{"id":15090,"date":"2017-07-27T09:19:19","date_gmt":"2017-07-27T07:19:19","guid":{"rendered":"http:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/?p=15090"},"modified":"2017-07-27T10:22:53","modified_gmt":"2017-07-27T08:22:53","slug":"liria-ekonomike-eshte-celsi-i-nje-shoqerie-te-begate","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/?p=15090","title":{"rendered":"LIRIA EKONOMIKE \u00cbSHT\u00cb \u00c7ELSI I NJ\u00cb SHOQ\u00cbRIE T\u00cb BEGAT\u00cb"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2017\/03\/statuja-e-lirise-nju-jork.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter wp-image-13180 size-full\" src=\"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2017\/03\/statuja-e-lirise-nju-jork.jpg\" alt=\"\" width=\"604\" height=\"400\" srcset=\"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2017\/03\/statuja-e-lirise-nju-jork.jpg 604w, https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2017\/03\/statuja-e-lirise-nju-jork-300x199.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 604px) 100vw, 604px\" \/><\/a><\/p>\n<p>Nga Frank Shkreli<\/p>\n<p>Instituti i Liris\u00eb Ekonomike pran\u00eb Fondacionit Heritage n\u00eb Washington, botoi k\u00ebt\u00eb muaj Indeksin e Liris\u00eb Ekonomike n\u00eb Bot\u00eb t\u00eb vitit 2017 p\u00ebr 180-shtete, p\u00ebrfshir\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb dhe Kosov\u00ebn. \u00cbsht\u00eb ky nj\u00eb indeks vjetor q\u00eb mat\u00eb nivelin e liris\u00eb ekonomike n\u00eb t\u00eb gjitha vendet e bot\u00ebs. Indeksi bazohet n\u00eb parimin, pak a shum\u00eb t\u00eb ngjash\u00ebm me at\u00eb t\u00eb Adam Smith-it, ekonomistit dhe filozofit skocez t\u00eb shekullit t\u00eb 17-t\u00ebt &#8212; t\u00eb p\u00ebrmbledhur n\u00eb vepr\u00ebn e tij klasike Pasuria e Kombeve, \u201cSe institucionet kryesore, t\u00eb cilat mbrojn\u00eb lirin\u00eb e individit p\u00ebr t\u00eb ndjekur dhe p\u00ebr t\u00eb realizuar interesat e veta ekonomike, rrjedhimisht dhe nj\u00ebkoh\u00ebsisht sigurojn\u00eb begati m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha edhe p\u00ebr mbar\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb.\u201d<\/p>\n<p>Raporti i \u201cFondacionit Heritage\u201d mbi lirin\u00eb ekonomike n\u00eb bot\u00eb p\u00ebr vitin 2017, n\u00ebnvijon pik\u00ebrisht k\u00ebt\u00eb fakt se vendet ku tregtar\u00ebt dhe sip\u00ebrmarr\u00ebsit jan\u00eb t\u00eb lir\u00eb q\u00eb me krijimtarin\u00eb dhe aft\u00ebsit\u00eb e tyre t\u2019u ofrojn\u00eb njer\u00ebzve prodhimet dhe sh\u00ebrbimet t\u00eb cilat ata i duan dhe p\u00ebr t\u00eb cilat kan\u00eb nevoj\u00eb, sh\u00ebnojn\u00eb nj\u00eb rritje shum\u00eb m\u00eb t\u00eb mir\u00eb ekonomike n\u00eb krahasim me vendet t\u00eb cilat jan\u00eb tep\u00ebr autoritare, kufizuese ose shkel\u00ebse t\u00eb liris\u00eb ekonomike dhe lirive baz\u00eb t\u00eb njeriut, n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi. Raporti vjetor sjell\u00eb shum\u00eb shembuj, ku vendet me lirin\u00eb m\u00eb t\u00eb madhe ekonomike kan\u00eb sh\u00ebnuar edhe suksese t\u00eb m\u00ebdha dhe dinamike n\u00eb sigurimin e begatis\u00eb &#8212; si p\u00ebr individ\u00ebt ashtu edhe p\u00ebr shoq\u00ebrit\u00eb e ndryshme t\u00eb cilat g\u00ebzojn\u00eb lirin\u00eb ekonomike dhe lirit\u00eb e tjera baz\u00eb t\u00eb njeriut. Nd\u00ebr 10 vendet me m\u00eb shum\u00eb liri ekonomike, sipas raportit t\u00eb \u201cFondacionit Heritage\u201d, p\u00ebr vitin 2017 jan\u00eb Hong Kongu, Singapori, Zelanda e Re, Zvicra, Australia, Estonia, Kanadaja, Emiratet e Bashkuara Arabe, Irlanda dhe Kili.<\/p>\n<p>Shqip\u00ebria radhitet n\u00eb vendin e 65-t\u00eb, nd\u00ebrsa Kosova n\u00eb vendin e 46-t\u00eb t\u00eb list\u00ebs p\u00ebr lirin\u00eb ekonomike, ku p\u00ebrfshihen180 vende t\u00eb bot\u00ebs, t\u00eb renditura n\u00eb indeksin e liris\u00eb ekonomike t\u00eb \u201cFondacionit Heritage\u201d, p\u00ebr k\u00ebt\u00eb vit. N\u00eb profilin e raportit mbi Shqip\u00ebrin\u00eb vihet n\u00eb dukje se Shqip\u00ebria \u00ebsht\u00eb kandidate p\u00ebr antar\u00ebsim n\u00eb Bashkimin Evropian, \u00ebsht\u00eb an\u00ebtare e NATO-s dhe kontribuese n\u00eb misionin e udh\u00ebhequr nga NATO-ja n\u00eb Afganistan dhe sh\u00ebnon se, nj\u00eb marrveshje p\u00ebr Partneritet Strategjik me Shtetet e Bashkuara, ka p\u00ebr q\u00ebllim rritjen e bashkpunimit, p\u00ebrfshir\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsimin n\u00eb fush\u00ebn e sistemit t\u00eb drejt\u00ebsis\u00eb dhe at\u00eb gjyq\u00ebsor. N\u00eb raport thuhet gjtihashtu, se tranzicioni drejt\u00eb nj\u00eb sistemi ekonomik m\u00eb t\u00eb lir\u00eb \u00ebsht\u00eb mund\u00ebsuar 10-vitet e fundit nga nj\u00eb ristrukturim i duksh\u00ebm n\u00eb vend, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb Shqip\u00ebria po ec\u00ebn n\u00eb rrug\u00ebn e nj\u00eb rimk\u00ebmbjeje graduale ekonomike, p\u00ebrball\u00eb disa kushteve sfiduese t\u00eb jashtme dhe t\u00eb mbrendshme. Por, megjithk\u00ebt\u00eb, autor\u00ebt e raportit theksojn\u00eb se Shqip\u00ebria ka nevoj\u00eb p\u00ebr \u201cM\u00eb shum\u00eb reforma ekonomike n\u00ebqoftse d\u00ebshiron t\u00eb siguroj\u00eb rritjen e liris\u00eb ekonomike, ashtuq\u00eb t\u00eb realizoj\u00eb nj\u00eb zhvillim ekonomik m\u00eb t\u00eb fort\u00eb e m\u00eb t\u00eb qendruesh\u00ebm.\u201d Thuhet m\u00ebtej se, \u201cN\u00eb Shqip\u00ebri sistemi ligjor mbetet i paefektsh\u00ebm dhe viktim\u00eb e nd\u00ebrhyrjeve politike, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb korrupsioni \u00ebsht\u00eb tep\u00ebr i p\u00ebrhapur n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb sektor\u00ebt e shoq\u00ebris\u00eb.\u201d N\u00eb profilin mbi Shqip\u00ebrin\u00eb, karakterizohet projektimi i legjislacionit mbi pronat si nj\u00eb nd\u00ebrmarrje copa-copa dhe aspak i bashkrenduar mir\u00eb dhe shton se ndon\u00ebse gjykatat, sipas kushtetut\u00ebs jan\u00eb t\u00eb pavarura, ato mbeten subjekt presionesh politike dhe frik\u00ebsimesh. N\u00eb Indeksin e Liris\u00eb Ekonomike n\u00eb bot\u00eb mbi Shqip\u00ebrin\u00eb, p\u00ebrmendet, nd\u00ebr t\u00eb tjera, edhe ligji i vitit 2015 i cili ndalon t\u00eb d\u00ebnuarit p\u00ebr krime q\u00eb t\u00eb mbajn\u00eb detyra t\u00eb larta n\u00eb sektorin publik shtet\u00ebror e qeveritar, por thuhet se megjith\u00ebk\u00ebt\u00eb ligj, \u201cAdministrata publike vazhdon t\u00eb jet\u00eb e paefektshme, e paaft\u00eb dhe e prekur nga nj\u00eb korrupcion i gjith\u00ebansh\u00ebm.\u201d<\/p>\n<p>Nd\u00ebrkaq, n\u00eb profilin e raportit mbi Kosov\u00ebn thuhet se tranzicioni i shtetit m\u00eb t\u00eb ri n\u00eb Evrop\u00eb, \u201cDrejt\u00eb nj\u00eb ekonomie m\u00eb t\u00eb hapur dhe t\u00eb bazuar n\u00eb forcat e tregut, vazhdon t\u00eb shkoj\u00eb p\u00ebrpara me nj\u00eb rit\u00ebm n\u00eb rritje e sip\u00ebr t\u00eb liris\u00eb ekonomike\u201d. Raporti thekson se megjith atmosfer\u00ebn sfiduese t\u00eb zhvillimeve ekonomike n\u00eb rajon, Kosova megjithse me nj\u00eb ekonomi pa dalje n\u00eb det &#8212; n\u00eb krahasim me fqinjt\u00eb &#8212; ka sh\u00ebnuar \u00e7do vit, \u00e7\u2019prej shpalljes s\u00eb pavar\u00ebsis\u00eb, rritje t\u00eb liris\u00eb ekonomike. Por, megjith\u00eb p\u00ebrparimin e duksh\u00ebm n\u00eb modernizimin e kornizave ligjore dhe hapjes s\u00eb ekonomis\u00eb ndaj treg\u00ebtis\u00eb bot\u00ebrore, raporti n\u00eb fjal\u00eb sh\u00ebnon se, Kosova p\u00ebrballet, \u201cMe mungesa dhe pengesa t\u00eb vazhdueshme institucionale dhe strukturore q\u00eb kan\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb me korrupsionin dhe me mos zbatimin e ligjit\u201d. K\u00ebto sipas raportit, \u201cPo ngadalsojn\u00eb rritjen dhe konkurenc\u00ebn ekonomike n\u00eb treg, duke kufizuar k\u00ebshtu forcimin e nj\u00eb sektori m\u00eb t\u00eb fort\u00eb privat\u201d, n\u00eb at\u00eb vend. Ashtu si edhe n\u00eb rastin e Shqip\u00ebris\u00eb, raporti thot\u00eb se gjykatat, sipas kushtetut\u00ebs jan\u00eb t\u00eb pavarura n\u00eb Kosov\u00eb, por n\u00eb praktik\u00eb nuk jan\u00eb t\u00eb tilla dhe influencohen nga politika. Korrupsioni mbetet nj\u00eb problem i madh edhe p\u00ebr Kosov\u00ebn, thuhet n\u00eb raporti.<\/p>\n<p>Shtetet e Bashkuara jan\u00eb n\u00eb vendin e 17-t\u00eb indeksit p\u00ebr nga liria ekonomike, pas Estonis\u00eb, q\u00eb duhet p\u00ebrmendur se \u00ebsht\u00eb nj\u00eb shtet q\u00eb ishte dikur pjes\u00eb e ish-Bashkimit Sovjetik, por q\u00eb ka miratuar dhe tani zbaton nj\u00eb politik\u00eb q\u00eb ka p\u00ebr q\u00ebllim promovimin e liris\u00eb dhe t\u00eb rritjes ekonomike n\u00eb vend. Raporti mbi Shtetet e Bashkuara kritikon at\u00eb q\u00eb cil\u00ebson si, \u201dAgjend\u00ebn e interesave t\u00eb ve\u00e7anta politike t\u00eb viteve t\u00eb fundit n\u00eb Washington\u201d, politik\u00eb e cila ka kufizuar shum\u00eb lirin\u00eb ekonomike p\u00ebr amerikan\u00ebt e thjesht\u00eb, si individ\u00eb dhe si sip\u00ebrmarr\u00ebs, thekson raporti. Autor\u00ebt e Indeksit t\u00eb Liris\u00eb Ekonomike n\u00eb bot\u00eb t\u00eb \u201cFondacionit Heritage\u201d mbeten skeptik\u00eb n\u00ebse Kongresi dhe administrata Trump do t\u00eb mund t\u00eb miratojn\u00eb politika dhe reforma ekonomike gjat\u00eb vitit t\u00eb par\u00eb t\u00eb administrat\u00ebs s\u00eb re, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb n\u00ebnvijohet se disa shtete t\u00eb tjera, megjith\u00eb munges\u00ebn, historikisht, t\u00eb liris\u00eb ekonomike dhe lirive baz\u00eb, si\u00e7 jan\u00eb shtetet \u2013 si Gjorgjia dhe Letonia &#8212; q\u00eb dikur ishin pjes\u00eb e Bashkimit Sovjetik, kan\u00eb sh\u00ebnuar p\u00ebrparim dhe suksese t\u00eb dukshme n\u00eb fush\u00ebn ekonomike. N\u00eb parath\u00ebnjen e raportit, autor\u00ebt Terry Miller dhe Anthony B. Kim thon\u00eb se n\u00eb shum\u00eb vende, p\u00ebrparimi n\u00eb fush\u00ebn e liris\u00eb ekonomike, pasqyrohet drejt\u00eb p\u00ebr drejt\u00eb n\u00eb zhvillimet e sukseshme dhe t\u00eb dukshme ekonomike t\u00eb atyre vendeve dhe mund t\u00eb shihet edhe n\u00eb nj\u00eb jet\u00eb m\u00eb t\u00eb mir\u00eb e m\u00eb t\u00eb begat\u00eb p\u00ebr popujt e vet. Por, n\u00eb parath\u00ebnje t\u00eb raportit thuhet se mbi t\u00eb gjitha, \u201cShpirti njer\u00ebzor \u00ebsht\u00eb burimi i v\u00ebrtet\u00eb i begatis\u00eb ekonomike\u201d.<\/p>\n<p>Indeksi i Liris\u00eb Ekonomike n\u00eb bot\u00eb radhit\u00eb gjithashtu, vendet t\u00eb cilat kan\u00eb nevoj\u00eb p\u00ebr nj\u00eb liri m\u00eb t\u00eb madhe ekonomike dhe liri t\u00eb tjera baz\u00eb, n\u00ebqoftse d\u00ebshirojn\u00eb zhvillim m\u00eb t\u00eb duksh\u00ebm ekonomik dhe begati m\u00eb t\u00eb madhe p\u00ebr popujt e vet, duke radhitur n\u00eb k\u00ebt\u00eb kategori, n\u00eb fund t\u00eb list\u00ebs s\u00eb shteteve t\u00eb Indeksit t\u00eb \u201cFondacionit Heritage\u201d, e q\u00eb konsiderohen vende pa liri ekonomike, Koren\u00eb e Veriut, Venezuel\u00ebn dhe Kub\u00ebn.<\/p>\n<p>Nga p\u00ebrvoja e tyre &#8212; nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb p\u00ebr p\u00ebrpilimin e k\u00ebtij raporti dhe indeksi kan\u00eb studiuar ekonomit\u00eb dhe lirin\u00eb ekonomike n\u00eb 180-vende t\u00eb bot\u00ebs &#8212; autor\u00ebt e raportit theksojn\u00eb se \u00ebsht\u00eb e qart\u00eb se nuk ekziston nj\u00eb politik\u00eb e nj\u00ebjt\u00eb lirie dhe zhvillimi ekonomik nj\u00ebsoj p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb. Ata n\u00ebnvijojn\u00eb se secili vend duhet t\u00eb gjej\u00eb vet rrug\u00ebn e rritjes dhe t\u00eb zhvillimit ekonomik, bazuar n\u00eb kultur\u00ebn, historin\u00eb dhe kushtet historike dhe gjeografike n\u00ebn t\u00eb cilat gj\u00ebndet vendi. Por, p\u00ebrgjith\u00ebsisht, autor\u00ebt e k\u00ebtij raporti kan\u00eb zbuluar se vendet t\u00eb cilat g\u00ebzojn\u00eb nj\u00eb liri m\u00eb t\u00eb madhe ekonomike, n\u00eb krahasim me t\u00eb tjer\u00ebt, p\u00ebrparojn\u00eb m\u00eb shum\u00eb dhe m\u00eb shpejt, sepse ato shfryt\u00ebzojn\u00eb njohurit\u00eb dhe aft\u00ebsit\u00eb e t\u00eb gjith\u00eb personave n\u00eb shoq\u00ebrit\u00eb e tyre, pa dallim.<\/p>\n<p>Por n\u00eb fund t\u00eb fundit, si\u00e7 shkruan edhe \u201cPresidenti i Fondacionit Heritage\u201d, Jim Demint n\u00eb parath\u00ebnjen e raportit, gj\u00ebja q\u00eb ka m\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi se \u00e7do gj\u00eb tjet\u00ebr \u2013 \u00ebsht\u00eb se zgjidhjet e problemeve t\u00eb m\u00ebdha politike dhe ekonomike me t\u00eb cilat p\u00ebrballen sot vendet e ndryshme dhe bota n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi \u2013 me siguri do t\u00eb rrjedhin dhe do t\u00eb realizohen, jo nga qeverit\u00eb dhe udh\u00ebheq\u00ebs autoritar\u00eb &#8211;por nga individ\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt sipas Milton e Rose Friedman \u2013 jan\u00eb t\u00eb lir\u00eb t\u00eb vendosin vet fatin e tyre. Sepse n\u00eb munges\u00eb t\u00eb lirive baz\u00eb t\u00eb njeriut, p\u00ebrfshir\u00eb lirin\u00eb ekonomike, dikush tjet\u00ebr, si qeveria, shteti ose udh\u00ebheqsi autoritar do t\u00eb vendoste dhe do t\u00eb ushtronte kontrollin e plot\u00eb mbi aktivitetet ekonomike t\u00eb individit. Nj\u00eb qeveri e mir\u00eb dhe nj\u00eb udh\u00ebheqje politike legjitime nuk kufizon lirin\u00eb ekonomike as lirit\u00eb e tjera baz\u00eb t\u00eb njeriut, pasi duke mohuar dhe kufizuar nd\u00ebr t\u00eb tjera, lirin\u00eb ekonomike &#8212; si\u00e7 vihet n\u00eb dukje n\u00eb raportin vjetor t\u00eb \u201cFondacionit Heritage\u201d &#8212; kufizohet dhe pengohet gjithashtu edhe begatia dhe mir\u00ebqenja ekonomike p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb. Liria ekonomike \u00ebsht\u00eb pra \u00e7elsi p\u00ebr krijimin e nj\u00eb shoq\u00ebrie t\u00eb sh\u00ebndosh dhe t\u00eb begat\u00eb.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nga Frank Shkreli Instituti i Liris\u00eb Ekonomike pran\u00eb Fondacionit Heritage n\u00eb Washington, botoi k\u00ebt\u00eb muaj Indeksin e Liris\u00eb Ekonomike n\u00eb Bot\u00eb t\u00eb vitit 2017 p\u00ebr 180-shtete, p\u00ebrfshir\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb dhe Kosov\u00ebn. \u00cbsht\u00eb ky nj\u00eb indeks vjetor q\u00eb mat\u00eb nivelin e liris\u00eb ekonomike n\u00eb t\u00eb gjitha vendet e bot\u00ebs. Indeksi bazohet n\u00eb parimin, pak a shum\u00eb t\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":13180,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_seopress_titles_title":"","_seopress_titles_desc":"","_seopress_robots_index":"","_seopress_robots_follow":"","_seopress_robots_imageindex":"","_seopress_robots_snippet":"","_seopress_robots_primary_cat":"","_seopress_robots_breadcrumbs":"","_seopress_robots_freeze_modified_date":"","_seopress_robots_custom_modified_date":"","_seopress_robots_canonical":"","_seopress_social_fb_title":"","_seopress_social_fb_desc":"","_seopress_social_fb_img":"","_seopress_social_fb_img_attachment_id":0,"_seopress_social_fb_img_width":0,"_seopress_social_fb_img_height":0,"_seopress_social_twitter_title":"","_seopress_social_twitter_desc":"","_seopress_social_twitter_img":"","_seopress_social_twitter_img_attachment_id":0,"_seopress_social_twitter_img_width":0,"_seopress_social_twitter_img_height":0,"_seopress_redirections_value":"","_seopress_redirections_enabled":"","_seopress_redirections_enabled_regex":"","_seopress_redirections_logged_status":"","_seopress_redirections_param":"","_seopress_redirections_type":0,"_seopress_analysis_target_kw":"","footnotes":""},"categories":[2,12],"tags":[51],"class_list":["post-15090","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualitet","category-opinione","tag-frank-shkreli"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/15090","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=15090"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/15090\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":15092,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/15090\/revisions\/15092"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/13180"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=15090"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=15090"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=15090"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}