00ebm g\u00ebrmadha n\u00eb regjistrin e t\u00eb kaluar\u00ebs historike. N\u00eb k\u00ebt\u00eb aspekt periudha m\u00eb kritike sipas historianit Tit Livi, i takon vitit 167 p.e.s. kur n\u00ebn udh\u00ebrin e konsullit romak Emil Pauli, brenda dit\u00ebs u pla\u00e7kit\u00ebn dhe dhe u shkat\u00ebrruan 70 qytete(k\u00ebshtjella)&nbsp; n\u00eb Iliri, kryesisht n\u00eb regjionin e Epirit, duke mbetur rast i ve\u00e7ant\u00eb historik jo vet\u00ebm p\u00ebr koh\u00ebn antike. Ishte pik\u00ebrisht ajo koh\u00eb e vandalizmit dhe shkat\u00ebrrimit nga ana e romak\u00ebve, q\u00eb ndikoj n\u00eb zhvillimit sociale, antopologjike e demografike n\u00eb Iliri, sepse i t\u00ebr\u00eb territori ishte i kolonizuar duke humbur pavar\u00ebsin\u00eb e qeverisj\u00ebs lokale e regjionale.&nbsp; N\u00eb saj\u00eb t\u00eb t\u00eb dh\u00ebnave historike, m\u00eb pas vendbanimet ilire e p\u00ebsuan edhe nga sulmet vandale t\u00eb got\u00ebve e sidomos t\u00eb sllav\u00ebve&nbsp; n\u00eb shek.VI, q\u00eb ishte goditje fatale p\u00ebrfundimtare e k\u00ebtyre k\u00ebshtjellave n\u00eb Iliri.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb k\u00ebtij botimi, autori p\u00ebve\u00e7 d\u00ebshifrimit t\u00eb vendndodhj\u00ebs s\u00eb k\u00ebshtjellave n\u00eb arealin p\u00ebrkat\u00ebs gjeografik, ai ofron t\u00eb dh\u00ebna p\u00ebr jet\u00ebn sociale, popullsin\u00eb dhe veprimtarin\u00eb e tyre shoq\u00ebrore si dhe p\u00ebrfundimin e jet\u00ebs p\u00ebrkat\u00ebsisht t\u00eb &nbsp;shkat\u00ebrrimin e tyre. Ishte merit\u00eb e arkeolog\u00ebve shqiptar, madje zbulimi i qytet\u00ebve t\u00eb cil\u00ebt ishin t\u00eb humbur n\u00eb hart\u00ebn gjeografike si\u00e7 \u00ebsht\u00eb rasti me Dimalin, Antigonen\u00eb etj., duke i rikthyer n\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn p\u00ebrkat\u00ebse.<\/p>\n\n\n\n<p>Po ashtu n\u00eb saj\u00eb t\u00eb kultur\u00ebs shum\u00ebdimensionale, autori d\u00ebshifron em\u00ebrtim\u00ebt e lashta n\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn p\u00ebrkat\u00ebse, madje p\u00ebr disa vendbanime jep edhe an\u00ebn semantike t\u00eb tyre. Me k\u00ebt\u00eb rast po cekim dy em\u00ebrtime q\u00eb jan\u00eb m\u00eb interes t\u00eb evoluimit t\u00eb emrit por edhe t\u00eb semantik\u00ebs s\u00eb tyre. K\u00ebshtu cek\u00ebn s\u00eb emri i Beratit n\u00eb antik\u00eb ishte <em>Partha<\/em>, q\u00eb n\u00eb shqip \u00ebsht\u00eb <em>Bardha<\/em>, sipas ngjyr\u00ebs s\u00eb mur\u00ebve t\u00eb k\u00ebshtjell\u00ebs, nd\u00ebrsa me rastin e okupimit nga sllav\u00ebt(bullgar\u00ebt) n\u00eb shek.IX , ata e p\u00ebrkthyen si Beligrad, nd\u00ebrsa me pas&nbsp; u mdofikua &nbsp;n\u00eb Berat.<\/p>\n\n\n\n<p>Nd\u00ebrsa p\u00ebr qytetin e Elbasanit cek\u00ebn se emri i h\u00ebrsh\u00ebm ka qen\u00eb Skampa, q\u00eb u shkat\u00ebrrua nga sllav\u00ebt n\u00eb sek.VI, nd\u00ebrsa emrin e tash\u00ebm &nbsp;Elbasan ia vendos\u00ebn pushtuesit osman nga shek.XV, kur e rifortifikuan ish k\u00ebshtjell\u00ebn e shkat\u00ebrruar, q\u00eb n\u00eb shqip do t\u00eb thot \u201c<em>vend q\u00eb sundon<\/em>\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>P\u00ebrve\u00e7 vlerave shkencore, ky botim \u00ebsht\u00eb i mir\u00eb se ardhur p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb ata t\u00eb cil\u00ebt kan\u00eb kureshtje apo interesim &nbsp;p\u00ebr k\u00ebshtjellat dhe vendet historike n\u00eb &nbsp;Shqip\u00ebri &nbsp;n\u00eb t\u00eb kaluar\u00ebn dhe n\u00eb dit\u00ebt tona, andaj si i till\u00eb ofron&nbsp; t\u00eb dh\u00ebna me interes &nbsp;jo vet\u00ebm p\u00ebr studiuesit por edhe p\u00ebr opinionin e gjer\u00eb. Nd\u00ebrsa ilustrimet me fotografi &nbsp;me ngjyra &nbsp;p\u00ebr k\u00ebshtjellat p\u00ebrkat\u00ebse si dhe artefakt\u00ebt e zbuluara e kompletojn\u00eb k\u00ebt\u00eb botim m\u00eb vler\u00eb nga fusha e arkeologjis\u00eb dhe si i till\u00eb \u00ebsht\u00eb&nbsp;&nbsp; botim &nbsp;i ve\u00e7ant\u00eb &nbsp;n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe.<\/p>\n\n\n\n<p>Dhe n\u00eb fund duhet th\u00ebn\u00eb se&nbsp; mbetet obligim moral dhe profesional i arkeolog\u00ebve shqiptar\u00eb si n\u00eb Shqip\u00ebri, Kosov\u00eb e gjetiu q\u00eb nj\u00eb botim i till\u00eb n\u00eb t\u00eb ardhm\u00ebn t\u00eb vazhdoj\u00eb t\u00eb pasurohet me &nbsp;k\u00ebshtjella&nbsp; t\u00eb tjera q\u00eb ekzistojn\u00eb n\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn etnogjeografike shqiptare,&nbsp; t\u00eb cilat deri m\u00eb tash nuk jan\u00eb t\u00eb njohura p\u00ebr opinionin e gjer\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>(Maj &nbsp;2020)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Neritan Ceka, Udh\u00ebtim n\u00eb k\u00ebshtjellat ilire, Botoi:\u201dMigjeni\u201d, Tiran\u00eb, 2006 N\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb kultur\u00ebs materiale, n\u00eb \u00e7do mjedis&nbsp; k\u00ebshtjellat paraqesin vler\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb historike dhe kulturore. Ata jan\u00eb d\u00ebshmi autentike e t\u00eb kaluar\u00ebs historike, q\u00eb n\u00eb forma t\u00eb ndryshme jan\u00eb t\u00eb pranishme deri n\u00eb dit\u00ebt tona. Por, n\u00eb saj\u00eb t\u00eb rrjedhave shoq\u00ebrore gjat\u00eb historis\u00eb nj\u00eb num\u00ebr [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":25819,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_seopress_robots_primary_cat":"","_seopress_titles_title":"","_seopress_titles_desc":"","_seopress_robots_index":"","footnotes":""},"categories":[2,6],"tags":[],"class_list":["post-25818","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualitet","category-kulture"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25818","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=25818"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25818\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25820,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25818\/revisions\/25820"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/25819"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=25818"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=25818"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=25818"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}