{"id":23140,"date":"2019-07-14T11:39:52","date_gmt":"2019-07-14T09:39:52","guid":{"rendered":"http:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/?p=23140"},"modified":"2019-07-14T11:39:52","modified_gmt":"2019-07-14T09:39:52","slug":"ballkani-dhe-pozita-gjeopolitike","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/?p=23140","title":{"rendered":"Ballkani dhe pozita gjeopolitike"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Nik\u00eb Gashaj<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ballkani sipas pozit\u00ebs s\u00eb vet gjeografike dhe zhvillimit\nhistorik dhe qytet\u00ebrues, paraqet k\u00ebrthiz\u00ebn dhe djepin e Evrop\u00ebs, nj\u00eb der\u00eb e\nmadhe ndaj Lindjes dhe Perendimit, Veriut dhe Jugut t\u00eb Evrop\u00ebs. K\u00ebshtu, pra,\np\u00ebr ballkanin me t\u00eb drejt\u00eb flitet si “hallk\u00eb bot\u00ebrore”, ur\u00eb dhe kufi\ne takimeve dhe qytet\u00ebrimeve t\u00eb ndryshme, si nj\u00ebfar\u00eb “kryq\u00ebzimi apo nyje\ngjeopolitike”. <\/p>\n\n\n\n

Ballkani n\u00eb kuptimin gjeokulturor \u00ebsht\u00eb hap\u00ebsir\u00eb n\u00eb t\u00eb\ncil\u00ebn takohen dhe kryq\u00ebzohen harqet e civilizimit t\u00eb religjioneve m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha\nbot\u00ebrore (katolike, ortodokse dhe islame). N\u00eb kuptimin etnografik \u00ebsht\u00eb zon\u00eb e\n“koktejit etnik”, n\u00eb pik\u00ebpamje t\u00eb trafikut-\u00ebsht\u00eb ur\u00eb nd\u00ebrmjet Lindjes\ndhe Per\u00ebndimit, Veriut e Jugut. N\u00eb kuptimin politiko historik dhe sociologjik\n\u00ebsht\u00eb nj\u00eb hap\u00ebsir\u00eb e flakt\u00eb e ndarjeve t\u00eb popujve dhe shteteve, ballkanizmit, e\nkonflikteve, migracioneve, tranzicioneve t\u00eb p\u00ebrhershme dhe dyndjeve t\u00eb popujve.\nPo ashtu hap\u00ebsira ballkanike vuan nga “historia e tep\u00ebrt” e cila\ntragjikisht p\u00ebrs\u00ebritet.<\/p>\n\n\n\n

N\u00eb “Enciklopedin\u00eb e Jugosllavis\u00eb” (1985)\nBallkani p\u00ebrkufizohet si “hap\u00ebsir\u00eb e Evrop\u00ebs Juglindore, nd\u00ebrmjet Detit t\u00eb\nZi, Detit Marmara, Detit Egje, Jonit dhe Adriatikut, \u00e7ka do t\u00eb thot\u00eb se kufirin\ne tij verior e p\u00ebrb\u00ebn vija e t\u00ebrhequr nga gjiri i Triestes deri tek Deti i Zi,\ndmth prej Triestes deri n\u00eb Odesa”. <\/p>\n\n\n\n

Mu p\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye t\u00eb pozit\u00ebs antropogjeografike t\u00eb\nBallkanit, disa mendimtar\u00eb kan\u00eb konstatuar se \u00ebsht\u00eb “nd\u00ebrtuar sht\u00ebpia\nmidis rrug\u00ebs”. N\u00eb at\u00eb kuptim Ballkani paraqet der\u00ebn dhe pragun e Evrop\u00ebs,\nfort\u00ebsen e saj, por edhe ur\u00ebn p\u00ebrkrye s\u00eb cil\u00ebs dhe n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn jan\u00eb konfrontuar\nqytet\u00ebrimet e ndryshme dhe formacionet ushtarake t\u00eb fuqive t\u00eb m\u00ebdha n\u00eb\nmarshimet dhe ekspeditat e tyre p\u00ebr pushtimin e bot\u00ebs. <\/p>\n\n\n\n

Nj\u00eb pozit\u00eb e till\u00eb gjeografike e ballkanit, me pasuri t\u00eb\nllojllojshme t\u00eb xeheve dhe p\u00ebrb\u00ebrja e p\u00ebrzier etnike, kan\u00eb ngacmuar luftra dhe\nintervenime luftarake, si dhe nd\u00ebrhyrjen permanente t\u00eb Fuqive t\u00eb M\u00ebdha. <\/p>\n\n\n\n

Andaj, e ashtuquajtura ” \u00c7\u00ebshtja e Lindjes”\n\u00ebsht\u00eb mbajtur si e hapur p\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb, nd\u00ebrsa Ballkani \u00ebsht\u00eb\nprezantuar si “vilajet i err\u00ebt” i konflikteve dhe i urrejtjeve si\n“fu\u00e7i baruti”.<\/p>\n\n\n\n

N\u00eb qoft\u00ebse b\u00ebh\u00ebt nj\u00eb v\u00ebshtrim i shkurt\u00ebr i historis\u00eb\nbashk\u00ebkohore t\u00eb Ballkanit, do t\u00eb v\u00ebreh\u00ebt se pik\u00ebrisht n\u00eb at\u00eb hap\u00ebsir\u00eb \u00ebsht\u00eb\nluftuar m\u00eb s\u00eb shumti n\u00eb shekullin XX dhe se jan\u00eb b\u00ebr\u00eb gjenocidet m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha n\u00eb\ndy luftrat bot\u00ebror\u00eb, por edhe n\u00eb historin\u00eb m\u00eb t\u00eb re, n\u00eb ve\u00e7anti n\u00eb Kosov\u00eb dhe\nn\u00eb Bosnje e Hercegovin\u00eb. N\u00eb at\u00eb aspekt, shprehjet “Ballkan”,\n“Ballkanik”, “Ballkaniz\u00ebm” jan\u00eb p\u00ebrdorur si theksim i\np\u00ebrqeshjes, talljes dhe ironimit t\u00eb zonave m\u00eb t\u00eb rrezikuara, n\u00eb t\u00eb cilat\ndominojn\u00eb dhuna dhe kaosi, ndarjet dhe konfliktet.<\/p>\n\n\n\n

Hulumtuesit kur flasin p\u00ebr “Homo-ballkanikusin”\ndhe “ballkanizmin” n\u00ebnkuptojn\u00eb primitivizmin, nj\u00eb t\u00eb keqe, hap\u00ebsir\u00ebn\ne urrejtjeve, shtete dhe popuj t\u00eb ngat\u00ebrruar nd\u00ebrmjet veti, n\u00eb konflikte t\u00eb t\u00eb\ncil\u00ebve  gjithmon\u00eb nd\u00ebrhyjn\u00eb t\u00eb m\u00ebdhenjt\u00eb dhe t\u00eb fuqishmit, t\u00eb cil\u00ebt, p\u00ebr\ninteresa t\u00eb tyre gjeostrategjike ata i ndajn\u00eb dhe i konfrontojn\u00eb edhe m\u00eb tep\u00ebr n\u00eb\nmes veti.<\/p>\n\n\n\n

Fatkeq\u00ebsisht, nj\u00eb seri procesesh lidhur me progresin\nteknologjik-shkencor dhe t\u00eb modernizmit t\u00eb bot\u00ebs n\u00eb shkullin XX dhe n\u00eb fillim\nt\u00eb shekullit XXI, t\u00eb cilat e kan\u00eb nd\u00ebrruar fizionomin\u00eb ekonomiko-politike t\u00eb\nBallkanit, ende nuk e kan\u00eb nd\u00ebrruar duksh\u00ebm shpirtin e tij, dmth psikologjin\u00eb\nkolektive t\u00eb popujve ballkanik\u00eb. <\/p>\n\n\n\n

N\u00eb at\u00eb drejtim tregon edhe fakti se popujt ballkanik\u00eb nuk\nshfaqin interesimin e duhur p\u00ebr bashk\u00ebpunim dhe integrim. P\u00ebr shembull, n\u00eb\nfush\u00ebn e tregtis\u00eb se jashtme, partner\u00ebt e tyre p\u00ebr bashk\u00ebpunim m\u00eb shpesh jan\u00eb\npopujt e tjer\u00eb sesa ato fqinj\u00eb. Kjo, nd\u00ebr t\u00eb tjera, flet mbi paragjykime t\u00eb\nfuqishme dhe ngarkimet nga koha e kaluar historike, t\u00eb cilat akoma jan\u00eb t\u00eb\npranishme n\u00eb psikologjin\u00eb e popujve ballkanik\u00eb. <\/p>\n\n\n\n

N\u00eb Ballkan, si hap\u00ebsir\u00eb e “koktejit etnik”,\ngjat\u00eb historis\u00eb s\u00eb m\u00ebparshme,  por edhe n\u00eb koh\u00ebn bashk\u00ebkohore\nkoekzistojn\u00eb, por edhe konfrontohen, qytet\u00ebrime dhe kultura t\u00eb ndryshme, duke e\nilustruar n\u00eb at\u00eb m\u00ebnyr\u00eb tez\u00ebn e mendimtarit t\u00eb njohur, Hantington<\/strong>, mbi t\u00eb ashtuquajturin konflikt t\u00eb identitetit, i cili\nsipas vler\u00ebsimeve t\u00eb tij, do t\u00eb vij\u00eb ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb shprehje n\u00eb shekullin XXI,\nn\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn e ashtuquajtur “kufinjt\u00eb politik\u00eb t\u00eb pap\u00ebrsosur”. N\u00eb\nBallkan n\u00eb fund t\u00eb shekullit XX nj\u00eb pjes\u00eb e popujve ballkanik\u00eb p\u00ebrs\u00ebri u konfrontuan.\nNxit\u00ebs, shkaktar\u00eb dhe intermediator\u00eb i p\u00ebrleshjeve n\u00eb fjal\u00eb ka qen\u00eb, kryesisht,\nudh\u00ebheq\u00ebsja politike e Serbis\u00eb. Nd\u00ebrkaq, n\u00eb anen tjet\u00ebr n\u00eb k\u00ebto konflikte\nballkanike interesin e vet e kan\u00eb shprehur dhe manifestuar Fuqit\u00eb e M\u00ebdha dhe\nforcat e tjera bot\u00ebrore. N\u00eb at\u00eb pik\u00ebpamje n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi mund t\u00eb flitet p\u00ebr tri\nkoncepte gjeopolitike dhe gjeostrategjike t\u00eb sferave t\u00eb interesit:<\/p>\n\n\n\n

1)Koncepti\nevroatlantik i forcave t\u00eb rendit t\u00eb ri bot\u00ebror n\u00eb krye me SHBA-t\u00eb;<\/p>\n\n\n\n

2)Koncepti\nevrocentrik, i mish\u00ebruar n\u00eb interesin e megakapitalit t\u00eb Bashk\u00ebsis\u00eb Evropiane\ndhe 3) Koncepti evroaziatik, i cili profilohet dhe artikulohet ngadal\u00eb,\npor si tendenc\u00eb ekziston.<\/p>\n\n\n\n

T\u00eb gjitha k\u00ebto tendenca\ngjeopolitike dhe gjeostrategjike konfrontohen n\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn ballkanike.\nMegjith\u00ebse kan\u00eb aktor\u00eb t\u00eb llojllojsh\u00ebm dhe manifestohen n\u00eb m\u00ebnyra t\u00eb ndryshme,\nanaliza kritike e k\u00ebtyre tendencave, n\u00eb prapavij\u00ebn e vet ideologjike dhe\npolitike mund t\u00eb zbuloj\u00eb konfliktin nd\u00ebrmjet qendr\u00ebs dhe periferis\u00eb, t\u00eb t\u00eb\nfort\u00ebve dhe t\u00eb dobt\u00ebve, t\u00eb pasurve dhe t\u00eb varf\u00ebrve, rreth l\u00ebnd\u00ebve t\u00eb para,\nrreth rrug\u00ebve dhe trafikut, me fjal\u00eb t\u00eb tjera rreth hap\u00ebsir\u00ebs dhe resurseve, n\u00eb\nfunksion t\u00eb ndarjes s\u00eb re t\u00eb fuqis\u00eb shoq\u00ebrore, ekonomike dhe politike n\u00eb bot\u00ebn\nbashk\u00ebkohore dhe synimeve p\u00ebr dominim planetar. <\/p>\n\n\n\n

Dhe m\u00eb n\u00eb fund duhet t\u00eb themi se\nrajoni ballkanik, t\u00eb cilin e p\u00ebrb\u00ebn shumica e shteteve ekonomikisht m\u00eb t\u00eb\nvarf\u00ebra, politikisht m\u00eb jostabile n\u00eb Evrop\u00eb, n\u00eb pik\u00ebpamje sociologjike paraqet\nperiferin\u00eb evropiane, pjes\u00ebn integrale t\u00eb shoq\u00ebrive t\u00eb varura t\u00eb jugut evropian\ndhe bot\u00ebror. Shumica e shteteve t\u00eb k\u00ebtij rajoni p\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb mjaft\u00eb t\u00eb gjat\u00eb\ngjendet n\u00eb procesin e transicionit. Disa prej atyre shteteve kan\u00eb qen\u00eb t\u00eb\npreokupuar  me konflikte etnike dhe\nfragmentacione politike, me luft\u00eb ose me sanksione nd\u00ebrkomb\u00ebtare. <\/p>\n\n\n\n

Politika shtet\u00ebrore aktuale e\nSerbis\u00eb, akoma nuk \u00ebsht\u00eb spastrua nga politika e vjet\u00ebr nacionaliste serbe p\u00ebr\nformimin e \u201cSerbis\u00eb s\u00eb Madhe\u201dn\u00eb d\u00ebm t\u00eb popuj\u00ebve t\u00eb tjer\u00eb,  n\u00eb ve\u00e7anti t\u00eb shqiptar\u00ebve n\u00eb Kosov\u00eb, \u00e7ka\nparaqet rrezik p\u00ebr stabilitet dhe paq\u00eb rajonale.<\/p>\n\n\n\n

Nd\u00ebrkaq ardhm\u00ebria e Ballkanit nuk\nq\u00ebndron n\u00eb konflikte, as n\u00eb politik\u00ebn hegjemoniste dhe t\u00eb dominimit t\u00eb nj\u00eb\npopulli ndaj t\u00eb tjer\u00ebve, por n\u00eb nj\u00eb bashk\u00ebpunim aktiv, demokratik dhe t\u00eb\nbarabart\u00eb t\u00eb popujve ballkanik\u00eb dhe shteteve t\u00eb tyre si dhe  n\u00eb integrimin e tyre me bot\u00ebn. N\u00eb radh\u00eb t\u00eb\npar\u00eb bashk\u00ebpunimi rajonal n\u00eb fusha t\u00eb ndryshme i vendeve ballkanike \u00ebsht\u00eb\nimperative i koh\u00ebs bashk\u00ebkohore.<\/p>\n\n\n\n

Ajo \u00ebsht\u00eb jo vet\u00ebm racionale dhe\ne mundshme, por edhe parakusht  i\ndomosdosh\u00ebm i zhvillimit  dhe i\np\u00ebrparimit ekonomik dhe shoq\u00ebror t\u00eb k\u00ebtij rajoni dhe alternativ\u00eb e kap\u00ebrcimit\nt\u00eb konflikteve dhe faktor i paqes dhe stabilitetit ballkanik. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Nik\u00eb Gashaj Ballkani sipas pozit\u00ebs s\u00eb vet gjeografike dhe zhvillimit historik dhe qytet\u00ebrues, paraqet k\u00ebrthiz\u00ebn dhe djepin e Evrop\u00ebs, nj\u00eb der\u00eb e madhe ndaj Lindjes dhe Perendimit, Veriut dhe Jugut t\u00eb Evrop\u00ebs. K\u00ebshtu, pra, p\u00ebr ballkanin me t\u00eb drejt\u00eb flitet si “hallk\u00eb bot\u00ebrore”, ur\u00eb dhe kufi e takimeve dhe qytet\u00ebrimeve t\u00eb ndryshme, si nj\u00ebfar\u00eb “kryq\u00ebzimi […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":14722,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_seopress_robots_primary_cat":"","_seopress_titles_title":"","_seopress_titles_desc":"","_seopress_robots_index":"","footnotes":""},"categories":[2,12],"tags":[],"class_list":["post-23140","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualitet","category-opinione"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23140","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=23140"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23140\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":23141,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23140\/revisions\/23141"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/14722"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=23140"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=23140"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=23140"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}