{"id":18003,"date":"2018-02-22T08:50:28","date_gmt":"2018-02-22T07:50:28","guid":{"rendered":"http:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/?p=18003"},"modified":"2018-02-22T08:51:07","modified_gmt":"2018-02-22T07:51:07","slug":"cfare-eshte-demokracia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/?p=18003","title":{"rendered":"\u00c7far\u00eb \u00ebsht\u00eb demokracia?"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

Nga Qani\u00a0 Osmani<\/strong><\/p>\n

Demokracia sot \u00ebsht\u00eb nj\u00eb fjal\u00eb e njohur p\u00ebr shumic\u00ebn d\u00ebrmuese t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb. Pra, sot\u00a0 termi demokraci bot\u00ebrisht kuptohet q\u00eb rrjedh nga greqishtja: demos-popull dhe kratia-rend. Demokracia \u00ebsht\u00eb \u201csistem i qeverisjes q\u00eb buron nga populli, funsionon me popullin dhe p\u00ebr popullin\u201d<\/em><\/strong> (Abraham Lincoln), ky p\u00ebrkufizim i idealit bazohet n\u00eb iden\u00eb e sovranitetit popullor, i cili siguron qeverisjen e drejtp\u00ebrdrejt ose n\u00ebp\u00ebrmjet organeve p\u00ebrfaq\u00ebsuese t\u00eb popullit. Ky koncept edhe pse p\u00ebrfaq\u00ebson konceptin burimor nuk shpreh realitetin shoq\u00ebror, i cili \u00ebsht\u00eb p\u00ebrplot kund\u00ebrth\u00ebnie konflikte interesash dhe pluralitet e diversitetet shoq\u00ebrore. Demokracia n\u00eb fakt n\u00ebnkupton sistemin q\u00eb akcepton t\u00ebr\u00ebsin\u00eb e vlerave qytet\u00ebruese t\u00eb cilat sigurojn\u00eb mir\u00ebqenien individuale dhe publike nga qytetar\u00ebt p\u00ebrmes institucioneve demokratike. N\u00eb doktrinat bashk\u00ebkohore politike dominojn\u00eb qasjet realiste p\u00ebr demokracin\u00eb, t\u00eb cilat l\u00ebn\u00eb anash parimin e \u201csovranitetit popullor\u201d<\/em> <\/strong>dhe n\u00eb epiqend\u00ebr vendosin qytetarin, emancipimin politik t\u00eb tij dhe pjes\u00ebmarjen e drejtp\u00ebrdrejt\u00eb n\u00eb nd\u00ebrtimin e politikave publike dhe zgjedhjen e organeve p\u00ebrfaq\u00ebsuese.<\/p>\n

P\u00ebrkufizimi i demokracis\u00eb<\/strong><\/p>\n

Sipas definicionit ontologjik, n\u00eb fjalor\u00ebt e ndrysh\u00ebm gjuh\u00ebsor, demokracia \u201c\u00ebsht\u00eb qeverisje e popullit, ku pushteti suprem i takon popullit, i cili at\u00eb e ushtron vet\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb drejp\u00ebrdrejt\u00eb ose p\u00ebrmes p\u00ebrfaq\u00ebsuesve t\u00eb vet t\u00eb zgjedhur n\u00eb sistemin e lir\u00eb zgjedhor\u201d.<\/em> <\/strong>N\u00eb p\u00ebrkufizimin juridik t\u00eb demokracis\u00eb p\u00ebrmenden dy elemente t\u00eb demokracis\u00eb: e para, ajo shpreh vullnetin politik, dhe e dyta, realizimi i k\u00ebtij vullneti konsiston n\u00eb lidhjen e funsionimit t\u00eb shtetit me popullin, i cili duhet t\u00eb siguroj zbatimin e vullnetit t\u00eb tij. N\u00eb esenc\u00eb demokracia \u00ebsht\u00eb t\u00ebr\u00ebsi e ideve dhe parimeve p\u00ebr lirin\u00eb. Ajo institucionalizon lirin\u00eb dhe krijon kushte p\u00ebr realizimin e saj. Duke pamund\u00ebsuar tiranin\u00eb dhe shtypjen, demokracia afirmon lirin\u00eb e popullit, vet\u00ebvendosjen e tij dhe institucionet politike popullore, \u201ct\u00eb cilat dalin nga populli dhe punojn\u00eb p\u00ebr t\u00eb\u201d.<\/em><\/strong><\/p>\n

Bot\u00ebkuptimi tradicional dhe klasik i demokracis\u00eb, si sistem i qeverisjes s\u00eb popullit, sot n\u00eb kushtet t\u00eb nj\u00eb zhvillimi t\u00eb lart\u00eb ekonomik, teknologjik dhe kulturor, \u00ebsht\u00eb mjaft abstrakt, madje edhe fizikisht i pamundur t\u00eb realizohet. N\u00eb kuptimin politik demokracia mund t\u00eb p\u00ebrkufizohet n\u00eb kuptimin e gj\u00ebr\u00eb dhe kuptimin e ngusht\u00eb. N\u00eb kuptimin e ngusht\u00eb demokracia n\u00ebnkupton sistemin politik n\u00eb t\u00eb cilin sigurohet qeverisja-sundimi n\u00eb em\u00ebr t\u00eb shumic\u00ebs s\u00eb popullit, sistem me t\u00eb cilin, me kushtetut\u00eb dhe ligj \u00ebsht\u00eb siguruar mund\u00ebsia reale q\u00eb qytetar\u00ebt n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb drejtp\u00ebrdrejt\u00eb apo n\u00ebp\u00ebrmjet p\u00ebrfaq\u00ebsuesve t\u00eb tyre, t\u00eb marrin pjes\u00eb aktive n\u00eb jet\u00ebn politike dhe t\u00eb ken\u00eb ndikim n\u00eb t\u00eb gjitha format e vendosjeve politike. N\u00eb kuptimin e gj\u00ebr\u00eb demokracia n\u00ebnkupton marr\u00ebdh\u00ebniet demokratike n\u00eb t\u00eb gjitha sferat e jet\u00ebs shoq\u00ebrore, funsionimin e institucioneve politike n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb rregullave t\u00eb shtetit ligjor, si dhe pozit\u00ebn aktive dhe lirit\u00eb politike t\u00eb qytetarit si subjekt i jet\u00ebs politike.<\/p>\n

Demokracia dhe parlamentarizmi jan\u00eb t\u00eb nd\u00ebrlidhura ngusht\u00eb n\u00eb mes veti, n\u00eb kuptim m\u00eb t\u00eb gj\u00ebr\u00eb demokracia n\u00ebnkupton parlamentarizmin dhe pluralizmin, si proces politik p\u00ebrmes t\u00eb cilave artikulohet vullneti politik i qytetar\u00ebve. Parlamentarizmi krahas sovranitetit popullor, shtetit ligjor dhe qytetarit t\u00eb lir\u00eb, paraqet element themelor t\u00eb \u00e7do sistemi dhe rendi demokratik. Me parlamentariz\u00ebm n\u00eb kuptimin e p\u00ebrgjithsh\u00ebm n\u00ebnkuptohet nj\u00eb sistem p\u00ebrfaq\u00ebsues n\u00eb t\u00eb cilin parlamenti si organ qendror i zgjedhur, luan rol qendror n\u00eb procesin e marrjes s\u00eb vendimeve t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme politike.<\/p>\n

Atributet themelore t\u00eb demokracis\u00eb<\/strong><\/p>\n

Sistemi dhe rendi demokratik presupozon ekzistimin dhe sigurimin e parakushteve t\u00eb cilat mund\u00ebsojn\u00eb zhvillimin e marr\u00ebdh\u00ebnive demokratike. Atributet themelore t\u00eb demokracis\u00eb jan\u00eb: 1.Sovraniteti popullor<\/strong> i cili n\u00ebnkupton realizimin e vullnetit politik t\u00eb popullit n\u00ebp\u00ebrmjet konceptit t\u00eb qeverisjes s\u00eb shumic\u00ebs, q\u00eb realizohet drejp\u00ebrdrejt nga qytetar\u00ebt ose n\u00ebp\u00ebrmjet organeve p\u00ebrfaq\u00ebsuese t\u00eb zgjedhur drejtp\u00ebrdrejt\u00eb nga qytetar\u00ebt. Krahas vullnetit t\u00eb shumic\u00ebs, duhet t\u00eb krijoj edhe hapsir\u00eb politike edhe p\u00ebr artikulimin politik t\u00eb pakic\u00ebs dhe t\u00eb inkorporoj at\u00eb n\u00eb jet\u00ebn politike.<\/p>\n

    \n
  1. Shteti ligjor<\/strong> i cili n\u00ebnkupton respektimin e parimit t\u00eb ligjshm\u00ebris\u00eb. I gjith\u00eb pushteti shtet\u00ebror duhet t\u00eb del nga ligji dhe bazohet n\u00eb t\u00eb. Shteti ligjor si koncept modern n\u00ebnkupton shtetin demokratik t\u00eb bazuar n\u00eb t\u00eb drejtat e qytetar\u00ebve, q\u00eb t\u00eb zgjedhin organet dhe institucionet p\u00ebrfaq\u00ebsuese n\u00eb nj\u00eb an\u00eb dhe obligimet e k\u00ebtyre organeve q\u00eb n\u00eb pun\u00ebn e tyre t\u00eb kufizohen me autorizimet e tyre q\u00eb burojn\u00eb nga ligji. Element themelor i konceptit t\u00eb shtetit ligjor \u00ebsht\u00eb ndarja dhe kufizimi i pushtetit shtet\u00ebror. Asnj\u00eb pushtet nuk \u00ebsht\u00eb absolut, ai kufizohet nga ligji, i cili cakton korniz\u00ebn e fush\u00ebveprimit t\u00eb tij. Gjyq\u00ebsia e pa varur \u00ebsht\u00eb institut i shtetit ligjor dhe demokratik, q\u00eb duhet t\u00eb siguroj mbrojtjen e qytetar\u00ebve nga arbitrariteti i pushtetit, mbrojtjen efikase t\u00eb lirive dhe t\u00eb drejtave t\u00eb qytetar\u00ebve, si dhe arbitrimin objektiv t\u00eb gjykatave, n\u00eb zgjedhjen e kontesteve publike dhe private. Pavar\u00ebsia e gjyq\u00ebsis\u00eb realizohet duke siguruar pavar\u00ebsin\u00eb e gjyqtar\u00ebve, t\u00eb cil\u00ebt n\u00eb pun\u00ebn e tyre duhet t\u00eb udh\u00ebhiqen vet\u00ebm nga ligji. Kushtetutshm\u00ebria dhe ligjshm\u00ebria paraqet esenc\u00ebn e shtetit ligjor, i cili \u00ebsht\u00eb n\u00eb funsion t\u00eb realizimit tr\u00eb s\u00eb drejt\u00ebs.<\/li>\n
  2. Parimi i ndarjes dhe i kufizimit t\u00eb pushtetit<\/strong> \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga parakushtet elementare t\u00eb demokracis\u00eb. Vendosja e nj\u00eb ekuilibri midis tre pushteteve \u00ebsht\u00eb baz\u00eb p\u00ebr funsionimin e demokracis\u00eb n\u00eb nj\u00eb shtet. Balanca dhe ekuilibri i pushteteve n\u00eb shtetet demokratike parlamentare duhet t\u00eb arrij\u00eb dy q\u00ebllime: e para t\u00eb siguroj pavar\u00ebsin\u00eb e pushteteve dhe e dyta t\u00eb kufizoj\u00eb pushtetet, duke p\u00ebrcaktuar mekanizma t\u00eb kontrollit t\u00eb tyre reciprok. Var\u00ebsisht nga m\u00ebnyra e p\u00ebrcaktimit t\u00eb balanc\u00ebs midis pushtetit legjislativ dhe ekzekutiv, funksionojn\u00eb tri modele t\u00eb qeverisjes shtet\u00ebrore: sistemi parlementar, presidencial dhe i kombinuar.<\/li>\n
  3. Zgjedhjet e lira,<\/strong> t\u00eb drejtp\u00ebrdrejta dhe demokratike paraqesin institucionin qendror t\u00eb sistemeve demokratike. Zgjedhjet e lire dhe demokratike, sigurojn\u00eb konkurrenc\u00ebn midis subjekteve me opsioneve dhe alternativa t\u00eb ndryshme politike. N\u00eb demokraci nuk ka mandate t\u00eb p\u00ebrhershme, t\u00eb gjitha organet dhe bart\u00ebsit e pushtetit , marrin vot\u00ebbesimin p\u00ebr interval t\u00eb caktuar kohor, pas skadimit t\u00eb cil\u00ebt duhet s\u00ebrish t\u2019i n\u00ebnshtrohen procesit zgjedhor.<\/li>\n
  4. Sigurimi dhe garantimi i lirive<\/strong> dhe t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut dhe qytetarit \u00ebsht\u00eb n\u00eb funksion t\u00eb personalitetit dhe rolit aktiv t\u00eb qytetarit n\u00eb jet\u00ebn politike. Lirit\u00eb dhe t\u00eb drejtat e qytetarit dhe sigurimi i mekanizmave kushtetues, p\u00ebr mbrojtjen e tyre jan\u00eb tregues i mir\u00ebfillt\u00eb i demokratizimit t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb. P\u00ebr sigurimin e rolit aktiv t\u00eb qytetaroit n\u00eb shoq\u00ebri, r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb posa\u00e7me kan\u00eb t\u00eb drejtat dhe lirit\u00eb politike, si\u00e7 jan\u00eb: liria e t\u00eb menduarit, liria e bashkimit politik, liria e fjal\u00ebs. E shtypit, e informimit etj.<\/li>\n
  5. Pluralizmi politik<\/strong> dhe ekonomik \u00ebsht\u00eb nj\u00eb parakusht tjet\u00ebr i demokracis\u00eb. Pluralizmi politik n\u00ebnkupton mund\u00ebsin\u00eb e lir\u00eb t\u00eb veprimit t\u00eb partive politike si forma institucionale t\u00eb artikulimit t\u00eb aspiratave t\u00eb tyre politike dhe si subjekte themelore t\u00eb jet\u00ebs parlamentare. Pluralizmi afirmon shprehjen e lir\u00eb t\u00eb q\u00ebndrimeve, alternativave dhe opsioneve t\u00eb ndryshme politike, ballafaqimin dhe konkurenc\u00ebn e tyre.<\/li>\n
  6. Kultura dhe toleranca politike<\/strong> konsiston n\u00eb sjelljen n\u00eb pajtim me praktik\u00ebn dhe normat me t\u00eb cilat v\u00ebrtetohet aft\u00ebsia e popullit, q\u00eb t\u00eb qeveris\u00eb me veten. Toleranca politike si element i demokracis\u00eb kupton sjelljen korrekte t\u00eb jet\u00ebs politike, respektimin e tyre reciprok dhe gatishm\u00ebrin\u00eb p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb kompromise politike. Kompromiset n\u00eb jet\u00ebn politike nuk \u201cjan\u00eb alternativ\u00eb, por nj\u00eb domosdoshm\u00ebri e sjelljes politike\u201d<\/em><\/strong><\/li>\n<\/ol>\n

    Tipet-llojet e demokracis\u00eb<\/strong><\/p>\n

    Ekzistojn\u00eb klasifikime t\u00eb ndryshme t\u00eb demokracis\u00eb dhe sistemeve demokratike duke marr p\u00ebr baz\u00eb tri kritere kryesore: kriterin historik; raportin e demokracis\u00eb me marr\u00ebdh\u00ebniet shoq\u00ebrore dhe m\u00ebnyr\u00ebn e realizimit t\u00eb demokravis. N\u00eb baz\u00eb t\u00eb kriterit q\u00eb ka t\u00eb b\u00ebj me realizimin e demokracis jan\u00eb t\u00eb njohura: demokracia e drejtp\u00ebrdrejt\u00eb dhe ajo parlamentare.<\/p>\n

    Demokracia e drejtp\u00ebrdrejt\u00eb<\/strong>-bazohet n\u00eb qeverisjen e drejtp\u00ebrdrejt\u00eb t\u00eb qytetar\u00ebve dhe popullit me pushtetin shtet\u00ebror. Esenca e saj m\u00eb s\u00eb miri shprehet n\u00eb parimin se \u201csovraniteti buron nga populli dhe i takon atij\u201d. <\/em><\/strong>Format m\u00eb t\u00eb njohura t\u00eb realizimit t\u00eb demokracis\u00eb s\u00eb drejtp\u00ebrdrejt\u00eb jan: referendumi, plebishiti, iniciativa popullore, tubimete zgjedh\u00ebsve dhe forma t\u00eb tjera t\u00eb deklarimit personal t\u00eb qytetar\u00ebve.<\/p>\n

    Demokracia parlamentare-<\/strong> sovraniteti dhe qeverisja e popullit nuk send\u00ebrtohet drejto\u00ebrdrejt nga populli por p\u00ebrmes organeve p\u00ebrfaq\u00ebsuese t\u00eb zgjedhura nga populli dhe t\u00eb fuqizuara me mandatin p\u00ebr qeverisjen e shtetit. Demokracia parlamentare (p\u00ebrfaq\u00ebsuese) funksionon dhe realizohet n\u00eb nd\u00ebrlidhjen e ngusht\u00eb t\u00eb tri institucioneve themelore: trupit elektoral, organit p\u00ebrfaq\u00ebsues dhe qendr\u00ebs s\u00eb vendosjes politike. Trupi elektoral \u00ebsht\u00eb bart\u00ebs i pushtetit sovran, pasi q\u00eb k\u00ebt\u00eb pushtet nuk mund ta ushtroj drejtp\u00ebrdrejt\u00eb, ai zgjedh p\u00ebrfaq\u00ebsuesit e tij q\u00eb p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb organin p\u00ebrfaq\u00ebsues-parlamentin. Ky trup p\u00ebrfaq\u00ebsues nga trupi elektoral ngarkohet me mandatin dhe p\u00ebrgjegj\u00ebsin\u00eb e qeverisjes s\u00eb shtetit n\u00eb afat t\u00eb caktuar kohor. Roli i trupit elektoral n\u00eb sistemin e demokracis\u00eb parlamentare \u00ebsht\u00eb i dyfisht: ai zgjedh organet p\u00ebrfaq\u00ebsuese, duke i ngarkuar me mandat dhe p\u00ebrgjegj\u00ebsi p\u00ebr qeverisje t\u00eb shtetit dhe ushtron kontrollin politik ndaj pun\u00ebs s\u00eb tyre p\u00ebrmes zgjedhjeve.<\/p>\n

     <\/p>\n

     <\/p>\n

     <\/p>\n

     <\/p>\n

     <\/p>\n

     <\/p>\n

     <\/p>\n

     <\/p>\n

     <\/p>\n

     <\/p>\n

     <\/p>\n

     <\/p>\n

     <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Nga Qani\u00a0 Osmani Demokracia sot \u00ebsht\u00eb nj\u00eb fjal\u00eb e njohur p\u00ebr shumic\u00ebn d\u00ebrmuese t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb. Pra, sot\u00a0 termi demokraci bot\u00ebrisht kuptohet q\u00eb rrjedh nga greqishtja: demos-popull dhe kratia-rend. Demokracia \u00ebsht\u00eb \u201csistem i qeverisjes q\u00eb buron nga populli, funsionon me popullin dhe p\u00ebr popullin\u201d (Abraham Lincoln), ky p\u00ebrkufizim i idealit bazohet n\u00eb iden\u00eb e sovranitetit popullor, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":13730,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_seopress_robots_primary_cat":"","_seopress_titles_title":"","_seopress_titles_desc":"","_seopress_robots_index":"","footnotes":""},"categories":[2,12],"tags":[1697,122],"class_list":["post-18003","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualitet","category-opinione","tag-demokracia","tag-qani-osmani"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18003","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=18003"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18003\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":18004,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18003\/revisions\/18004"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/13730"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=18003"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=18003"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=18003"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}