{"id":22201,"date":"2019-03-29T19:25:27","date_gmt":"2019-03-29T18:25:27","guid":{"rendered":"http:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/?p=22201"},"modified":"2019-03-29T19:25:27","modified_gmt":"2019-03-29T18:25:27","slug":"studimi-demokracia-e-vertete-eshte-e-mire-edhe-per-shendetin-e-njerezve","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/?p=22201","title":{"rendered":"STUDIMI: DEMOKRACIA E V\u00cbRTET\u00cb \u00cbSHT\u00cb E MIR\u00cb EDHE P\u00cbR SH\u00cbNDETIN E NJER\u00cbZVE"},"content":{"rendered":"\n<p><strong> Nga Frank Shkreli<\/strong><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"aligncenter is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/Frank-shkreli.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-813\" width=\"581\" height=\"477\" srcset=\"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/Frank-shkreli.jpg 385w, https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/Frank-shkreli-300x246.jpg 300w, https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/Frank-shkreli-220x180.jpg 220w\" sizes=\"auto, (max-width: 581px) 100vw, 581px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>Winston Churchilli ka th\u00ebn\u00eb se, \u201cAskush nuk pretendon se demokracia \u00ebsht\u00eb nj\u00eb sistem qeveris\u00ebs i p\u00ebrsosur ose i p\u00ebrkryer. \u00a0N\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, \u00ebsht\u00eb th\u00ebn\u00eb se demokracia \u00ebsht\u00eb forma m\u00eb e keqe e qeverisjes, me p\u00ebrjashtim t\u00eb formave t\u00eb tjera t\u00eb qeverisjes q\u00eb jan\u00eb provuar, nga koha n\u00eb koh\u00eb.\u201d\u00a0 \u00a0Me fjal\u00eb t\u00eb tjera, demokracia ka shum\u00eb t\u00eb meta dhe probleme, por t\u00eb gjitha format e tjera t\u00eb qeverisjes kan\u00eb m\u00eb shum\u00eb probleme dhe t\u00eb meta, n\u00eb krahasim me sistemin demokratik, ashtu si\u00e7 \u00ebsht\u00eb provuar gjat\u00eb historis\u00eb s\u00eb njer\u00ebzimit.<\/p>\n\n\n\n<p>Natyrisht se Demokracia e v\u00ebrtet\u00eb n\u00ebnkupton, nd\u00ebr t\u00eb tjera, zgjedhje t\u00eb lira e t\u00eb ndershme.\u00a0 P\u00ebr mua dhe p\u00ebr shumic\u00ebn e njer\u00ebzve, natyrisht, bazuar n\u00eb p\u00ebrvoj\u00ebn time, demokracia &#8212; pa marr\u00eb parasysh\u00eb se \u00e7far\u00eb ka th\u00ebn\u00eb Winston Churchilli p\u00ebr \u2018t\u00eb, si nj\u00eb sistem politik qeverisjeje megjith t\u00eb metat dhe sfidat e saja &#8212; \u00ebsht\u00eb forma m\u00eb e mir\u00eb e qeverisjes.\u00a0 \u00a0\u00cbsht\u00eb sistemi qeveris\u00ebs m\u00eb i mir\u00eb nga disa pik\u00ebpamje, por sidomos p\u00ebrsa i p\u00ebrket respektit q\u00eb ky sistem ka p\u00ebr t\u00eb drejtat baz\u00eb t\u00eb njeriut, si\u00e7 \u00ebsht\u00eb, nd\u00ebr t\u00eb tjera, liria e fjal\u00ebs dhe liria e fes\u00eb, por edhe nga k\u00ebndveshtrimi i zhvillimit n\u00eb fush\u00ebn ekonomike dhe zhvillimit, \u00a0p\u00ebrgjith\u00ebsisht, n\u00eb t\u00eb gjitha fushat e tjera t\u00eb aktivitetit shoq\u00ebror. \u00a0<\/p>\n\n\n\n<p>Demokracia e v\u00ebrtet\u00eb, n\u00eb parim, i ofron \u00e7do individi, t\u00eb drejta dhe p\u00ebrgjegj\u00ebsi si dhe mund\u00ebsi t\u00eb barabarta p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrparuar n\u00eb nj\u00eb shoq\u00ebri t\u00eb lir\u00eb e demokratike.\u00a0 Demokracia garanton lirin\u00eb p\u00ebr secilin individ p\u00ebr t\u00eb ndjekur lumturin\u00eb duke u aktivizuar n\u00eb \u00e7far\u00ebdo veprimtarie q\u00eb i p\u00eblqen, pa ndonj\u00eb detyrim nga askush. \u00a0\u00a0N\u00eb thelb t\u00eb demokracis\u00eb \u00ebsht\u00eb garancia e t\u00eb drejtave dhe p\u00ebrgjegj\u00ebsive t\u00eb barabarta p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb qytetar\u00ebt, pa dallim.\u00a0 \u00a0P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, n\u00eb nj\u00eb qeverisje demokratike, deg\u00ebt e qeveris\u00eb jan\u00eb t\u00eb hartuara n\u00eb at\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb kontrollojn\u00eb nj\u00ebra tjetr\u00ebn dhe t\u00eb sh\u00ebrbejn\u00eb si forca balancuese ndaj nj\u00ebra tjetr\u00ebs, me q\u00ebllim p\u00ebr t\u00eb minimizuar abuzimet me pushtetin politik publik.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00eb gjitha k\u00ebto jan\u00eb disa t\u00eb drejta dhe privilegje q\u00eb nj\u00eb qeverisje demokratike u ofron qytetar\u00ebve t\u00eb saj. <\/p>\n\n\n\n<p>Por, kujt ia kishte marr\u00eb mendja se Demokracia, si sistem politik qeveris\u00ebs \u00ebsht\u00eb i lidhur ngusht edhe me sh\u00ebndetin ton\u00eb.\u00a0 Lind\u00eb pyetja pra n\u00ebse demokracia, si nj\u00eb sistem politik qeveris\u00ebs \u2013 n\u00eb krahasim me sisteme t\u00eb tjera politike &#8212; ka ndonj\u00eb p\u00ebrfitim edhe p\u00ebr sh\u00ebndetin ton\u00eb, p\u00ebrve\u00e7 disa prej p\u00ebrfitimeve politiko-shoq\u00ebrore q\u00eb p\u00ebrmenda m\u00eb lart\u00eb.\u00a0 A \u00ebsht\u00eb demokracia e mir\u00eb p\u00ebr sh\u00ebndetin e njeriut? \u00a0Disa shkenc\u00ebtar\u00eb dhe hulumtues thon\u00eb se po.\u00a0 <\/p>\n\n\n\n<p>Sipas nj\u00eb studimi t\u00eb b\u00ebr\u00eb nga hulumtues n\u00eb tri institucione amerikane: K\u00ebshilli p\u00ebr Marr\u00ebdh\u00ebniet e Jashtme, Fakulteti Mjek\u00ebsor i Universitetit Stanford, nga Instituti Amerikan p\u00ebr Vler\u00ebsimin e Sh\u00ebndetit \u2013 dhe nga Universiteti Bilkent i Turqis\u00eb. \u00a0N\u00eb studimin q\u00eb kan\u00eb botuar koh\u00ebt e fundit n\u00eb revist\u00ebn prestigjoze dhe nd\u00ebr m\u00eb t\u00eb vjet\u00ebrat mjek\u00ebsore, Lancet \u2013 me zyra n\u00eb Nju Jork, Lond\u00ebr dhe Pekin &#8212; thuhet se demokracia e v\u00ebrtet\u00eb ka lidhje t\u00eb ngusht\u00eb dhe pozitive me sh\u00ebndetin e njer\u00ebzve.\u00a0 Studimi p\u00ebrfshin\u00eb t\u00eb dh\u00ebnat nga 170 vende t\u00eb bot\u00ebs me t\u00eb ardhura t\u00eb ul\u00ebta dhe mesatare, bazuar n\u00eb informacionin politik, ekonomik dhe sh\u00ebndet\u00ebsor, duke filluar nga viti 1970 e deri n\u00eb vitin 2016.\u00a0 N\u00eb baz\u00eb t\u00eb k\u00ebtij studimi, t\u00eb botuar dit\u00ebt e fundit, qeverisja demokratike dhe institucionet e saja, duket se ndikojn\u00eb m\u00eb shum\u00eb n\u00eb sh\u00ebndetin e individ\u00ebve. \u00a0<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cRezultatet e k\u00ebtij studimi sugjerojn\u00eb se zgjedhjet e lira dhe demokratike jan\u00eb t\u00eb lidhura ngusht me sh\u00ebndetin e njer\u00ebzve\u201d, u shpreh Thomas Bollyky, Drejtori i programit sh\u00ebndet\u00ebsor bot\u00ebror pran\u00eb K\u00ebshillit Amerikan p\u00ebr Marr\u00ebdh\u00ebniet e Jashtme, i cili edhe kryesoi k\u00ebt\u00eb studim t\u00eb kat\u00ebr institucioneve t\u00eb lart\u00eb p\u00ebrmendura.\u00a0 Ata zbuluan se jet\u00ebgjat\u00ebsia e njer\u00ebzve \u00ebsht\u00eb rritur m\u00eb shpejt n\u00eb vendet q\u00eb kan\u00eb kaluar n\u00eb demokraci, duke filluar nga viti 1970 e deri n\u00eb vitin 2015, n\u00eb krahasim me vendet q\u00eb nuk kan\u00eb pasur k\u00ebt\u00eb tranzicion demokratik. Gjat\u00eb k\u00ebsaj periudhe, vdekjet nga s\u00ebmundjet kardiovaskulare n\u00eb vendet demokratike, jan\u00eb pak\u00ebsuar me 25 %, sipas studimit.\u00a0\u00a0 Rritja e shpenzimeve buxhetore p\u00ebr programet q\u00eb promovojn\u00eb institucionet transparente dhe proceset demokratike mund t\u00eb ndihmoj\u00eb n\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsimin e sh\u00ebndetit p\u00ebr qytetar\u00ebt dhe n\u00eb rritjen e investimeve n\u00eb fush\u00ebn e p\u00ebrkujdesjes sh\u00ebndetsore t\u00eb nj\u00eb cil\u00ebsie t\u00eb mir\u00eb, thuhet n\u00eb k\u00ebt\u00eb studim. <\/p>\n\n\n\n<p>P\u00ebrpiluesit e k\u00ebtij studimi thon\u00eb se shoq\u00ebrit\u00eb e lira arrijn\u00eb p\u00ebrfundime m\u00eb t\u00eb mira dhe suksese n\u00eb fusha t\u00eb ndryshme, p\u00ebrfshir\u00eb sh\u00ebndet\u00ebsin\u00eb, jo sepse jan\u00eb m\u00eb t\u00eb pasura, por p\u00ebr arsye t\u00eb presioneve publike q\u00eb ushtrojn\u00eb votuesit ndaj qeveritar\u00ebve, p\u00ebr t\u00eb k\u00ebrkuar t\u00eb drejtat e tyre. \u00a0Si rrjedhoj\u00eb, \u201cPa nj\u00eb trysni t\u00eb fort\u00eb nga votuesit\u201d, p\u00ebr themelimin e institucioneve demokratike q\u00eb promovojn\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsimin e kujdesit sh\u00ebndetsor p\u00ebr qytetar\u00ebt, \u201cSunduesit autokratik\u00eb kan\u00eb m\u00eb pak arsye q\u00eb t\u00eb financojn\u00eb programe p\u00ebr trajtimin e s\u00ebmundjeve t\u00eb zemr\u00ebs, kancerit ose s\u00ebmundjeve t\u00eb tjera krinike, n\u00eb krahasim me udh\u00ebheq\u00ebsit e vendeve demokratike\u201d, shprehet Thomas Bollyky, Drejtori i programit sh\u00ebndet\u00ebsor bot\u00ebror pran\u00eb K\u00ebshillit Amerikan p\u00ebr Marr\u00ebdh\u00ebniet e Jashtme dhe nj\u00ebri prej p\u00ebrpiluesve t\u00eb k\u00ebtij studimi. <\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb thelb pra dhe pa u futur n\u00eb shifra dhe statistika shkencore, ky studim arrin\u00eb n\u00eb p\u00ebrfundimin se Demokracia e v\u00ebrtet\u00eb \u00ebsht\u00eb e mir\u00eb p\u00ebr zemr\u00ebn, p\u00ebr sh\u00ebndetin n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, si dhe p\u00ebr jet\u00ebgjat\u00ebsin\u00eb e njer\u00ebzve n\u00eb mosh\u00eb t\u00eb rritur.\u00a0 \u201cZgjedhjet e lira dhe t\u00eb ndershme jan\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr p\u00ebrmir\u00ebsimin e sh\u00ebndetit t\u00eb popull\u00ebsis\u00eb, si\u00e7 duket si rrjedhoj\u00eb e llogaridh\u00ebnies dhe p\u00ebrgjegj\u00ebsis\u00eb s\u00eb qeveris\u00eb ndaj votuesve&#8230;Ka m\u00eb t\u00eb ngjar\u00eb q\u00eb vendet demokratike t\u00eb sh\u00ebnojn\u00eb p\u00ebrparime t\u00eb dukshme n\u00eb fush\u00ebn e sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb, n\u00eb krahasim me vendet autokratike\u201d, thekson raporti, n\u00eb nj\u00eb koh\u00eb kur demokracia po sfidohet kudo, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb po shtohen edhe prirjet autokratike an\u00eb e mban\u00eb bot\u00ebs.\u00a0 Sidoqoft\u00eb, ky studim, i pari i p\u00ebrmasave t\u00eb k\u00ebtij lloji p\u00ebr nga numri i vendeve q\u00eb p\u00ebrfshihen dhe p\u00ebr nga periudha q\u00eb mbulon, arrin\u00eb n\u00eb p\u00ebrfundimin se liria politike, zgjedhjet e lira e t\u00eb ndershme dhe proceset demokratike, n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, t\u00eb pak\u00ebn kur \u00ebsht\u00eb fjala p\u00ebr sh\u00ebndetin e njer\u00ebzve, p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb qeverisjen afatgjat\u00eb m\u00eb t\u00eb mir\u00eb, p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb. \u00a0Pa Demokraci t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb nuk ka shtet, por nuk ka as sh\u00ebndet, sipas k\u00ebtij studimi.\u00a0 Ja pra, edhe nj\u00eb arsye tjet\u00ebr pse Demokracia nuk pret!<\/p>\n\n\n\n<p><strong>i<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nga Frank Shkreli Winston Churchilli ka th\u00ebn\u00eb se, \u201cAskush nuk pretendon se demokracia \u00ebsht\u00eb nj\u00eb sistem qeveris\u00ebs i p\u00ebrsosur ose i p\u00ebrkryer. \u00a0N\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, \u00ebsht\u00eb th\u00ebn\u00eb se demokracia \u00ebsht\u00eb forma m\u00eb e keqe e qeverisjes, me p\u00ebrjashtim t\u00eb formave t\u00eb tjera t\u00eb qeverisjes q\u00eb jan\u00eb provuar, nga koha n\u00eb koh\u00eb.\u201d\u00a0 \u00a0Me fjal\u00eb t\u00eb tjera, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":813,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_seopress_robots_primary_cat":"","_seopress_titles_title":"","_seopress_titles_desc":"","_seopress_robots_index":"","footnotes":""},"categories":[2,12],"tags":[51],"class_list":["post-22201","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualitet","category-opinione","tag-frank-shkreli"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22201","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=22201"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22201\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":22202,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22201\/revisions\/22202"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/813"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=22201"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=22201"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=22201"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}