{"id":13183,"date":"2017-03-23T22:46:43","date_gmt":"2017-03-23T21:46:43","guid":{"rendered":"http:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/?p=13183"},"modified":"2017-03-23T22:46:43","modified_gmt":"2017-03-23T21:46:43","slug":"mr-ali-bardhi-komuna-e-tuzit-per-te-paren-here-u-formua-ne-vitin-1879","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/?p=13183","title":{"rendered":"Mr. Ali Bardhi: KOMUNA E TUZIT P\u00cbR T\u00cb PAR\u00cbN HER\u00cb U FORMUA N\u00cb VITIN 1879"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2015\/02\/Ali-bardhi.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter wp-image-1739 \" src=\"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2015\/02\/Ali-bardhi.jpg\" alt=\"\" width=\"413\" height=\"438\" srcset=\"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2015\/02\/Ali-bardhi.jpg 316w, https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2015\/02\/Ali-bardhi-283x300.jpg 283w\" sizes=\"auto, (max-width: 413px) 100vw, 413px\" \/><\/a><\/p>\n<p><strong>ORGANET E ADMINISTRAT\u00cbS PUBLIKE LOKALE N\u00cb KAZAN\u00cb E TUZIT N\u00cb FUND T\u00cb PERIUDH\u00cbS S\u00cb SHTETIT OSMAN<\/strong><\/p>\n<p>Mr. Ali BARDHI<\/p>\n<p>N\u00eb periudh\u00ebn e fundit t\u00eb Perandoris\u00eb Osmane, Vilajeti i Shkodr\u00ebs p\u00ebrb\u00ebhej nga dy sanxhaqe, nga sanxhaku i Shkodr\u00ebs dhe ai i Durr\u00ebsit, nga ku ai i Shkodr\u00ebs p\u00ebrfshinte kazat\u00eb e Shkodr\u00ebs, Ulqinit, Tivarit, Podgoric\u00ebs, Lezh\u00ebs, Kruj\u00ebs, Puk\u00ebs dhe Mirdit\u00ebs. <em>(Kaza-ja \u00ebsht\u00eb rreth, distrikt n\u00eb administrat\u00ebn osmane m\u00eb nj\u00eb kajmakam n\u00eb krye; krahin\u00eb. <\/em>Shih<em>. Tahir Dizdari, Fjalor i Orientalizmave n\u00eb Gjuh\u00ebn Shqipe, f. 527. N\u00eb shtetin Osman me kaza n\u00ebnkuptohej qyteza, kurse me gjuh\u00ebn e sotshme administrative ajo n\u00ebnkupton komun\u00ebn pasi edhe ndarja e re administrative komunale ka ndjekur rrjedh\u00ebn nga e kaluara, si psh. Kazaja e Ulqinit, Tivarit, Podgoric\u00ebs, Plevl\u00ebs, Beran\u00ebs, Lezh\u00ebs, Kruj\u00ebs, Tiran\u00ebs, etj.).<\/em><\/p>\n<p>Me kalimin e kazas\u00eb s\u00eb Podgoric\u00ebs n\u00ebn sundimin e Malit t\u00eb Zi n\u00eb vitin 1878, vendet si Gruda, Tuzi, Hoti, Kelmendi, etj. q\u00eb m\u00eb par\u00eb ishin pjes\u00eb e k\u00ebsaj kazaje mbet\u00ebn n\u00ebn territorin e vilajetit t\u00eb Shkodr\u00ebs, p\u00ebrkat\u00ebsisht n\u00eb Shtetin Osman. Mir\u00ebpo nga dy dosje t\u00eb arkivit osman t\u00eb kryeministris\u00eb n\u00eb Stamboll, d\u00ebshmohet se n\u00eb dat\u00ebn 29 mars 1879 u formua kajmakami (kazaja) i Grud\u00ebs me qend\u00ebr Tuzin, i cili p\u00ebr shkak t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsis\u00eb dhe ndikimit q\u00eb kishte si qend\u00ebr, m\u00eb 31 korrik 1879 nga emri i kazas\u00eb s\u00eb Grud\u00ebs merr at\u00eb t\u00eb Tuzit, dhe n\u00eb krye t\u00eb saj si kajmakam q\u00eb em\u00ebruar Haxhi Osman Pasha. (BOA- <em>Ba\u015fbakanl\u0131k Osmanl\u0131 Ar\u015fivleri-Arkivi Osman i Kryeministris\u00eb-Stamboll<\/em>, <em>\u0130.\u015eD. 45\/2405; \u0130.DH. 789\/64127<\/em>).<\/p>\n<p>Shum\u00eb dokumenta nga arkivi i Stambollit si edhe salnamet (<em>Salname dmth. vjetore, e cila \u00ebsht\u00eb vep\u00ebr e botuar \u00e7do vit nga ana e pushtetit qendror apo atij lokal (vilajet), p\u00ebr t\u00eb dh\u00ebn\u00eb raporte mbi ngjarje t\u00eb <\/em>ndryshme<em>, biografi zyrtar\u00ebsh apo n\u00ebpun\u00ebsish shtet\u00ebror\u00eb, etj. Pas vitit 1888 salnamet kan\u00eb filluar t\u00eb p\u00ebrgatiten duke mbledhur dhe duke u bazuar mbi t\u00eb dh\u00ebnat zyrtare t\u00eb n\u00ebpun\u00ebsve shtet\u00ebror\u00eb. Kemi salname nga m\u00eb t\u00eb ndryshmet, si p.sh. salname t\u00eb shtetit, t\u00eb nj\u00eb vilajeti, t\u00eb Ministris\u00eb s\u00eb Arsimit, t\u00eb tregtis\u00eb, t\u00eb financave, etj.<\/em>) e vilajetit t\u00eb Shkodr\u00ebs t\u00eb viteve 1892 dhe 1894, d\u00ebshmojn\u00eb se Tuzi ishte kaza me t\u00eb drejta t\u00eb plota si kazat\u00eb e tjera ne sanxhakun e Shkodr\u00ebs. N\u00eb baz\u00eb t\u00eb nj\u00eb dokumenti n\u00eb Arkivin Osman t\u00eb Kryeministris\u00eb n\u00eb Stamboll q\u00eb mban dat\u00ebn 30.12.1880, tregohet se si Tuzi m\u00eb p\u00ebrpara u b\u00eb qend\u00ebr, si e mori statusin \u201ckaza\u201d nga nj\u00eb fshat q\u00eb ishte m\u00eb p\u00ebrpara, si iu bashkangjit\u00ebn nahit\u00eb dhe fshatrat p\u00ebrreth tij, si edhe t\u00eb em\u00ebruarit e nj\u00eb Kajmakami n\u00eb krye t\u00eb tij, etj. <em>(BOA, Y..A\u2026RES, 9\/28)<\/em><\/p>\n<p>Edhe pse me tematik\u00eb t\u00eb ndryshme jan\u00eb me dhjetra dokumenta q\u00eb b\u00ebjn\u00eb fjal\u00eb p\u00ebr nahit\u00eb dhe fshatrat e k\u00ebsaj kazaje, por q\u00eb jan\u00eb me r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb madhe pasi n\u00eb to argumentohet konkretisht se cilat vende i p\u00ebrkisnin dhe ishin pjes\u00eb e administrat\u00ebs s\u00eb saj. Mbi baz\u00ebn e k\u00ebtyre dokumentave shihet qart\u00eb se Tuzi ishte nj\u00eb kaza, dhe se n\u00ebn administrimin e vet p\u00ebrfshinte fshatrat Dinosh\u00eb (BOA, <em><span class=\"skimlinks-unlinked\">DH.MKT<\/span>. 1563\/78; <span class=\"skimlinks-unlinked\">MF.MKT<\/span>., 801\/47; \u0130\u015fkodra Vilayeti Salnamesi 1310\/1892, f. 80<\/em>), Milesh (BOA, <em><span class=\"skimlinks-unlinked\">DH.MKT<\/span>. 1563\/78<\/em>), Rogath\u00eb (BOA, <em><span class=\"skimlinks-unlinked\">DH.MKT<\/span>. 1563\/78<\/em>), Dheu i Zi-Kara Toprak, <em>(Sipas shum\u00eb dokumentave t\u00eb gjetura n\u00eb arkivin osman t\u00eb kryeministris\u00eb n\u00eb Stamboll, vendbanimi Dheu i Zi q\u00eb prej administrat\u00ebs malazeze quhet Karabushko, n\u00eb periudh\u00ebn e shtetit osman quhej me emrin \u201cKara Toprak\u201d q\u00eb n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe dmth. Dheu i Zi. Shih. BOA, MV. 81\/42;\u00a0 MV. 81\/47; MF\/MKT. 801\/47),<\/em> Vladin\u00eb <em>(BOA, <span class=\"skimlinks-unlinked\">DH.MKT<\/span>. 1563\/78; <span class=\"skimlinks-unlinked\">DH.MKT<\/span>, 950\/39; <span class=\"skimlinks-unlinked\">MF.MKT<\/span>. 305\/67; MV. 62\/96; Y..MTV. 99\/44; <span class=\"skimlinks-unlinked\">A.MKT.MHM<\/span>, 502\/21; \u0130\u015fkodra Vilayeti Salnamesi h.1310\/1892, f. 80), <\/em>Matagush <em>(BOA, Y..<span class=\"skimlinks-unlinked\">PRK.ASK<\/span>. 158\/32; <span class=\"skimlinks-unlinked\">MF.MKT<\/span>.\u00a0 305\/67; \u015eD. 432\/2; <span class=\"skimlinks-unlinked\">DH.MKT<\/span>, 1278\/37; <span class=\"skimlinks-unlinked\">DH.MKT<\/span>. 1005\/64; BEO. 1860\/139473; \u0130\u015fkodra Vilayeti Salnamesi 1310\/1892, f. 80), <\/em>Shipshanik <em>(BOA, 3212\/240893; BEO, 853\/63932; \u0130\u015fkodra Vilayeti Salnamesi h.1310\/1892, f. 80)<\/em>, Vranj\u00eb <em>(BOA, <span class=\"skimlinks-unlinked\">DH.MKT<\/span>. 1005\/64; <span class=\"skimlinks-unlinked\">HR.SYS<\/span>. 148\/18)<\/em>. Po ashtu shum\u00eb dokumenta nga arkivi na b\u00ebjn\u00eb me dije se edhe mal\u00ebsit\u00eb e Hotit<em> (BOA, MV. 87\/63; BEO, 786\/58876; <span class=\"skimlinks-unlinked\">DH.MKT<\/span>.\u00a0 466\/68; BEO, 1741\/130509; <span class=\"skimlinks-unlinked\">DH.MKT<\/span>. 466\/68)<\/em>, Grud\u00ebs <em>(BOA, MV, 87\/63; BOA, MV. 81\/42; <span class=\"skimlinks-unlinked\">DH.MKT<\/span>.\u00a0 466\/68; <span class=\"skimlinks-unlinked\">DH.MKT<\/span>. 466\/68)<\/em>, dhe Kastratit <em>(BOA, BEO, 1954\/146545; BEO, 1963\/147153; BEO, 1988\/149096)<\/em> ishin pjes\u00eb e k\u00ebsaj kazaje.<\/p>\n<p>Edhe salnamet e Vilajetit t\u00eb Shkodr\u00ebs 1892\/1310 dhe 1894\/1312 na rr\u00ebfejn\u00eb p\u00ebr\u00a0 kazan\u00eb e Tuzit ku sipas tyre ajo ndodhej n\u00eb veri t\u00eb k\u00ebtij vilajeti n\u00eb kufi me Malin e Zi. Tuzi p\u00ebrfshinte fshatrat Matagush, Vladine, Shipshanik, Dinosh\u00eb, mal\u00ebsit\u00eb e Hotit dhe t\u00eb Grud\u00ebs nga ku n\u00eb t\u00eb parin b\u00ebnin pjes\u00eb fshatrat Rapsh\u00eb, Trabojin, kurse n\u00eb Grud\u00eb p\u00ebrfshihej fshati Kshev\u00eb, si edhe bajraq\u00ebt e Tuzit.<em> (\u0130\u015fkodra Vilayeti Salnamesi 1310\/1892, f. 80; \u0130\u015fkodra Vilayeti Salnamesi h.1312\/1894, f. 85)<\/em> Sipas k\u00ebtyre salnameve edhe Helmi <em>(BOA, \u015eD.\u00a0 575\/28)<\/em> ishte pjes\u00eb e k\u00ebsaj kazaje, dhe ishte 8 km. larg qendr\u00ebs s\u00eb Tuzit. Ai sh\u00ebrbente si liman i tij, pasi ndodhet n\u00eb Liqenin e Shkodr\u00ebs, dhe se nga Shkodra p\u00ebr k\u00ebtu mund t\u00eb lidheshin deri n\u00eb kat\u00ebr mij\u00eb barka, thuhet n\u00eb salname. <em>(\u0130\u015fkodra Vilayeti Salnamesi h. 1310\/1892, f. 80; \u0130\u015fkodra Vilayeti Salnamesi h. 1312\/1894, f. 85).<\/em> Po ashtu n\u00eb k\u00ebto salname thuhet se edhe mali i De\u00e7iqit <em>(n\u00eb salname \u00ebsht\u00eb i shkruar si Da\u00e7iq)<\/em> ndodhej n\u00eb lindje t\u00eb kasabas\u00eb dhe ishte pjes\u00eb e kazas\u00eb s\u00eb Tuzit. <em>(\u0130\u015fkodra Vilayeti Salnamesi 1310\/1892, f. 80; \u0130\u015fkodra Vilayeti Salnamesi 1312\/1894, f. 85).<\/em><\/p>\n<p>Sipas shum\u00eb dokumentave t\u00eb arkivit dhe salnam\u00ebve t\u00eb cekura m\u00eb sip\u00ebr kazaja e Tuzit e cila b\u00ebnte pjes\u00eb n\u00eb sanxhakun e Shkodr\u00ebs posedonte organet e administrat\u00ebs publike lokale p\u00ebr koh\u00ebn dhe rrethanat n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn ndodhej vilajeti dhe vet\u00eb Shteti Osman. N\u00eb t\u00eb dyja salnamet jan\u00eb t\u00eb cekura institucionet publike m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb k\u00ebsaj kazaje s\u00eb bashku me zyrtar\u00ebt e saj, kurse mosp\u00ebrmendja e organeve t\u00eb tjera n\u00eb salname, edhe pse ndoshta me r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb madhe, nuk vjen si rezultat i kompetencave t\u00eb cunguara t\u00eb kazas\u00eb s\u00eb Tuzit, pasi edhe n\u00eb kazat\u00eb e tjera pothuajse v\u00ebrehet e nj\u00ebjta gj\u00eb, por plot\u00ebsimi i nevojave t\u00eb qytetar\u00ebve b\u00ebhej m\u00eb an\u00eb t\u00eb institucioneve publike t\u00eb ngritura n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb sanxhakut n\u00eb Shkod\u00ebr. Shum\u00eb nga institucionet publike ndodheshin vet\u00ebm n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb sanxhakut t\u00eb Shkodr\u00ebs, nga ku ata i mbulonin nevojat e qytetar\u00ebve t\u00eb kazave me an\u00eb t\u00eb n\u00ebpun\u00ebsve administrativ\u00eb t\u00eb rangut t\u00eb dyt\u00eb, duke i d\u00ebrguar ata n\u00eb k\u00ebto kaza.<\/p>\n<p>N\u00eb baz\u00eb t\u00eb dokumentave t\u00eb arkivit dhe salnameve t\u00eb vilajetit t\u00eb Shkodr\u00ebs <em>(\u0130\u015fkodra Vilayeti Salnamesi 1310\/1892, f. 79-81; \u0130\u015fkodra Vilayeti Salnamesi, 1312\/1894, f. 83-86)<\/em> organet publike m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme q\u00eb nj\u00eb kaza kishte, e n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb ajo e Tuzit p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn ne po flasim, mund t\u00eb renditen si m\u00eb posht\u00eb:<\/p>\n<p><strong>Kryetari-Kajmakami<\/strong><\/p>\n<p>Sipas rregullores p\u00ebr Administrat\u00ebn Publike t\u00eb Provincave (vilajet) \u2013 1871 n\u00ebpun\u00ebsi m\u00eb i lart\u00eb n\u00eb nivelin provincial (vilajet) ishte <em>Guvernatori,<\/em> n\u00eb nivel n\u00ebn-provincial (liva) ishte <em>Mytesarifi<\/em>, n\u00eb nivel distrikti gjegj\u00ebsisht komuna ishte <em>Kajmakami<\/em>, nga ku k\u00ebta n\u00ebpun\u00ebs caktoheshin drejtp\u00ebrdrejt nga sulltani dhe autoritetet qendrore. M\u00eb pas, n\u00eb nivel nahije vinte <em>Drejtori<\/em>, dhe n\u00eb nivel fshati, <em>Muhtari<\/em> (i zgjedhuri-kryeplak).<\/p>\n<p>Fjala <em>kajmakam<\/em> rrjedh nga gjuha arabe <em>kaim<\/em>+<em>makam<\/em>, nga ku fjala <em>kaim<\/em> d.m.th. q\u00ebndrues n\u00eb k\u00ebmb\u00eb, z\u00ebvend\u00ebs, m\u00ebk\u00ebmb\u00ebs, kurse <em>makam<\/em> d.m.th. vend <em>(Dizdari, po aty, f. 476)<\/em>, me nj\u00eb fjal\u00eb kryetar, i cili kishte edhe kompetenca ushtarake.<\/p>\n<p>Kompetencat e kajmakamit ishin k\u00ebto:<\/p>\n<p>Drejtonte \u00e7\u00ebshtjet q\u00eb kan\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb me pron\u00ebsin\u00eb, financat, policin\u00eb, dhe detyra t\u00eb tjera p\u00ebr t\u00eb cilat kishte autorizim dhe kompetenca.<\/p>\n<p>Me leje t\u00eb mytesarifit, n\u00eb koh\u00eb t\u00eb caktuar mblidhte kuvendet e nahive p\u00ebr t\u00eb zgjedhur drejtor\u00ebt e tyre.<\/p>\n<p>Zbatonte vendimet e miratuara n\u00eb kuvendet e nahive, pasi ato t\u00eb shqyrtoheshin n\u00eb administrat\u00ebn e kazas\u00eb, si dhe pas marrjes s\u00eb lejes nga sanxhaku.<\/p>\n<p>Inspektonte zyrat e nahive, etj. <em>(Ukkase Kadan, H\u00fcdavendigar Vilayeti\u2019nin Kurulu\u015fu, Te\u015fkilat ve \u0130dresi, f. 85).<\/em><\/p>\n<p>Mbi baz\u00ebn e dokumentave dhe salnameve q\u00eb na rr\u00ebfejn\u00eb \u00e7\u00ebshtje nga m\u00eb t\u00eb ndryshmet p\u00ebr k\u00ebt\u00eb kaza leht\u00ebsisht mund t\u00eb nxirren emrat e kajmakam\u00ebve nd\u00ebr vite n\u00eb k\u00ebt\u00eb kaza. Ata jan\u00eb:<\/p>\n<p>Haxhi Osman Pasha <em>(BOA, \u0130.DH. 789\/64127).<\/em><\/p>\n<p>Kajmakam vekili Halil Efendi Podgori\u00e7ani, i cili q\u00eb shp\u00ebrngulur n\u00eb Shkod\u00ebr m\u00eb p\u00ebrpara, em\u00ebrohet n\u00eb detyr\u00ebn e kajmakamit n\u00eb kazan\u00eb e Tuzit <em>(BOA, Y..A\u2026RES. 11\/61; <span class=\"skimlinks-unlinked\">DH.MKT<\/span>. 1338\/22)<\/em><\/p>\n<p>M\u00eb pas n\u00eb k\u00ebt\u00eb detyr\u00eb vjen kajmakam Halil Shahab Beu <em>(BOA, \u0130..DH..869\/69494).<\/em><\/p>\n<p>Kajmakam vekili Shaban Bej <em>(BOA, Y..A\u2026RES. 19\/47; \u0130..DH..911\/72392; \u0130..HR..295\/18643).<\/em><\/p>\n<p>Pasi kajmakami i Tuzit Shaban Beu shkarkohet, n\u00eb vend tij vjen kajmakami i Shijakut Velijudini, nd\u00ebrsa ky i Tuzit em\u00ebrohet n\u00eb kazan\u00eb e Kruj\u00ebs, kurse ish kajmakami i Kruj\u00ebs Sherif Efendiu q\u00eb em\u00ebruar n\u00eb kazan\u00eb e Shijakut <em>(BOA, <span class=\"skimlinks-unlinked\">DH.MKT<\/span>. 1842\/47).<\/em><\/p>\n<p>M\u00eb pas si kajmakam i k\u00ebsaj kazaje q\u00eb em\u00ebruar oficer-binbash Halil Beu <em>(BOA, \u0130..DH..1266\/99582; \u0130\u015fkodra Vilayeti Salnamesi h.1310\/1892, f. 80).<\/em><\/p>\n<p>N\u00eb vitin 1893 u em\u00ebrua oficer Salih Efendiu <em>(BOA, BEO, 417\/31215; \u0130..DH.. 1363\/1316\/Za-43; \u0130\u015fkodra Vilayeti Salnamesi h.1312\/1894, f. 83)<\/em>. Pasi Salih Efendiu em\u00ebrohet n\u00eb Selanik, n\u00eb vend t\u00eb tij si z\u00ebvend\u00ebs em\u00ebrohet oficer Mustafa Efendiu<em> (BOA, BEO, 1223\/91710; <span class=\"skimlinks-unlinked\">DH.MKT<\/span>.\u00a0 2150\/7; BEO, 1363\/102194).<\/em><\/p>\n<p>M\u00eb pas n\u00eb k\u00ebt\u00eb post em\u00ebrohet oficer Mehmed Efendiu <em>(BOA, <span class=\"skimlinks-unlinked\">DH.MKT<\/span>, 993\/40; \u0130..DH..1441\/1323\/Z-16).<\/em><\/p>\n<p>N\u00eb vitin 1908\/1326 n\u00eb k\u00ebt\u00eb detyr\u00eb em\u00ebrohet Abdurrezak Efendiu <em>(BOA, \u0130..DH..1464\/1326\/s-33).<\/em><\/p>\n<p>Pas tij qe em\u00ebruar oficer Ismail Haki Beu <em>(BOA, <span class=\"skimlinks-unlinked\">DH.MKT<\/span>. 2697\/99).<\/em><\/p>\n<p>Pas tij q\u00eb em\u00ebruar kapiten Qazim Efendiu <em>(BOA, \u0130..DH..1473\/1327\/S-35; <span class=\"skimlinks-unlinked\">DH.MKT.2792\/95<\/span>).<\/em><\/p>\n<p>N\u00eb vitin 1911\/1329 n\u00eb k\u00ebt\u00eb post u em\u00ebrua p\u00ebrkthyesi zyrtar i Vilajetit t\u00eb Shkodr\u00ebs Mihal Efendiu <em>(BOA, \u0130..DH..1488\/1329\/B-06; BEO, 3915\/293573).<\/em><\/p>\n<p><strong>Naibi apo gjykat\u00ebsi i kazas\u00eb<\/strong><\/p>\n<p>Kazaja e Tuzit posedonte edhe <em>Naibin<\/em> apo <em>Gjykat\u00ebsin e kazas\u00eb<\/em>, dhe sipas nj\u00eb dokumenti dhe salnameve t\u00eb vilajetit t\u00eb Shkodr\u00ebs t\u00eb cekura m\u00eb sip\u00ebr, k\u00ebt\u00eb post e mbulonte Ibrahim Sidki Efendiu <em>(BOA, <span class=\"skimlinks-unlinked\">MF.MKT<\/span>, 175\/61).<\/em><\/p>\n<p><strong>Drejtoria fiskale<\/strong><\/p>\n<p>Organ publik tjet\u00ebr me r\u00ebnd\u00ebsi n\u00eb kaza pas naibit ishte edhe <em>Drejtoria Fiskale<\/em>. Detyrat q\u00eb kishin k\u00ebta drejtor mund t\u2019i p\u00ebrmbledhim n\u00eb dy pika:<\/p>\n<p>Zbatonte vendimet e marra p\u00ebr kazat n\u00eb baz\u00eb t\u00eb rregullores s\u00eb vilajetit p\u00ebr \u00e7\u00ebshtjet e financave.<\/p>\n<p>N\u00eb \u00e7\u00ebshtjet e llogarive, zbatonte vendimet e dh\u00ebna nga kontabilisti apo llogaritari (muhasebexhiu) i sanxhakut n\u00ebp\u00ebrmjet mytesarifit.<\/p>\n<p>Sipas salnames s\u00eb Vilajetit t\u00eb Shkodr\u00ebs m\u00eb 1892, n\u00eb krye t\u00eb k\u00ebsaj detyre figuronte Zejnelabidin Efendiu, kurse sipas asaj t\u00eb vitit 1894 k\u00ebt\u00eb detyr\u00eb e drejtonte Hasan Efendiu.<\/p>\n<p><strong>Sekretari i Shkrimeve Zyrtare<\/strong><\/p>\n<p>Po ashtu si detyr\u00eb publike me r\u00ebnd\u00ebsi n\u00eb kazan\u00eb e Tuzit ishte edhe <em>Sekretari (BOA, <span class=\"skimlinks-unlinked\">DH.MKT<\/span>, 324\/2)<\/em>, i cili kishte p\u00ebr detyr\u00eb:<\/p>\n<p>T\u00eb shkruante t\u00eb gjitha korrespondencat q\u00eb zhvillonte kajmakami, mblidhte dhe i ruante t\u00eb dh\u00ebnat zyrtare.<\/p>\n<p>Sekretar\u00ebt e shkrimeve zyrtare punonin s\u00eb bashku, po qe se ishte e nevojshme, me urdh\u00ebr t\u00eb kajmakamit, ndihmonin drejtorit e kazas\u00eb, seancat e kuvendit, si dhe zyrat e tjera te saj <em>(Kadan, po aty, f. 86).<\/em><\/p>\n<p>Sipas salnameve t\u00eb cekura m\u00eb sip\u00ebr n\u00eb vitet 1892 dhe 1894 n\u00eb krye t\u00eb k\u00ebsaj detyr\u00eb q\u00ebndronte Hasan Hysni Efendiu.<\/p>\n<p>N\u00ebpun\u00ebsit e pasurive t\u00eb paluajtshme t\u00eb kazas\u00eb dhe ata t\u00eb gjendjes civile <em>(BOA, <span class=\"skimlinks-unlinked\">DH.SN..THR<\/span>, 13\/31).<\/em><\/p>\n<p>N\u00ebpun\u00ebsit e pasurive t\u00eb paluajtshme n\u00eb kaza dhe ata t\u00eb gjendjes civile kishin k\u00ebto detyra:<\/p>\n<p>Mbanin regjistrat e kadastrave.<\/p>\n<p>Hulumtonin ngjarjet q\u00eb kishin t\u00eb b\u00ebnin me pasurit\u00eb e paluajtshme dhe t\u00eb gjendjes civile.<\/p>\n<p>N\u00eb p\u00ebrputhje me legjislacionin mbanin listat n\u00eb afate c\u00eb caktuara.<\/p>\n<p>Rregullonin let\u00ebrnjoftimet dhe pasaportat <em>(Kadan, po aty, f. 86)<\/em>.<\/p>\n<p><strong>Kuvendi apo K\u00ebshilli Drejtues i Kazas\u00eb<\/strong><\/p>\n<p>K\u00ebshillat drejtuese t\u00eb komunave n\u00ebn kryesin\u00eb e kajmakamit p\u00ebrb\u00ebheshin nga drejtori i Drejtoris\u00eb Fiskale, Sekretari i shkrimeve zyrtare, Gjykat\u00ebsi i Kazas\u00eb (Naip), myftiu dhe udh\u00ebheq\u00ebsit fetar\u00eb t\u00eb komuniteteve t\u00eb tjera fetare, vasal\u00ebt civil\u00eb dhe kat\u00ebr an\u00ebtar\u00eb t\u00eb zgjedhur (dy musliman\u00eb dhe dy jomusliman\u00eb, ndon\u00ebse nuk ishte nj\u00eb rregull strikt). <em>(Kadan, po aty, f. 94)<\/em>.<\/p>\n<p>Sipas salnameve t\u00eb vilajetit t\u00eb Shkodr\u00ebs K\u00ebshilli Drejtues i Kazas\u00eb s\u00eb Tuzit kishte gjasht\u00eb k\u00ebshilltar\u00eb, an\u00ebtar <em>(sipas salanameve t\u00eb vilajetit t\u00eb Shkodr\u00ebs (1892 dhe 1894) kazat\u00eb q\u00eb i p\u00ebrkisnin sanxhakut t\u00eb Shkodr\u00ebs kishin kuvendet apo k\u00ebshillat drejtuese lokale, nga ku kazaja e Tuzit kishte gjasht\u00eb an\u00ebtar\u00eb, Lezha shtat\u00eb, Kruja tet\u00eb, Puka pes\u00eb dhe Mirdita shtat\u00eb. Shih. \u0130\u015fkodra Vilayeti Salnamesi h. 1310\/1892, f. 79-99)<\/em> nga ku n\u00eb krye t\u00eb tij q\u00ebndronte kajmakami, duke e pasuar gjykat\u00ebsi i kazas\u00eb (Naip), drejtori i drejtoris\u00eb fiskale, sekretari i shkrimeve zyrtare, kurse p\u00ebr sa i p\u00ebrket dy antar\u00ebve t\u00eb tjer\u00eb n\u00eb kuvendin drejtues t\u00eb kazas\u00eb s\u00eb Tuzit mund t\u00eb pohohet se ata ishin vendas, pasi pas em\u00ebrave t\u00eb tyre \u00ebsht\u00eb i shtuar mbiemri \u201cAga\u201d, nga ku kuptohet se aga ishte pronar tokash, i cili mbar\u00ebshtonte k\u00ebto n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb feudale; em\u00ebrtoheshin edhe njer\u00ebzit esnaf\u00eb (lonxha), paria e vendit, katundit, si edhe ishte titull fisnik\u00ebrie i trash\u00ebguesh\u00ebm <em>(Dizdari, po aty, f. 6)<\/em>. Sipas salnames s\u00eb vitit 1892 nga civil\u00ebt si an\u00ebtar\u00eb n\u00eb kuvendin drejtues t\u00eb kazas\u00eb figuronte Haxhi Hysejin Aga dhe Hasan Aga, kurse sipas asaj t\u00eb vitit 1894 n\u00eb vend t\u00eb tyre qen\u00eb em\u00ebruar Haxhi Ahmet Aga dhe \u00c7un Aga.<\/p>\n<p>Kuvendi i kazas\u00eb v\u00ebzhgonte dhe vendoste sipas kompetencave t\u00eb veta p\u00ebr \u00e7\u00ebshtjet q\u00eb kishin t\u00eb b\u00ebnin me:<\/p>\n<p>Procedur\u00ebn administrative,<\/p>\n<p>kontrollonte t\u00eb hyrat dhe t\u00eb dalurat e kazas\u00eb,<\/p>\n<p>merrte masa p\u00ebr sigurimin e sh\u00ebndetit,<\/p>\n<p>nd\u00ebrtimin dhe mir\u00ebmbajtjen e objekteve komunale, t\u00eb rrug\u00ebve q\u00eb lidhnin fshatrat dhe nahit\u00eb, etj.,<\/p>\n<p>kuvendi kishte t\u00eb drejt\u00ebn e inspektimit t\u00eb kontratave dhe shitjet q\u00eb b\u00ebheshin brenda kompetencave t\u00eb kajmakamit,<\/p>\n<p>kontrollonte ark\u00ebn e t\u00eb ardhurave t\u00eb p\u00ebrgjithshme,<\/p>\n<p>administronte dhe ruante pasurin\u00eb e qeveris\u00eb,<\/p>\n<p>me vendim t\u00eb kuvendit t\u00eb sanxhakut siguronte shp\u00ebrndarjen e taksave t\u00eb kazas\u00eb p\u00ebr lagjet dhe fshatrat,<\/p>\n<p>kuvendi kishte p\u00ebr detyr\u00eb t\u00eb lajm\u00ebronte kajmakamin me shkres\u00eb p\u00ebr vendimet e marra, etj. <em>(Kadan, po aty, f. 94).<\/em><\/p>\n<p><strong>Gjykata e Shkall\u00ebs s\u00eb Par\u00eb \u2013 Mahkeme-i Bidayet<\/strong><\/p>\n<p>Ashtu si kazat\u00eb e tjera, edhe ajo e Tuzit posedonte <em>Gjykat\u00ebn e Shkall\u00ebs s\u00eb Par\u00eb<\/em>, e cila sipas nj\u00eb dokumenti t\u00eb vitit 1886 figuronte n\u00eb k\u00ebt\u00eb vend <em>(BOA, MV, 20\/62). <\/em>N\u00eb krye t\u00eb saj q\u00ebndronte <em>gjykat\u00ebsi i kazas\u00eb<\/em> (Naibi).<\/p>\n<p>Menj\u00ebher\u00eb pas tij vjen <em>Hetuesi <\/em>(Mystan\u0131ku), i cili n\u00eb fillim merrte n\u00ebn hetim t\u00eb pandehurin dhe hapte seancat gjyq\u00ebsore n\u00eb Gjykat\u00ebn e Shkall\u00ebs s\u00eb Par\u00eb. Sipas salnames s\u00eb vitit 1892 hetuesi i k\u00ebsaj gjykate quhej Mehmed Efendi. Sipas hierarkis\u00eb, pas tij vjen <em>ndihm\u00ebs hetuesi<\/em> ku sipas po t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebs salname n\u00eb k\u00ebt\u00eb post figuronte Et\u2019hem Efendiu.<\/p>\n<p>Sipas salnames s\u00eb vitit 1892 Gjykata e Shkall\u00ebs s\u00eb Par\u00eb posedonte edhe nj\u00eb an\u00ebtar, n\u00ebpun\u00ebs. Kurse sipas asaj t\u00eb vitit 1894 si an\u00ebtar n\u00eb k\u00ebt\u00eb gjykat\u00eb q\u00eb em\u00ebruar Mal Gjoku Aga.<\/p>\n<p>Gjykata e kazas\u00eb s\u00eb Tuzit kishte edhe <em>Katibin<\/em> apo mjeshtrin e shkrimeve zyrtare, ku sipas salnameve t\u00eb m\u00ebsip\u00ebrme k\u00ebt\u00eb detyr\u00eb e mbulonte Shyqyri Efendiu.<\/p>\n<p>Kjo gjykat\u00eb po ashtu posedonte edhe <em>Portirin <\/em>apo<em> Mybashirin<\/em>, i cili ndihmonte gjykat\u00ebsin n\u00eb seancat gjyq\u00ebsore duke thirrur d\u00ebshmitar\u00ebt dhe personat e dyshimt\u00eb. N\u00eb vitet 1892 dhe 1894 n\u00eb k\u00ebt\u00eb detyr\u00eb figuronte Zejneli i biri i Ibrahim Ag\u00ebs <em>(\u0130\u015fkodra Vilayeti Salnamesi 1894\/1312, f. 79).<\/em><\/p>\n<p><strong>Zabita apo Drejtoria Policore<\/strong><\/p>\n<p>Zabitat jan\u00eb n\u00ebpun\u00ebs, polic\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt kishin p\u00ebr detyr\u00eb t\u00eb siguronin rendin dhe t\u00eb ruanin qet\u00ebsin\u00eb brenda vendit. N\u00eb krye t\u00eb k\u00ebsaj detyre q\u00ebndronte togeri, ku sipas dy salnameve t\u00eb m\u00ebsip\u00ebrme n\u00eb krye t\u00eb k\u00ebsaj drejtorie figuronte Mehmed Efendiu.<\/p>\n<p>Detyrat q\u00eb kishte Drejtoria Policore ishin:<\/p>\n<p>T\u00eb hetonte krimet dhe ta lajm\u00ebronte kazan\u00eb,<\/p>\n<p>T\u00eb zbatinte urdhrat e dh\u00ebna nga kajmakami p\u00ebr \u00e7\u00ebshtjet q\u00eb kan\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb me sigurin\u00eb dhe rendin publik, etj.<\/p>\n<p><strong>Drejtoria e Post\u00ebs dhe Telegrafit<\/strong><\/p>\n<p>Ashtu si \u00e7do kaza tjet\u00ebr edhe ajo e Tuzit posedonte n\u00ebpun\u00ebsin zyrtar t\u00eb post\u00ebs dhe telegrafit, ku sipas nj\u00eb dokumenti dhe salnameve (1892, 1894) n\u00eb k\u00ebt\u00eb detyr\u00eb ishte Hysejin Efendiu <em>(BOA, BEO, 187\/13971).<\/em> Kurse nga salnameja e vitit 1894 v\u00ebrehet se p\u00ebrve\u00e7 n\u00ebpun\u00ebsit Hysejin Efendi figuronte edhe p\u00ebrgjegj\u00ebsi p\u00ebr <em>Korrespodencat me jasht\u00eb<\/em>, Dikran Efendiu.<\/p>\n<p><strong>Drejtoria e Borxheve t\u00eb P\u00ebrgjithshme<\/strong><\/p>\n<p>Kazaja e Tuzit si organ publik tjet\u00ebr me r\u00ebnd\u00ebsi posedonte edhe <em>Drejtorin e Borxh\u00ebve t\u00eb P\u00ebrgjithshme,<\/em> nga ku n\u00eb vitet 1892 dhe 1894 k\u00ebt\u00eb d\u00ebtyr\u00eb e drejtonte n\u00ebpun\u00ebsi zyrtar Zejnelabidin Efendi. Kjo drejtori kishte edhe <em>Anbarxhiun<\/em>, i cili siguronte depot e t\u00eb korrurave dhe mallrave, nga ku n\u00eb k\u00ebto vite si p\u00ebrgjegj\u00ebs i saj ishte Hasan Efendiu.<\/p>\n<p><strong>Drejtoria e Doganave<\/strong><\/p>\n<p>Sipas salnames s\u00eb Shkodr\u00ebs n\u00eb vitin 1892 si n\u00ebpun\u00ebs i Drejtoris\u00eb s\u00eb Doganave figuronte Abdyl Sabri Efendiu.<\/p>\n<p>Dy vjet\u00eb m\u00eb pas n\u00eb salnamen e Shkodr\u00ebs v\u00ebrehen disa zyra doganore q\u00eb i p\u00ebrkisnin kazas\u00eb s\u00eb Tuzit, ku sipas k\u00ebsaj salnameje n\u00eb doganat e kazas\u00eb s\u00eb Tuzit figurojn\u00eb k\u00ebta n\u00ebpun\u00ebs:<\/p>\n<p>N\u00ebpun\u00ebi i dogan\u00ebs n\u00eb Tuz ishte Akif Beu,<\/p>\n<p>N\u00ebpun\u00ebsi i dogan\u00ebs n\u00eb Dinosh\u00eb ishte Hasan Efendiu,<\/p>\n<p>N\u00ebpun\u00ebsi pran\u00eb Ur\u00ebs s\u00eb Cemit ishte Athem Efendiu,<\/p>\n<p>N\u00ebpun\u00ebsi n\u00eb Matagush\u00eb ishte Halil Beu,<\/p>\n<p>N\u00ebpun\u00ebsi n\u00eb Vladin\u00eb ishte Osman Beu,<\/p>\n<p>N\u00ebpun\u00ebsi pran\u00eb limanit t\u00eb Helmit <em>(BOA, \u015eD. 575\/28)<\/em> qe Sadik Efendiu.<\/p>\n<p>N\u00eb baz\u00eb t\u00eb materialit t\u00eb cilin e paraqit\u00ebm n\u00eb dy numrat vijues dhe n\u00eb baz\u00eb t\u00eb t\u00eb dh\u00ebnave t\u00eb shfryt\u00ebzuara nga arkivi osman i kryeministris\u00eb n\u00eb Stamboll dhe salnameve t\u00eb vilajetit t\u00eb Shkodr\u00ebs, v\u00ebrehet qart\u00eb se n\u00eb ato vite ekzistone administrata lokale e Tuzit, e cila n\u00ebn autoritetin e vet kishte pushtetin lokal, edhe pse n\u00eb at\u00eb koh\u00eb pushteti osman tentoi ta centralizonte pushtetin e vet.<\/p>\n<p>Duhet theksuar se q\u00eb nga periudha e Tanzimatit pushteti osman filloi q\u00eb t\u00eb centralizohet n\u00eb t\u00eb gjitha sferat, duke filluar nga legjislativi, ekzekutivi dhe gjyq\u00ebsori, nga ku ndikoi edhe n\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn e organizmit administrativ t\u00eb provincave. Por me rregulloret e miratuara, duke filluar nga ajo e vitit 1864 p\u00ebr \u201cRregulloren Administrative Povinciale (vilajet)\u201d, e duke vazhduar me at\u00eb t\u00eb vitit 1871, nga ku kjo e fundit prezanton nj\u00eb plan t\u00eb ri p\u00ebr ndarjen e pun\u00ebs n\u00eb provinca n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb ndikimi dhe kontrolli i autoriteteve q\u00ebndrore t\u00eb rritet.<\/p>\n<p>Si\u00e7 duket nga ky material \u00ebsht\u00eb e qart\u00eb se edhe interesi i administrat\u00ebs shtet\u00ebrore n\u00eb k\u00ebt\u00eb koh\u00eb ishte Tuzi i ngritur tani n\u00eb rang komune. Administrata e mirorganizuar e organeve t\u00eb komun\u00ebs s\u00eb Tuzit arriti t\u00eb krijonte nj\u00eb qeverisje lokale\u00a0 n\u00eb interes t\u00eb popullit t\u00eb mal\u00ebsis\u00eb dhe qendr\u00ebs. Nga materiali i dokumentuar mund t\u00eb pohohet se administrata lokale e Tuzit edhe pse me vones\u00eb u formua, dhe Shteti Osman i ka kushtuar kujdes organizimit t\u00eb adminsitrat\u00ebs publike vendore, i cili do t\u00eb mbulonte \u00e7do sfer\u00eb t\u00eb jet\u00ebs nga kajmakami e deri tek portiri, si\u00e7 jan\u00eb kuvendi drejtues i kazas\u00eb, gjykata e shkall\u00ebs s\u00eb par\u00eb, drejtoria fiskale, policia, n\u00ebpun\u00ebsit e kadastr\u00ebs dhe gjendjes civile, drejtoria e post\u00ebs dhe telegrafit, zyrat e doganave, depot e mallrave, etj.<\/p>\n<p>Gjithashtu kemi pohuar se mosp\u00ebrmendja e institucioneve t\u00eb tjera n\u00eb salname, edhe pse t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme ndoshta, nuk vjen si rezultat i kompetencave t\u00eb cunguara t\u00eb kazas\u00eb s\u00eb Tuzit, pasi edhe n\u00eb kazat\u00eb e tjera pothuajse v\u00ebrehet e nj\u00ebjta gj\u00eb, por q\u00eb nevojat e banor\u00ebve t\u00eb k\u00ebsaj kazaje realizoheshin duke d\u00ebrguar n\u00ebpun\u00ebs t\u00eb administrat\u00ebs q\u00eb kishin var\u00ebsi direkte ndaj sanxhakut t\u00eb Shkodr\u00ebs.<\/p>\n<p>Sa i p\u00ebrket komb\u00ebsis\u00eb s\u00eb n\u00ebpun\u00ebsve t\u00eb organeve publike n\u00eb komun\u00ebn e Tuzit nevojiten studime q\u00eb do t\u00eb hartoheshin duke shfryt\u00ebzuar burime t\u00eb cilat do pasqyronin p\u00ebrkat\u00ebsin\u00eb komb\u00ebtare t\u00eb tyre. N\u00eb dokumentet e arkivit osman ashtu si dhe n\u00eb salnamet e vilajetit t\u00eb Shkodr\u00ebs nuk ceket p\u00ebrkat\u00ebsia komb\u00ebtare e n\u00ebpun\u00ebsve, dhe se ne n\u00eb k\u00ebt\u00eb material jemi p\u00ebrpjekur q\u00eb t\u00eb argumentojm\u00eb ekzistenc\u00ebn dhe funksionimin e organeve administrative t\u00eb komun\u00ebs s\u00eb Tuzit. \/Orientalizmi Shqiptar\/<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>ORGANET E ADMINISTRAT\u00cbS PUBLIKE LOKALE N\u00cb KAZAN\u00cb E TUZIT N\u00cb FUND T\u00cb PERIUDH\u00cbS S\u00cb SHTETIT OSMAN Mr. Ali BARDHI N\u00eb periudh\u00ebn e fundit t\u00eb Perandoris\u00eb Osmane, Vilajeti i Shkodr\u00ebs p\u00ebrb\u00ebhej nga dy sanxhaqe, nga sanxhaku i Shkodr\u00ebs dhe ai i Durr\u00ebsit, nga ku ai i Shkodr\u00ebs p\u00ebrfshinte kazat\u00eb e Shkodr\u00ebs, Ulqinit, Tivarit, Podgoric\u00ebs, Lezh\u00ebs, Kruj\u00ebs, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1739,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_seopress_robots_primary_cat":"","_seopress_titles_title":"","_seopress_titles_desc":"","_seopress_robots_index":"","footnotes":""},"categories":[2,18],"tags":[382,495],"class_list":["post-13183","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualitet","category-histori","tag-ali-bardhi","tag-komuna-e-tuzit"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13183","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=13183"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13183\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13184,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13183\/revisions\/13184"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1739"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=13183"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=13183"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=13183"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}