{"id":17656,"date":"2018-02-03T20:01:04","date_gmt":"2018-02-03T19:01:04","guid":{"rendered":"http:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/?p=17656"},"modified":"2018-02-03T20:01:04","modified_gmt":"2018-02-03T19:01:04","slug":"demokracia-dhe-opinioni-publik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/?p=17656","title":{"rendered":"DEMOKRACIA DHE OPINIONI PUBLIK"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

Nga Nik\u00eb GASHAJ<\/strong><\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

P\u00ebrmbledhje: <\/strong>opinioni publik ka t\u00eb b\u00ebj me nj\u00eb p\u00ebrpjekje n\u00eb drejtim t\u00eb zhvillimit t\u00eb aft\u00ebsis t\u00eb bindjeve dhe t\u00eb zgjerimit sistematik t\u00eb publicitetit. Koncepti i opinionit publik ka nj\u00eb dometh\u00ebnie t\u00eb dyfisht\u00eb: n\u00eb nj\u00eb an\u00eb i kunderv\u00ebhet tendenc\u00ebs t\u00eb fsheht\u00ebsis. Pik\u00ebrisht, \u00ebsht\u00eb i hapur, i dukshem dhe i kapshem p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb njer\u00ebzit. N\u00eb anen tjet\u00ebr, ai paraqet nj\u00eb hap\u00ebsir konceptuale dhe fizike t\u00eb rregudhave dhe t\u00eb institucione t\u00eb kunderv\u00ebra konceptit privat, si dhe sfer\u00ebs s\u00eb vendimeve individuale diskrecionale. Nj\u00eb vemendje t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb, n\u00eb t\u00eb dy rastet i \u00ebsht\u00eb kushtuar r\u00ebnd\u00ebsis politike t\u00eb konceptit t\u00eb opinionit publik. Nj\u00eb pjes\u00eb e tekstit i \u00ebsht\u00eb dedikuar disa problemeve t\u00eb shqyrtimeve bashk\u00ebkohore n\u00eb lidhje me r\u00ebnd\u00ebsin dhe struktur\u00ebn e sfer\u00ebs t\u00eb opinionit publik. N\u00eb tekst \u00ebsht\u00eb n\u00ebnvizuar dhe problemi i raportit n\u00eb mes t\u00eb liris\u00eb, t\u00eb vertet\u00ebs dhe sfer\u00ebs s\u00eb opinionit publik. Objekt i shqyrtimit jan\u00eb dhe mediumet, mardh\u00ebniet nd\u00ebrmjet demokracis\u00eb, opinionit publik dhe nj\u00ebmend\u00ebsis.<\/p>\n

 <\/p>\n

Fjalet ky\u00e7e: <\/strong>demokracia, opinioni publik, mediumet, nj\u00ebmend\u00ebsia, sfera publike, sfera private, fsheh\u00ebtsia, sekreti, e v\u00ebrteta, liria, politika, sajimi, mpreht\u00ebsia, manipulimi , g\u00ebnjeshtra.<\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/strong>Teoreticenti \u00a0i njohur italian Norberto Bobio e p\u00ebrcakton demokracin si\u201dpushtet t\u00eb fuqis\u00eb t\u00eb opinionit publik\u201d( Bobio, 1990, f. 86 ). Nocioni opioni publik n\u00eb p\u00ebrcaktimin e siperp\u00ebrmendur ka t\u00eb b\u00ebj me zbulimin, dukshm\u00ebrin, sensualitetin e arrijtur t\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnieve t\u00eb pushtetit n\u00eb shoq\u00ebri. N\u00eb demokraci, nuk ekziston kurrfar force e fsheht\u00eb e cila drejton me nj\u00ebm\u00ebnd\u00ebsi dhe e rregullon jet\u00ebn e njer\u00ebz\u00ebve p\u00ebrkund\u00ebr vullnetit t\u00eb tyre. Raporti i forc\u00ebs dhe \u00a0i sistemit t\u00eb marrjes s\u00eb vendimeve duhet t\u00eb jent\u00eb i kapsh\u00ebm p\u00ebr opinionin publik, respektivisht p\u00ebr shqyrtimin\u00a0 e vler\u00ebsimin publik. Terma opnioni publik n\u00ebnkupton nj\u00eb grubull t\u00eb q\u00ebndrimeve t\u00eb njer\u00ebz\u00ebve p\u00ebr \u00a0\u00e7\u00ebshtje t\u00eb ndryshme. N\u00eb k\u00ebt\u00eb aspekt opinioni publik \u00ebsht\u00eb fenomen i cili ka nj\u00eb tradit\u00eb t\u00eb gjat\u00eb. Mund t\u00eb thuhet se opinioni publik ka ekzistuar gjithmon atje ku ka pasur jet\u00eb t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt t\u00eb njer\u00ebz\u00ebve. Q\u00ebndrimet kolektive shprehen n\u00eb form\u00eb t\u00eb konventave, zakoneve, kodeve dhe besimeve t\u00eb ndryshme t\u00eb p\u00ebrhapura, si dhe formave tjera t\u00eb vet\u00ebdijes kolektive. Nj\u00eb dometh\u00ebnie e till\u00eb mund ta gjej\u00ebm n\u00eb fjal\u00ebt e vjetra greke: ossa, pheme ose nomos. Koncepti i opinionit publik p\u00ebrcaktohet sipas vet\u00ebmarr\u00ebveshjes s\u00eb vjet\u00ebr greke t\u00eb jet\u00ebs politike si kund\u00ebrshtim ndaj sfer\u00ebs private. Eksperienca greke e jet\u00ebs politike lidhet me pjes\u00ebmarrjen e qytetar\u00ebve t\u00eb lir\u00eb n\u00eb diskutimet e k\u00ebshillimet t\u00eb cilat jan\u00eb mbajtur n\u00eb sheshe me q\u00ebllim t\u00eb arritjes deri te konkluzat m\u00eb t\u00eb mira, apo t\u00eb vendimeve dhe t\u00eb sentencave n\u00eb pik\u00ebpamje t\u00eb kryerjes s\u00eb pun\u00ebve t\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebshme me r\u00ebnd\u00ebsi.<\/p>\n

Ndon\u00ebse, n\u00eb nj\u00eb an\u00eb, pjes\u00ebmarrja e qytetar\u00ebve n\u00eb pun\u00eb publike n\u00eb Athin\u00eb ka qen\u00eb impresive, n\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr, nj\u00eb model i till\u00eb ka qen\u00eb vet\u00ebm idealizim normativ. Andaj, n\u00eb disa periudha nj\u00eb model i till\u00eb ka qen\u00eb restriktiv, meq\u00ebnse i ka p\u00ebrfshi vet\u00ebm burrat, t\u00eb Zot\u00ebt e sht\u00ebpive t\u00eb cil\u00ebt kan\u00eb mundur t\u00eb paguej\u00ebn nj\u00eb census relativ t\u00eb madh n\u00eb drith dhe n\u00eb furnizim ushtarak dhe p\u00ebr t\u00eb pasur prejardhje t\u00eb Athin\u00ebs t\u00eb t\u00eb dy prind\u00ebve. Nga kjo kategori, kan\u00eb qen\u00eb t\u00eb p\u00ebrjashtuar skllav\u00ebt, grat\u00eb, zejtar\u00ebt, t\u00eb huajt\u00eb dhe t\u00eb \u201cp\u00ebrzier\u00ebt\u201d.<\/p>\n

Nj\u00eb gj\u00ebndje t\u00eb ngjajshme e hasim dhe n\u00eb Republik\u00ebn e Rom\u00ebs.N\u00eb vend t\u00eb Polisit q\u00ebndron civitas, agor\u00ebn e z\u00ebvendson forumi romak, nd\u00ebrsa oikos\u00ebs i pergjigjet familja romake. Mir\u00ebpo, ekzistojn\u00eb dhe dallime esenciale. Per shembull, ajo q\u00eb i takon popullit b\u00ebhet pjes\u00eb e s\u00eb drejt\u00ebs. Dallim tjet\u00ebr me r\u00ebnd\u00ebsi \u00ebsht\u00eb se rrethi i atyre q\u00eb i g\u00ebzojn\u00eb t\u00eb drejtat ka qen\u00eb shum\u00eb m\u00eb i gjer\u00eb sesa n\u00eb Athin\u00eb. Populli i thjesht\u00eb, plebc, per vetin e ka fituar t\u00eb drejt\u00ebn p\u00ebr ta zgjedhur tribunin e vet\u00eb i cili do t\u2019i \u00a0mbroj t\u00eb drejtat e tyre.<\/p>\n

N\u00eb k\u00ebt\u00eb periudh\u00eb mund t\u00eb ve\u00e7ohen dy karakteristika\u00a0 t\u00eb p\u00ebrgjithshme kryesore: a) fusha publike dhe fusha politike jan\u00eb plot\u00ebsisht identike. Vet\u00ebm jeta politike \u00ebsht\u00eb jet\u00eb publike dhe vet\u00ebm vendimet politike e praktikat kan\u00eb dinjitet t\u00eb pergjith\u00ebsimit. N\u00eb at\u00eb kuptim\u00a0 shprehja greke jeta politike( bios politicos ) i pergjigjet asaj \u00e7ka sot\u00eb e quajm\u00eb jeta publike, e cila n\u00eb periudh\u00ebn moderne dallohet nga shpehja politike; b) jeta private sipas bot\u00ebkuptimit antik nuk ka r\u00ebnd\u00ebsi \u00a0publike apo politike. Jeta politike \u00ebsht\u00eb plot\u00ebsisht superiore mbi jet\u00ebn private. Institucioni grek astrakizmi ose institucionet romake t\u00eb d\u00ebbimit ose t\u00eb cenzur\u00ebs tregojn\u00eb se nuk ekziston mbrojtja institucionale e sfer\u00ebs private, me \u00e7ka do t\u00eb b\u00ebhej kodifikimi n\u00eb sfer\u00ebn e jet\u00ebs private dhe publike.<\/p>\n

N\u00eb Evrop\u00ebn e mesjet\u00ebs p\u00ebrdoret dallimi i s\u00eb drejt\u00ebs romake t\u00eb sfer\u00ebs publike dhe private, por ajo nuk ka ndonj\u00eb dometh\u00ebnie t\u00eb nguluar apo t\u00eb p\u00ebrhershme( Habermas,1969 12-22). P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, dispozicioni i pasuris\u00eb private dhe i autorizimeve publike nj\u00ebsohet. Nuk ekziston kurr far\u00eb baze p\u00ebr njohjen e dallimeve midis sfer\u00ebs private dhe publike, as sipas modelit t\u00eb s\u00eb drejt\u00ebs romake, as t\u00eb asaj helenike. Ajo q\u00eb ka qen\u00eb e p\u00ebrgjithshme dhe t\u00eb gjith\u00ebve e kapshme \u00ebsht\u00eb sh\u00ebk\u00ebri n\u00eb t\u00eb drejt\u00ebn e shekullit t\u00eb mesjet\u00ebs n\u00eb nj\u00eb sistem t\u00eb imuniteteve t\u00eb ve\u00e7anta dhe t\u00eb privilegjeve.Kompetencat private dhe publike sh\u00ebnd\u00ebrrohen n\u00eb autorizime statusore, n\u00eb kompetenca t\u00eb fituara private.\u00a0 Me gjith\u00eb at\u00eb n\u00eb Evrop\u00ebn e shekudhit t\u00eb mes\u00ebm n\u00eb pik\u00ebpamje sociologjike, mund t\u00eb dallohet nj\u00eb form\u00eb publike e cila do t\u00eb jet\u00eb me r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb p\u00ebr z\u00ebnafillen e iluminizmit dhe p\u00ebr konstituimin e epinionit qytetar (civil). Ai \u00ebsht\u00eb opinioni publik reprezentues. Forca prezentohet n\u00ebp\u00ebr mjet t\u00eb sh\u00ebnjave t\u00eb saja, por n\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr mbetet sekrete. Q\u00ebllimi i opinionit publik \u00ebsht\u00eb qenia e padukshme e pushtetit t\u00eb b\u00ebhet e pranishme n\u00ebp\u00ebrmjet t\u00eb prezences t\u00eb personalitetit t\u00eb sunduesit. Reprezentacionet jan\u00eb t\u00eb lillura me statusin, prestigjin dhe pozit\u00ebn personale t\u00eb sunduesit . Manifestimi \u00ebsht\u00eb i lillur p\u00ebr atribute personale: stema, arma, veshja, frizura, figurat retorike, etj. N\u00eb m\u00ebnyr\u00eb publike demonstrohet fuqia e pushtetmbajtsit, por esenca e sunduesit mbetet sekrete. Q\u00ebllimi i reprezentimit \u00ebsht\u00eb n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet mistifikimi i forc\u00ebs t\u00eb cil\u00ebn e ka n\u00eb dispozion sunduesi. Sunduesi forc\u00ebn e vet ia prezenton publikut si nj\u00eb mish\u00ebrim t\u00eb nj\u00eb fuqie mbinatyrore. Opinionin publik n\u00eb k\u00ebt\u00eb kuptim e p\u00ebrb\u00ebn masa pasive e cila duhet ta kuptoj se kush \u00ebsht\u00eb mbart\u00ebsi i pushtetit. Mbas opinionit reprezentatues t\u00eb mesjet\u00ebs, vjen iluminizmi dhe z\u00ebnfillja e opinionit qytetar( civil). Ajo z\u00ebnfill n\u00eb sallone franceze, n\u00eb pabove angleze dhe n\u00eb kafanat gjermane, ku elita e re kulturore bashkohet dhe i komenton m\u00eb s\u00eb pari veprat kulturore, pastaj dhe ngjarjet e p\u00ebrditshme. Ai \u00ebsht\u00eb publiku i lexues\u00ebve i cili gjithnj\u00eb zgjerohet me arritjen e matrialeve t\u00eb shkruara t\u00eb cilat i mund\u00ebsojn\u00eb inovacionet teknologjike n\u00eb fush\u00ebn e publikimeve. K\u00ebt\u00eb periudh\u00eb e karakterizon nj\u00eb besim gjithnj\u00eb m\u00eb i madh me njohjet shkencore t\u00eb cilat i shpjegojn\u00eb dhe demistifikojn\u00eb ngjarjet natyrore dhe shoq\u00ebrore. Nga nj\u00eb besim i till\u00eb lind teoria e iluminizmit n\u00eb p\u00ebrpjekje p\u00ebr t\u00eb ofruar nj\u00eb mb\u00ebshtetje teorike t\u00eb besimit t\u00eb ri n\u00eb racionalitetin t\u00eb bot\u00ebs natyrore dhe shoq\u00ebrore. Njohja shkencore \u00ebsht\u00eb par\u00eb si premtim t\u00eb p\u00ebrvetsimit t\u00eb natyr\u00ebs dhe p\u00ebrpjekje e racionalizimit t\u00eb jet\u00ebs shoq\u00ebrore. Me zgjerimin dhe avancimin e dijes, bota do t\u00eb jet\u00eb e \u00e7liruar nga ngarkesa e mjerimit dhe e varf\u00ebris\u00eb, nd\u00ebrsa njer\u00ebzit defintivisht do t\u00eb mund t\u00eb jetojn\u00eb n\u00eb liri. Shikuar nga k\u00ebndi politik, iluminizmi i kunderv\u00ebhet dimensionit sekret t\u00eb dominimit t\u00eb opininit reprezentiv.Kund\u00ebr mistifikimit t\u00eb qeverisjes parashtrohet dhe k\u00ebrkesa p\u00ebr racionalizimin e bot\u00ebs shoq\u00ebrore.Pik\u00ebrisht, duksh\u00ebmeria, transparenca e mekanizmave t\u00eb qeverisjes \u00ebsht\u00eb kusht i racionalizimit.Opinioni publik n\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim i kunderv\u00ebhet praktik\u00ebs t\u00eb pushtetit sekret, respektivisht fsheht\u00ebsive t\u00eb pushtetit. Sovraniteti i sunduesit kthehet dhe kalon\u00eb n\u00eb sovranitetin e popullit, a principi i legjitimitetit t\u00eb pushtetit paraqet nj\u00eb pranim t\u00eb lir\u00eb e racional t\u00eb atyre me t\u00eb cil\u00ebt qeveriset. Shoq\u00ebria qytetare(civile) dhe shteti juridik jan\u00eb instrumente shoq\u00ebrore t\u00eb s\u00eb mbrojtjes s\u00eb drejtave t\u00eb qytetarve. E t\u00ebr\u00eb ajo kryhet n\u00eb institucionet publike. Ideja e opinionit publik, tek Kanti, lillet me parimin e sovranitetit t\u00eb popullit e q\u00eb mbeshtetet mbi iden\u00eb, se ligjet i nxjerrin ata t\u00eb cil\u00ebt duhet t\u00eb u p\u00ebrulen dhe n\u00eb supozimin e natyr\u00ebs inteligibile t\u00eb njer\u00ebzve si qenie t\u00eb cil\u00ebt jan\u00eb t\u00eb aft\u00eb t\u00eb konstruktojn\u00eb dhe respektojn\u00eb ligjet t\u00eb cilat jan\u00eb t\u00eb gjith\u00ebve t\u00eb pranushme. N\u00eb pajtim me at\u00eb, opinioni publik i filozofis\u00eb politike t\u00eb Kantit ka nj\u00eb funksion tri dimensionale. Ajo \u00ebsht\u00eb metod e iluminizmit popullor, parim i s\u00eb drejt\u00ebs komb\u00ebtare dhe parim i politik\u00ebs nd\u00ebrkomb\u00ebtare.<\/p>\n

Iluminizmi p\u00ebr Kantin \u00ebsht\u00eb\u201cdalja e njeriut prej papjekuris\u00eb s\u00eb vet\u00ebfshehur\u201c, kurse\u201cpapjekuria \u00ebsht\u00eb munges\u00eb force q\u00eb m\u00ebndja e vet t\u00eb p\u00ebrdoret pa drejtim t\u00eb dikuj tjet\u00ebr\u201c( Kanti, 1974\/1: 43 ). N\u00eb \u00e7far\u00eb m\u00ebnyre ka mund\u00ebsi q\u00eb opinioni publik ta nxjerr njeriun nga gjendja jonatyrore e\u201cpapjekuris\u00eb s\u00eb vet\u00ebfshehur\u201c? Recepti i Kantit \u00ebsht\u00eb i thjesht\u00eb. P\u00ebr at\u00eb \u00ebsht\u00eb e nevojashme vet\u00ebm liria. Dhe ajo liria, \u201eq\u00eb nga gjykimi i vet p\u00ebr t\u00ebr\u00eb nj\u00ebmend\u00ebsin ta bej\u00eb p\u00ebrdorimi publik\u201c. P\u00ebrdorimi publik i mendjes s\u00eb njeriut duhet n\u00eb \u00e7do koh\u00eb t\u00eb jet\u00eb i lir\u00eb dhe vet\u00ebm ajo mund\u00a0 ta send\u00ebrtoj iluminizmin tek njer\u00ebzit.<\/p>\n

Liria q\u00eb prakticiteti publik i p\u00ebrdorimit t\u00eb mendjes, po edhe sikur ajo t\u00eb jet\u00eb kritike dhe negative p\u00ebr pushtet, nuk guxohet t\u00eb jet\u00eb e ndaluar. Sepse, vet\u00ebm pushtetar\u00ebt e paarsimuer dhe t\u00eb paqytet\u00ebruar nuk e shohin dobin nga nj\u00eb p\u00ebrdorim i till\u00eb i mendjes dhe intelektit. N\u00eb lidhje me t\u00eb parashtrohet pyetja: si Qeveria mund t\u00eb vij\u00eb ndryshe n\u00eb dijeni, p\u00ebpos n\u00eb qoft\u00eb se nuk e l\u00ebshon shpirtin dhe frym\u00ebn e liris\u00eb t\u00eb d\u00ebshmohet.<\/p>\n

P\u00ebrpos rolit t\u00eb vet n\u00eb t\u00eb arrijtjes s\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs, opinioni publik e ka r\u00ebnd\u00ebsin e vet dhe n\u00eb send\u00ebrtimin e dy cil\u00ebsive t\u00eb m\u00ebdha shoq\u00ebrore: drejt\u00ebsis\u00eb dhe paq\u00ebs. Kanti form\u00ebn e publicitetit e ka lidhur me konceptin e drejt\u00ebsis\u00eb, m\u00eb s\u00eb pari n\u00eb raport ndaj drejt\u00ebsis\u00eb komb\u00ebtare respektivisht t\u00eb mund\u00ebsive t\u00eb ekzistimit t\u00eb drejt\u00ebsis\u00eb n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, pastaj i v\u00ebn n\u00eb baz\u00eb detyrat e \u00a0politik\u00ebs komb\u00ebtare dhe ato t\u00eb politik\u00ebs nd\u00ebrkomb\u00ebtare. Parimi i par\u00eb i lart\u00ebpermendur e vendos lidhjen e moralit, opinionit publik e drejt\u00ebsis, kurse tjetri e vendos lidhjen e drejt\u00ebsis, t\u00eb opinionit publik dhe politik\u00ebs. Koncepti kryesor \u00ebsht\u00eb forma e publicitetit. Q\u00eb nj\u00eb q\u00ebndrim p\u00ebr t\u00eb pasur form\u00ebn e publicitetit do t\u00eb thot\u00eb q\u00eb bot\u00ebrisht mund t\u00eb shprehet dhe proklamohet, si dhe t\u00eb mbrohet dhe mos t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb rezistenc\u00eb t\u00eb madhe.<\/p>\n

T\u00eb gjitha parimet e t\u00eb drejt\u00ebs komb\u00ebtare duhet t\u00eb k\u00ebnaqin kushtin e publicitetit. As nj\u00eb rregull, maksima e t\u00eb cil\u00ebs nuk mund bot\u00ebrisht t\u00eb shfaqet, nuk mund t\u00eb trajtohet si k\u00ebrkes juridike. Pa k\u00ebt\u00eb kusht nuk do t\u00eb ket\u00eb as drejt\u00ebsi, sepse drejt\u00ebsia mund t\u00eb paramendohet vet\u00ebm n\u00ebse proklamohet publikisht( Kanti, 1995: 94 ).<\/p>\n

Opinioni publik n\u00eb k\u00ebt\u00eb aspekt e ka rolin e baz\u00ebs s\u00eb zhvillimit t\u00eb s\u00eb drejt\u00ebs komb\u00ebtare. Vet\u00ebm n\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb, sipas Kantit \u00ebsht\u00eb i mundur avansimi n\u00eb legalitet, sepse\u201cndalja e publicitetit p\u00ebngon p\u00ebrparimin e popullit kah mir\u00ebsia, madje dhe n\u00eb at\u00eb k\u00ebrkes\u00ebn e tij m\u00eb t\u00eb vog\u00ebl, t\u00eb asaj q\u00eb i p\u00ebrket t\u00eb drejt\u00ebs s\u00eb tij natyrore\u201c( Kanti, 1974\/2: 188). N\u00eb at\u00eb kontekst opinioni publik ka nj\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb madhe n\u00eb filozofin\u00eb e tij juridike dhe politike. Sipas konstruksionit t\u00eb Kantit nga filozofia e historis\u00eb p\u00ebrparimi i njer\u00ebzimit \u00ebsht\u00eb i mundur ekskluzivisht si p\u00ebrparim kah kvantumi i legalitetit. L\u00ebvizja kah\u201cp\u00ebrsosja e shoq\u00ebris\u00eb s\u00eb drejt\u00eb\u201c\u00ebsht\u00eb e mundur vet\u00ebm me supozimin e ilimunizmit t\u00eb popullit( shoq\u00ebria qytetare- civile ) dhe p\u00ebrparimit n\u00eb legalitet( shteti juridik ). T\u00eb dy proceset zhvillohen n\u00eb mediumet publike.<\/p>\n

Mir\u00ebpo, ajo nuk \u00ebsht\u00eb t\u00ebr\u00eb \u00e7\u00ebshtja. Opinioni publik p\u00ebr Kantin \u00ebsht\u00eb supozimi i paq\u00ebs shoq\u00ebrore dhe nd\u00ebkomb\u00ebtare, sepse gjindet n\u00eb baza t\u00eb asaj q\u00eb quhet paktus subiectionis n\u00eb mes t\u00eb pushtetit dhe popullit. Forma e publicitetit \u00ebsht\u00eb\u00a0 e detyrueshme si p\u00ebr ata t\u00eb cil\u00ebt i p\u00ebrcaktojn\u00eb ligjet si dhe p\u00ebr ata q\u00eb duhet p\u00ebr ti respektuar ato. Gjithashtu, me q\u00ebllim q\u00eb politika p\u00ebr t\u00eb ju afruar drejt\u00ebsis\u00eb dhe p\u00ebr t\u00eb qen\u00eb n\u00eb pajtim me moralin, t\u00eb gjitha vendimet politike duhet me iu p\u00ebrulur tekstit t\u00eb publicitetit dhe ashtu me e v\u00ebrtetua drejtshm\u00ebrin, respektivisht mund\u00ebsin q\u00eb t\u00eb trajtohen si k\u00ebrkesa juridike. Teoreticienti Tokvil dhe Mil jan\u00eb autor liberal, t\u00eb cil\u00ebt e kan\u00eb persh\u00ebndet sovranitetin e popullit n\u00eb kuptimin e zgjerimit t\u00eb numrit t\u00eb atyre t\u00eb cil\u00ebt marrin pjes\u00eb n\u00eb ekzistimin dhe kontroll\u00ebn e pushtetit politik, por i ka brengosur fusha e shtrirjes s\u00eb pushtetit. P\u00ebr ta, si dhe p\u00ebr autorin Kosten, nuk\u00a0 \u00ebsht\u00eb m\u00eb pyetje me r\u00ebnd\u00ebsi se kush e ushtron pushtetin, por sa \u00ebsht\u00eb ai pushtet. N\u00eb at\u00eb kuptim Takvila dhe Mila i ka shqet\u00ebsuar ndikimi q\u00eb opinioni publik ka si\u00a0 n\u00eb ekzekutimin e pushtetit si dhe n\u00eb jet\u00ebn shoq\u00ebrore.<\/p>\n

Fjala \u00ebsht\u00eb p\u00ebr frig\u00ebn prej pushtetit s\u00eb shumic\u00ebs dhe mediokritet\u00ebve t\u00eb cil\u00ebt b\u00ebjn\u00eb mbytjen e lirive dhe t\u00eb aft\u00ebsive individuale, si dhe t\u00eb talenteve, ashtu dhe p\u00ebrparimin e shoq\u00ebris\u00eb n\u00eb t\u00ebr\u00ebsi kah mir\u00ebqenja dhe begtia. Tirania e shumic\u00ebs \u00ebsht\u00eb e forcuar nd\u00ebr ato t\u00eb k\u00ebqija prej t\u00eb cilave shoq\u00ebria duhet me u ruajtur. Nj\u00ebra nga levat e r\u00ebd\u00ebsishme t\u00eb saj \u00ebsht\u00eb opinioni publik. Tirania e cila zbatohet n\u00ebn pajtimin e opinionit publik nuk \u00ebsht\u00eb p\u00ebr at\u00eb aspak tirani m\u00eb e vog\u00ebl, as q\u00eb \u00ebsht\u00eb m\u00eb pak e paarsyeshme. Mu p\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye \u00ebsht\u00eb e nevojshme t\u00eb ndalohet shumica q\u00eb pakic\u00ebs t\u00eb ia imponoj mendimin p\u00ebr \u00e7\u00ebshtjet q\u00eb i p\u00ebrkasin vet\u00eb individit( Mil, 1988: 114), ve\u00e7enarisht p\u00ebr at\u00eb, q\u00eb jo vet\u00ebm q\u00eb \u00ebsht\u00eb e mundur q\u00eb p\u00ebrzierja e opinionit publik mund t\u00eb jet\u00eb e gabuar, por\u00a0 zakonisht ashtu dhe ndodh.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Roli i mediumeve dhe nj\u00ebmend\u00ebsia<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

Mediumet masive jan\u00eb forc\u00eb l\u00ebviz\u00ebshe p\u00ebr krijimin e parafytyrimit mbi nj\u00ebm\u00ebndsi.N\u00eb shqyrtimin e ndikimit t\u00eb mediumeve duhet t\u00eb kihet para sysh\u00eb se prodhimet e tyre, lajmet, jo vetem q\u00eb e paraqesin por dhe e krijoj\u00ebn realitetin. Trajtimi medial fillon me seleksionimin e ngjarjeve nga boll\u00ebku i ndollive, dhe kryhet me konstruksionin e nj\u00eb tregimi p\u00ebrkat\u00ebs. Ky proces paraqet esenc\u00ebn e praktik\u00ebs t\u00eb trajtimit apo ideimit t\u00eb nj\u00ebmend\u00ebsis. Radio drama e Orsona Vels\u00ebs mbi fluturimin e nj\u00eb fuqie mbinatyrore n\u00eb Amerik, ka sjell\u00eb panik tek qytetar\u00ebt dhe filmat propagandues t\u00eb Hitlerit dhe shfaqjet e tij kan\u00eb treguar sesa fuqi mund t\u00eb ken\u00eb mediumet masive n\u00eb publikun. Sfera publike sh\u00ebndrrohet n\u00eb nj\u00eb vend t\u00eb shitjes, qoft\u00ebse ajo ka t\u00eb b\u00ebj me bindjet politike ose me madh\u00ebra t\u00eb dhojeve t\u00eb ndryshme. Arma p\u00ebr ato \u00ebsht\u00eb propaganda, q\u00ebllimi i t\u00eb cil\u00ebs \u00ebsht\u00eb krijimi i paraftyrimit\u00a0 n\u00eb opinionin publik. Sipas autorit t\u00eb njohur, Inishit, nga ajo sesi jan\u00eb mediumet n\u00eb nj\u00eb shoq\u00ebri varet dhe si ka me qen\u00eb rregullimi shoq\u00ebror ( Deutsch,1973: 133\u00a0 ). Edhe Hegeli ka theksuar se leximi i gazetave \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb\u00a0 lutje fetare moderne e m\u00ebngjesit. Tomsoni, gjithashtu ka treguar mbi lidhjen nd\u00ebrmjet mediumeve dhe zhvillimit t\u00eb shoq\u00ebris moderne. Mediumet na pajisin me informata t\u00eb shumta, kurse prej neve varet sesi ato do ti shfryt\u00ebzojm\u00eb. Shum\u00eb heret n\u00eb historin politike ka ardhur deri te tentativa e kontroll\u00ebs t\u00eb mjeteve t\u00eb informimit publik. N\u00eb Urdhat e Qeveris\u00eb s\u00eb Vjen\u00ebs nga marsi i vitit 1769,q\u00ebndron : \u201cP\u00ebr t\u00eb ditur se t\u00eb cilat jan\u00eb urdhat e mbr\u00ebndshme politike, \u00a0ato duhet \u00e7do jav\u00eb me i hartuar pushteti dhe pastaj me u a dor\u00ebzuar redak\u00ebsive t\u00eb gazetave(Habermas, 1969: 32). Ur\u00ebdhi i Fridrihit t\u00eb II, nga viti 1784, thot\u00eb se:\u201d Personi privat nuk ka t\u00eb drejt\u00eb t\u00eb gjykoj dhe vlersoj\u00eb p\u00ebr pun\u00ebt, sjelljet, ligjet, masat, si dhe p\u00ebr urdh\u00ebllat e pushtetar\u00ebve dhe oborreve t\u00eb tyre, t\u00eb funksionarve shtet\u00ebror, t\u00eb kolegiumeve dhe gjykatave, as q\u00eb ka t\u00eb drejt\u00eb q\u00eb p\u00ebr k\u00ebto \u00e7\u00ebshtje \u00a0\u00a0p\u00ebrkrye shtypit t\u00eb publikoj informata\u00a0\u00a0 Personi privat nuk \u00ebsht\u00eb i aft\u00eb p\u00ebr nj\u00eb vler\u00ebsim t\u00eb till\u00eb, meq\u00ebn\u00eb se atij i mungon njohja e plot\u00eb e rrethanave objektive ( Ibid, faqe,36) .<\/p>\n

N\u00eb shekullin XIX n\u00eb Evrop\u00eb ka ekzistuar m\u00eb pak, apo m\u00eb shum\u00eb,\u00a0 m\u00ebnyra\u00a0 subtile e opstruksionit t\u00eb p\u00ebrhapjes t\u00eb librave, gazetave dhe pamfleteve: edhe at\u00ebher\u00eb gazetar\u00ebt n\u00eb parlament jan\u00eb p\u00ebrjetuar si p\u00ebnges\u00eb, nd\u00ebrsa shtypi ka qen\u00eb i ngarkuar me tatime dhe taksa t\u00eb larta n\u00eb vulat postale. Nd\u00ebrsa, fanatik\u00ebt fetar kan\u00eb qen\u00eb kundra atyre q\u00eb kan\u00eb d\u00ebshiruar\u00a0 dhe t\u00eb diel\u00ebn t\u00eb lexojn\u00eb gazezat. Shp\u00ebrdar\u00ebsit e shtypit kan\u00eb qen\u00eb t\u00eb privuar nga liria, n\u00ebse n\u00eb to ka pasur s\u00eb paku dhe tekste t\u00eb dyshimta etj.(Kin, 1995 ).<\/p>\n

Komunikimi teknik bashk\u00ebkohor mund\u00ebson nj\u00eb transmetim t\u00eb shpejt t\u00eb informatave. Rrjeta e komunikimit pam\u00ebvar\u00ebsohet, p\u00ebrsa i p\u00ebrket informatave t\u00eb cilat i transmeton. Mir\u00ebpo, rrjeta kurr nuk i transmeton t\u00eb gjitha informatat, por disa n\u00eb t\u00eb shtr\u00ebmbohen, tjerat humben. Mjetet e informimit publik, gjithnj\u00eb m\u00eb tep\u00ebr sh\u00ebrbejn\u00eb jo vet\u00ebm p\u00ebr zgjerimin e informatave por dhe p\u00ebr dezinformimin permanent dhe sistematik. Problemi \u00ebsht\u00eb q\u00eb komunikacionet masive jan\u00eb ashtu t\u00eb organizuara q\u00eb u p;rgjigjen lajm\u00ebve t\u00eb mas\u00ebs( dhe t\u00eb jen\u00eb sipas d\u00ebshir\u00ebs t\u00eb atij t\u00eb cilit i \u00ebsht\u00eb i nevojsh\u00ebm ekzistimi i mas\u00ebs).<\/p>\n

N\u00eb disa shtete p\u00ebr t\u00eb arrijtur nj\u00eb\u201c gj\u00ebndje perkat\u00ebse shpirt\u00ebrore\u201c( ose m\u00eb mir\u00eb me th\u00ebn\u00eb\u201cgj\u00ebndje jo shpirt\u00ebrore\u201c) m\u00eb tep\u00ebr p\u00ebrdoret propaganda e mb\u00ebshtetur n\u00eb paragjykime dhe steriotipe, n\u00eb t\u00eb dytat marketingu politik, nd\u00ebsa n\u00eb t\u00eb tretat jan\u00eb reklamat. Nd\u00ebrkaq, e t\u00ebr\u00eb ajo mund\u00eb t\u00eb paaft\u00ebsoj gjykimin kritik. N\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, shum\u00eb probleme ekzistojn\u00eb p\u00ebr shkak se mediumet\u00a0 edhe m\u00eb tutje jan\u00eb larg liris\u00eb, \u00e7ka ato n\u00eb vazhdim\u00ebsi i sh\u00ebrbejn\u00eb fshehjes s\u00eb pa liris\u00eb. D\u00ebnd\u00ebsia e informatave vazhdimisht rritet, kurse sakt\u00ebsia dhe kritika e tyre zvog\u00eblohet. Mediumet b\u00ebjn\u00eb nj\u00eb ndjekje senzicionale, kur\u00eb se nga nj\u00ebher\u00eb edhe vet\u00eb ato i krijojn\u00eb. Aurori, Kaznevi, ka t\u00ebrheq v\u00ebmendjen se n\u00ebpermes t\u00eb mediumeve ka tep\u00ebr vrasje, lufta, smundje, fatkeq\u00ebsi, katastrofa natyrore, ( Kaznev, 1977 : 448). Industria bot\u00ebrore e g\u00ebnjeshtrave krijon nj\u00ebmend\u00ebsin e till\u00eb e cila \u00ebsht\u00eb m\u00eb brutale se n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb \u00ebsht\u00eb n\u00eb relitet. Mediumet nuk jan\u00eb m\u00eb vet\u00ebm porosi, sikur\u00eb se ka th\u00ebn\u00eb, Mekluan, por ato tentojn\u00eb t\u00eb b\u00ebhen e vetmja p\u00ebrmbajtje e bot\u00ebs. Te transmetimi i lajmeve \u00ebsht\u00eb me r\u00ebd\u00ebsi sakt\u00ebsia e tyre.\u00a0 N\u00ebgushtimi ose zhgjerimi i lajmeve mund\u00ebson q\u00eb t\u00eb l\u00ebhet pas dore ajo q\u00eb \u00ebsht\u00eb me r\u00ebnd\u00ebsi ose t\u00eb shtohet di\u00e7ka \u00e7ka e nd\u00ebrron kuptimin e lajmit. P\u00ebr pa e cituar burimin e lajmit hyhet n\u00eb nj\u00eb sfer\u00eb gjys\u00ebm t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs apo t\u00eb pa v\u00ebrtet\u00ebs. Pa citimin e burimeve, vet\u00eb gazetari b\u00ebhet pergjegj\u00ebs p\u00ebr lajmin. Te l\u00ebvrimi p\u00ebr lajme, problemi q\u00ebndron aty se sa kuptohet ajo q\u00eb k\u00ebrkohet, apo nihet ajo q\u00eb \u00ebsht\u00eb k\u00ebrkua, sikur\u00eb se \u00ebsht\u00eb me r\u00ebnd\u00ebsi se sa gazetari \u00ebsht\u00eb n\u00eb gj\u00ebndje q\u00eb n\u00eb transmetimin e lajmeve t\u00eb menjanoj shtresat e t\u00eb pa v\u00ebrtet\u00ebs. P\u00ebr pa nj\u00eb v\u00ebrtetim n\u00eb vazhdim\u00ebsi, hulumtimi i lajmeve b\u00ebhet ndjekje senzacionale, respektivisht interesimi i lajmeve b\u00ebhet m\u00eb me r\u00ebndesi se sa realiteti objektiv. Te interpretimi i lajmeve \u00ebsht\u00eb e nevojshme nj\u00eb njohje solide n\u00eb lidhje me at\u00eb se \u00e7ka interpretohet. Problemi \u00ebsht\u00eb ai q\u00eb shpesh her\u00eb m\u00eb tep\u00ebr insistohet n\u00eb \u201eq\u00ebndrimin personal\u201c t\u00eb gazetarit, se sa n\u00eb mb\u00ebshtetje faktike dhe n\u00eb sakt\u00ebsin\u00eb e interpretimit t\u00eb lajmit. Gazetari duhet t\u00eb reagoj shpejt, por ajo nuk do t\u00eb guxoi ta zvog\u00ebloj dhe dob\u00ebsoj veprimtarin dhe suksesin e tij n\u00eb fush\u00ebn e gazetaris. Gazetari i mir\u00eb duron presione t\u00eb shumta, prandaj dhe ndjenja e tij e pergjegj\u00ebsis duhet t\u00eb jet\u00eb dhe m\u00eb e madhe. Jemi d\u00ebshmitar t\u00eb teksteve t\u00eb p\u00ebrditshme gazetareske t\u00eb shpraz\u00ebta dhe fjalime t\u00eb kota, pa p\u00ebrmbajtje profesionale. N\u00eb qoft\u00eb se \u00ebsht\u00eb q\u00ebllimi i shitjes s\u00eb gazetave, t\u00eb programeve t\u00eb radio-televizis\u00eb me \u00e7do kusht, at\u00ebher\u00eb do t\u00eb jet\u00eb m\u00eb i suksessh\u00ebm gazetari i cili m\u00eb me mreft\u00ebsi g\u00ebnjen. Autori Lash, thekson se 40% t\u00eb lajmeve n\u00eb gazetat amerikane jan\u00eb p\u00ebrgatitur n\u00eb zyret\u00eb \u201epublik relations\u201c dhe n\u00eb agjensi t\u00eb gazetaris e t\u00eb cilat jan\u00eb t\u00eb dedikuara \u201ebindjeve t\u00eb fshehura\u201c ( Lash,1996: 159). Gazetaria shtet\u00ebrore, partiake, e bulevardit, shtypi i \u201everdh\u00eb\u201c dhe shtypi i pushtetar\u00ebve bot\u00ebror i ndalon lexuesit p\u00ebr t\u00eb dep\u00ebrtuar te e v\u00ebrteta dhe realiteti ( madje edhe ata q\u00eb jan\u00eb t\u00eb shkath\u00ebt e lexojn\u00eb shtypin n\u00eb mes t\u00eb rreshtave ). Edhe d\u00ebgjuesit e radios dhe teleshikuesit mbeten larg nga e v\u00ebrteta dhe realiteti. N\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr, ajo p\u00ebr \u00e7ka nuk kan\u00eb njoftuar mediumet mbetet sikurse nuk ekziston. Duket se mediumet nuk jan\u00eb m\u00eb t\u00eb kufizuara p\u00ebr raportim mbi ngjarjet, por jan\u00eb n\u00eb gj\u00ebndje ato dhe me i sajuar.<\/p>\n

Shkall\u00ebn m\u00eb t\u00eb lart\u00eb e paraqet gazetaria hulumtuese. Aty paraqitet se gazetari \u2013 personaliteti n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb krijuese mund ti ia filloj problemit hulumtues. Me r\u00ebnd\u00ebsi \u00ebsht\u00eb dhe integriteti moral i gazetarit hulumtues, i cili detyr\u00ebn nuk do t\u00eb guxoj ta marr\u00eb mbi vete n\u00ebp\u00ebrmjet telefonit, respektivisht gjithmon\u00eb do t\u00eb duhej ta refuzoj p\u00ebrzierjen e dikuj p\u00ebr anash n\u00eb pun\u00ebn e tij. P\u00ebrmbajtja e cenzures dhe auto cenzures tregon se sa ndonj\u00eb gazetar \u00ebsht\u00eb p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb \u201ekultur\u00ebn e g\u00ebnjeshtrave\u201c. Me pranimin e cenzur\u00ebs, gazetaria b\u00ebhet, si kur\u00eb se ka th\u00ebn\u00eb, Gjergj Lluka\u00e7, prostitucion. Nd\u00ebrkaq, jemi d\u00ebshmitar dhe t\u00eb \u201egazetaris\u00eb luft\u00ebnxitse\u201c, sikur\u00eb se ka qen\u00eb gjat\u00eb koh\u00ebs s\u00eb shperb\u00ebrjes s\u00eb ish RSFJ, \u00e7ka ka paraqitur degradim moral dhe profsional t\u00eb gazetaris\u00eb dhe t\u00eb gazetarve.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u00a0 \u00a0 \u00a0 Nga Nik\u00eb GASHAJ \u00a0 P\u00ebrmbledhje: opinioni publik ka t\u00eb b\u00ebj me nj\u00eb p\u00ebrpjekje n\u00eb drejtim t\u00eb zhvillimit t\u00eb aft\u00ebsis t\u00eb bindjeve dhe t\u00eb zgjerimit sistematik t\u00eb publicitetit. Koncepti i opinionit publik ka nj\u00eb dometh\u00ebnie t\u00eb dyfisht\u00eb: n\u00eb nj\u00eb an\u00eb i kunderv\u00ebhet tendenc\u00ebs t\u00eb fsheht\u00ebsis. Pik\u00ebrisht, \u00ebsht\u00eb i hapur, i dukshem dhe i […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":14722,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_seopress_robots_primary_cat":"","_seopress_titles_title":"","_seopress_titles_desc":"","_seopress_robots_index":"","footnotes":""},"categories":[2,12],"tags":[1620,1180],"class_list":["post-17656","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualitet","category-opinione","tag-demokracia-dhe-opinioni-publik","tag-nik-gashaj"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17656","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=17656"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17656\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":17657,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17656\/revisions\/17657"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/14722"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=17656"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=17656"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=17656"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}