{"id":12408,"date":"2017-01-18T13:28:58","date_gmt":"2017-01-18T12:28:58","guid":{"rendered":"http:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/?p=12408"},"modified":"2017-01-18T13:28:58","modified_gmt":"2017-01-18T12:28:58","slug":"budven-e-themeluan-iliret","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/?p=12408","title":{"rendered":"Budv\u00ebn e themeluan ilir\u00ebt"},"content":{"rendered":"<figure id=\"attachment_12409\" aria-describedby=\"caption-attachment-12409\" style=\"width: 530px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2017\/01\/themelet-ilire-te-budvas.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-12409 \" src=\"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2017\/01\/themelet-ilire-te-budvas.jpg\" width=\"530\" height=\"342\" srcset=\"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2017\/01\/themelet-ilire-te-budvas.jpg 446w, https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2017\/01\/themelet-ilire-te-budvas-300x194.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 530px) 100vw, 530px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-12409\" class=\"wp-caption-text\">Themelet ilire te Budv\u00ebs<\/figcaption><\/figure>\n<p><strong><em>Shkruan Msc. Anton Lulgjuraj<\/em><\/strong><\/p>\n<p>Budva, qytet bregdetar i Malit t\u00eb Zi, i vendosur pran nj\u00eb gjirit t\u00eb vog\u00ebl i futur n\u00eb brend\u00ebsi t\u00eb Detit Adriatik, jo shum\u00eb i mbrojtur nga natyra por i favorsh\u00ebm p\u00ebr tregtin\u00eb detare.<\/p>\n<p>Simbas legjend\u00ebs, Budva \u00ebsht\u00eb themeluar nga heronjt\u00eb mitik\u00eb, Kadmi dhe Harmonia, t\u00eb thirrur nga fisi i Enkelejve p\u00ebr t\u00eb mundur nj\u00eb fis tjet\u00ebr ilir\u00eb n\u00eb nj\u00eb betej\u00eb. Heronjt\u00eb mitik\u00eb vijn\u00eb n\u00eb karro t\u00eb udh\u00ebhequr nga buajt dhe fitojn\u00eb mbi at\u00eb fis ilir. Fisi ilir, Enkelej\u00ebt aty themelojn\u00eb qytetin.<\/p>\n<p>Sipas mendimit t\u00eb D. RendiqMiov\u00e7iq, emri i par\u00eb i k\u00ebtij qyteti do t\u00eb ishte Butua, ashtu si\u00e7 e gjejm\u00eb te Plini Plak1 (III, 142144, , apo Bulua, si\u00e7 ishte e shkruar te Ptolomeji2. Emri i qytetit gjithsesi ishte ilir. \u00cbsht\u00eb e pabaz\u00eb lidhja etimologjike t\u00eb k\u00ebtij emri me greqishten, duke u bazuar n\u00eb mitin e Kadmosit dhe Harmonias, t\u00eb cil\u00ebt vijn\u00eb k\u00ebtu me karro, t\u00eb t\u00ebrhequr nga buajt (bous). Prapashtesa \u201cua\u201d merret si tipike ilire (shembull Castellum SalthuaRije\u00e7ani, af\u00ebr Nikshiqit)3.<\/p>\n<p>Budva p\u00ebr here t\u00eb pare n\u00eb burimet e shkruara p\u00ebrmendet n\u00eb shek. I e.s. Dihet se qyteti fillimisht ishte ilir dhe banor\u00ebt i takonin fisit t\u00eb Enkelejve. Stefan Bizantini4 p\u00ebrmend Buthoe (p\u00ebr Budv\u00ebn) si qytet i ilir\u00ebve.<\/p>\n<p>Gjurm\u00ebt e arkitektur\u00ebs urbane t\u00eb gjetura n\u00eb vet\u00eb Budv\u00ebn tregojn\u00eb q\u00eb qyteti n\u00eb gjysm\u00ebn dyt\u00eb te shek IV p.e.s, n\u00eb koh\u00ebn kur grek\u00ebt n\u00eb Adriatik, filluan me themelimin e kolonive t\u00eb tyre. Budva ishte n\u00eb themel e fortifikuar dhe e nd\u00ebrtuar sipas sistemit te qyteteve mesdhetare, p\u00ebrderisa gjetjet nga nekropoli d\u00ebshmojn\u00eb q\u00eb banoret e saj, pas venies t\u00eb lidhjeve t\u00eb forta me Greqin\u00eb, plot\u00ebsisht mori kulturen mesdhetare5. Pran\u00eb qeramik\u00ebs tipike mesdhetare, e gjetur n\u00eb kalan\u00eb e Budv\u00ebs, n\u00eb citadel\u00ebn e sotme, e cila padyshim flet p\u00ebr nj\u00eb ekzistenc\u00eb t\u00eb shtres\u00ebs ilire n\u00eb brend\u00ebsi t\u00eb k\u00ebtij fortifikimi, n\u00eb themel t\u00eb saj jan\u00eb gjetur mbetjet e nj\u00eb objekti t\u00eb vog\u00ebl n\u00eb form\u00eb kuadrati, e cila p\u00ebr nga m\u00ebnyra e murimit dhe materialit t\u00eb l\u00ebvizsh\u00ebm arkeologjik t\u00eb gjetur n\u00eb thell\u00ebsin\u00eb e saj, u vler\u00ebsua se i takon koh\u00ebs s\u00eb mbret\u00ebris\u00eb ilire, e cila p\u00ebrfaq\u00ebson t\u00eb parin dhe nj\u00ebher\u00eb gjurm\u00ebt me t\u00eb vjetra t\u00eb fillesave t\u00eb venbanimit6. Megjith\u00ebse p\u00ebr p\u00ebrcaktimin e pozit\u00ebs s\u00eb Budv\u00ebs ilire nj\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb ka fragmenti masiv i murit mbrojt\u00ebs me port\u00eb t\u00eb zbuluar n\u00eb pjes\u00ebn jugore t\u00eb qytetit t\u00eb vjet\u00ebr , n\u00ebn nivelin e saj te sot\u00ebm. Gjetja e mbetjes t\u00eb murit, i punuar me blloqe t\u00eb m\u00ebdha gur\u00ebsh trapezoid p\u00ebr t\u00eb cilin \u00ebsht\u00eb p\u00ebrdorur teknika, e njohur edhe tek nd\u00ebrtimi i mureve t\u00eb qyteteve tjera ilire: Risani, Ulqini dhe Meduni.<\/p>\n<p>Qyteti romak Budva, apo oppidium romanorum Butuanum, si\u00e7 e quan Plini, prej t\u00eb cilit edhe nxirret emri i tij Butua, duke gjykuar nga gjetjet arkeologjike, ka qen\u00eb i shtrir\u00eb n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtin vend ku ndodhej dhe vendbanimi ilir, por ka z\u00ebn\u00eb nj\u00eb sip\u00ebrfaqe shum\u00eb m\u00eb t\u00eb madhe, t\u00eb cilat kalojn\u00eb perimetrin e mureve mesjetare , p\u00ebr t\u00eb cilin d\u00ebshmojn\u00eb gjetjet e nj\u00eb mbetje t\u00eb viles romake me mozaik dhe mbetjeve t\u00eb sistemit p\u00ebr nxehje, n\u00eb lindje t\u00eb hotelit Avala7.<\/p>\n<p>Nj\u00eb num\u00ebr i madh dhe i pasur i varreve monumentale, shpesh luksoze, materiali i varreve tregon p\u00ebr varrosjen n\u00eb nekropol kryesisht ekonomikisht t\u00eb pasurve, derisa objektet e importuara prej vendeve t\u00eb larg\u00ebta tregojn\u00eb p\u00ebr lidhjet tregtare t\u00eb zhvilluara8.<\/p>\n<p>N\u00eb mbishkrimet e ruajtura shfaqen emrat ilir\u00eb , italik\u00eb dhe grek\u00eb, \u00e7ka flet p\u00ebr p\u00ebrzierjen e banor\u00ebve t\u00eb saj, ku shumica jan\u00eb ilir\u00eb, nj\u00eb num\u00ebr i konsideruesh\u00ebm italik\u00ebsh dhe nj\u00eb num\u00ebr i vog\u00ebl grek\u00ebsh9.<\/p>\n<p>1. Plini Plak (jetoi n\u00eb shekullin e par\u00eb t\u00eb er\u00ebs son\u00eb): ILIR\u00cbT DHE ILIRIA TE AUTOR\u00cbT ANTIK\u00cb, &#8216;Rilindja&#8217;, Prishtin\u00eb, 1979:194)<br \/>\n2.Ptolomeji (jetoi n\u00eb shekullin e dyt\u00eb t\u00eb er\u00ebs son\u00eb): ILIR\u00cbT DHE ILIRIA TE AUTOR\u00cbT ANTIK\u00cb, &#8216;Rilindja&#8217;, Prishtin\u00eb, 1979:267)<br \/>\n3. Istorija Crne Gore I , Titograd 1967.<br \/>\n4.Stefan Bizantini (jetoi n\u00eb shekullin VI t\u00eb er\u00ebs son\u00eb): ILIR\u00cbT DHE ILIRIA TE AUTOR\u00cbT ANTIK\u00cb, &#8216;Rilindja&#8217;, Prishtin\u00eb, 1979:417)<br \/>\n5.\u010cedomir Markovi\u0107, Arheologija Crne Gore, Podgorica 2006, 274, 6. po aty, 7. po aty, 8. po aty, 9. po aty.<\/p>\n<p>\/Marr\u00eb nga buzuku.info\/<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Shkruan Msc. Anton Lulgjuraj Budva, qytet bregdetar i Malit t\u00eb Zi, i vendosur pran nj\u00eb gjirit t\u00eb vog\u00ebl i futur n\u00eb brend\u00ebsi t\u00eb Detit Adriatik, jo shum\u00eb i mbrojtur nga natyra por i favorsh\u00ebm p\u00ebr tregtin\u00eb detare. Simbas legjend\u00ebs, Budva \u00ebsht\u00eb themeluar nga heronjt\u00eb mitik\u00eb, Kadmi dhe Harmonia, t\u00eb thirrur nga fisi i Enkelejve p\u00ebr [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":12409,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_seopress_robots_primary_cat":"","_seopress_titles_title":"","_seopress_titles_desc":"","_seopress_robots_index":"","footnotes":""},"categories":[2,18],"tags":[],"class_list":["post-12408","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualitet","category-histori"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12408","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=12408"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12408\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12410,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12408\/revisions\/12410"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/12409"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=12408"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=12408"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=12408"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}