{"id":12007,"date":"2016-12-15T22:33:10","date_gmt":"2016-12-15T21:33:10","guid":{"rendered":"http:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/?p=12007"},"modified":"2016-12-15T22:39:41","modified_gmt":"2016-12-15T21:39:41","slug":"percarja-e-lashte-e-islamit","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/?p=12007","title":{"rendered":"P\u00cbR\u00c7ARJA E LASHT\u00cb E ISLAMIT"},"content":{"rendered":"<p><strong><a href=\"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/Qani-Osmani.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-medium wp-image-7293 alignleft\" src=\"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/Qani-Osmani-249x300.jpg\" alt=\"\" width=\"249\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/Qani-Osmani-249x300.jpg 249w, https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/Qani-Osmani.jpg 250w\" sizes=\"auto, (max-width: 249px) 100vw, 249px\" \/><\/a>Shkruan Qani\u00a0 Osmani<\/strong><\/p>\n<p>Ndarja mes<strong> Shiit\u00ebve <\/strong>dhe<strong> Sunit\u00ebve<\/strong> \u00ebsht\u00eb ndarja m\u00eb e madhe dhe m\u00eb vjet\u00ebr n\u00eb historin\u00eb e Islamit. An\u00ebtar\u00eb t\u00eb dy sekteve kan\u00eb bashk\u00eb-ekzistuar p\u00ebr shekuj me radh\u00eb dhe kan\u00eb ndar\u00eb shum\u00eb besime e praktika rr\u00ebnj\u00ebsore. Por ato ndryshojn\u00eb n\u00eb doktrina, rituale, ligje, teologji dhe organizata fetare.<\/p>\n<p>Lider\u00ebt e tyre gjithashtu jan\u00eb shpesh n\u00eb konflikt me nj\u00ebri-tjetrin. Nga Libani dhe Siria n\u00eb Irak e Pakistan, shumica e konflikteve t\u00eb fundit e kan\u00eb v\u00ebn\u00eb theksin te ndarja e sekteve, duke i ndar\u00eb dy komunitetet n\u00eb dysh.<\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><strong>Kush jan\u00eb sunit\u00ebt ?<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0\u00a0 <\/strong>Pjesa m\u00eb e madhe e 1,5 miliard musliman\u00ebve n\u00eb bot\u00eb jan\u00eb sunit\u00eb-q\u00eb vlersohen t\u00eb jen\u00eb tek 85 deri 90% t\u00eb popullat\u00ebs s\u00eb p\u00ebrgjithshme t\u00eb besimit islam. N\u00eb lindjen e mesme sunit\u00ebt p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb 90%\u00a0 e m\u00eb shum\u00eb t\u00eb popullsis\u00eb s\u00eb Egjiptit, Jordanis\u00eb, dhe Arabis\u00eb Saudite.<\/p>\n<p>Sunit\u00ebt e konsiderojn\u00eb veten si deg\u00eb ortodokse e Islamit. Emri <strong>\u201cSunni\u201d<\/strong> vjen nga fraza <strong>\u201cAhl al-Sunnah\u201d, <\/strong>q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb <strong>\u201cnjer\u00ebz t\u00eb tradit\u00ebs\u201d.<\/strong> Tradita n\u00eb k\u00ebt\u00eb rast i reforohet praktikave t\u00eb bazuara n\u00eb at\u00eb q\u00eb Profeti Muhamed ka th\u00ebn\u00eb, ka b\u00ebr\u00eb, ka pranuar ose ka d\u00ebnuar.<\/p>\n<p>T\u00eb gjith\u00eb musliman\u00ebt jan\u00eb t\u00eb udh\u00ebzuar nga Suneti. Shiit\u00ebt gjithashtu udh\u00ebhiqen nga dituria e pasardh\u00ebsve t\u00eb Profetit Muhamed. Jeta sunite \u00ebsht\u00eb e udh\u00ebhequr nga 4 shkolla t\u00eb mendimit juridik, ku secila prej t\u00eb cilave p\u00ebrpiqet t\u00eb zhvilloj\u00eb praktika t\u00eb ndryshme t\u00eb sunetit.<\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><strong>Kush jan\u00eb shiit\u00ebt ?<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0\u00a0 <\/strong>Shiit\u00ebt p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb rreth 10% t\u00eb t\u00eb gjith\u00eb musliman\u00ebve, dhe globalisht popullsia e tyre n\u00eb bot\u00eb \u00ebsht\u00eb vler\u00ebsuar t\u00eb jet\u00eb 160 deri n\u00eb 200 milion. Musliman\u00ebt shiit\u00eb konsiderohen t\u00eb jen\u00eb n\u00eb shumic\u00eb n\u00eb Iran, Bahrein, Azerbajxhan dhe Jemen. Gjithashtu ka komunitete t\u00eb m\u00ebdha shiit\u00ebsh n\u00eb Afganistan, Indi, Kuvajt, Liban, Pakistan, Katar, Siri, Turqi, Arabi Saudite dhe Emirate t\u00eb Bashkuara Arabe.<\/p>\n<p>N\u00eb historin\u00eb e hershme islamike, shiit\u00ebt ishin nj\u00eb l\u00ebvizje, q\u00eb fjal\u00eb p\u00ebr fjal\u00eb do t\u00eb thot\u00eb: <strong>\u201cShiat Ali\u201d<\/strong> ose <strong>\u201c Partia e Aliut\u201d.<\/strong> Ata pretendonin se Aliu ishte pasuesi i ligjsh\u00ebm i Profetit Muhamed, si lider (imam) i komunitetit musliman.<\/p>\n<p>Aliu u vra n\u00eb vitin 661, pas nj\u00eb kalifati 5-vja\u00e7ar q\u00eb u rr\u00ebnua nga lufta civile. Djemve t\u00eb tij, Hasanit dhe Hysenit, iu mohua ajo q\u00eb mendohej t\u00eb ishte e drejta e tyre legjitime p\u00ebr t\u00eb q\u00ebndruar n\u00eb krye t\u00eb kalifatit. Hasani besohet t\u00eb jet\u00eb helmuar n\u00eb vitin 680 nga Muaviyah, kalifi i par\u00eb i dinastis\u00eb Suni, nd\u00ebrsa Hyseni u vra n\u00eb fush\u00ebn e betej\u00ebs n\u00eb vitin 681. K\u00ebto ngjarje rrit\u00ebn konceptin shiit\u00eb t\u00eb martirizimit dhe ritualet e pik\u00ebllimit.<\/p>\n<p>Sot njihen tre deg\u00eb kryesore t\u00eb Islamizmit Shiit-Zaid\u00ebt, Ismail\u00ebt, dhe Ithna Asharit (imam\u00ebt ose T\u00eb Dymb\u00ebdhjet\u00ebt). K\u00ebto t\u00eb fundit jan\u00eb grupi m\u00eb i madh dhe besojn\u00eb se lidershipi, autoriteti shpirt\u00ebror dhe udh\u00ebzimi hyjnor i Profetit Muhamed i kaluan 12 pasardh\u00ebsve t\u00eb tij, duke filluar me Aliun, Hasanin dhe Hysenin. Imami i 12, Muhammad al-Mahdi, thuhet t\u00eb jet\u00eb zhdukur nga nj\u00eb shpell\u00eb posht\u00eb nj\u00eb xhamie n\u00eb vitin 878. Grupi i T\u00eb Dymb\u00ebdhjet\u00ebve besojn\u00eb se i ashtuquajturi <strong>\u201cimam i pritur\u201d<\/strong> nuk ka vdekur dhe se do t\u00eb rikthehet p\u00ebr t\u00eb vendosur drejt\u00ebsin mbi tok\u00eb.<\/p>\n<p><strong>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Cili ka qen\u00eb roli i sektarizmit n\u00eb krizat e fundit\u00a0 ?<\/strong><\/p>\n<p>N\u00eb vendet q\u00eb jan\u00eb qeverisur nga sunit\u00ebt, shiit\u00ebt kan\u00eb tendenc\u00ebn t\u00eb p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb pjes\u00ebt m\u00eb t\u00eb varfura t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb. Ata shpesh e shohin veten si viktima t\u00eb diskriminimit dhe t\u00eb shtypjes. Ekstremist\u00ebt sunit\u00eb shpesh i denoncojn\u00eb shiit\u00ebt si heretik t\u00eb cil\u00ebt duhet vrar\u00eb.<\/p>\n<p>Revolucioni Iranian i vitit 1979 nisi nj\u00eb axhend\u00eb islamike shiite q\u00eb pritej t\u00eb ishte nj\u00eb sfid\u00eb p\u00ebr regjimet konservatore sunite, ve\u00e7anarisht n\u00eb Gjirin Persik. Politika e Teheranit p\u00ebr mb\u00ebshtetjen e milicive shiite dhe partive p\u00ebrtej kufijve t\u00eb saj u shoq\u00ebrua me forcimin e lidhjeve t\u00eb qeverive sunite dhe grupeve t\u00eb tjera.<\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><strong>Nga ndryshojn\u00eb besimet e tyre\u00a0 ?<\/strong><\/p>\n<p>Sektet e musliman\u00ebve shiit\u00eb dhe sunit\u00eb p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb nj\u00eb spekt\u00ebr t\u00eb gj\u00ebr\u00eb doktrinash, idesh dhe shkollash mendimi. Deg\u00ebt jan\u00eb n\u00eb marr\u00ebveshje mbi shum\u00eb aspekte t\u00eb Islamit, por ka mosmarveshje t\u00eb konsiderueshme brenda tyre.<\/p>\n<p>Shiit\u00ebt e konsiderojn Aliun dhe lider\u00ebt q\u00eb erdh\u00ebn pas tij si imam. Shumica e tyre besojn\u00eb n\u00eb ekzistenc\u00ebn e 12 imam\u00ebve, i fundit i t\u00eb cil\u00ebve besohet t\u00eb jet\u00eb zhdukur n\u00eb shekullin IX n\u00eb Irak, pas vdekjes s\u00eb t\u00eb atit t\u00eb tij\u00eb.Shiit\u00ebt e njohin si<strong> \u201cT\u00eb Dymb\u00ebdhjetin\u201d<\/strong> e parashikojn\u00eb rikthimin e tij si Mesiah.<\/p>\n<p>P\u00ebr shkak t\u00eb rrug\u00ebve t\u00eb ndryshme q\u00eb dy sektet kan\u00eb marr\u00eb, sunit\u00ebt theksojn\u00eb fuqin\u00eb e zotit n\u00eb bot\u00ebn materiale, ndonj\u00ebher\u00eb duke p\u00ebrfshir\u00eb edhe sfer\u00ebn publike dhe politike, nd\u00ebrsa shiit\u00ebt vler\u00ebsojn\u00eb martirizimin dhe sakrific\u00ebn.<\/p>\n<p>Familja mbret\u00ebrore Saudite, q\u00eb praktikon ritualet e islamit t\u00eb njohur si Vehabiz\u00ebm, kontrollojn\u00eb tempujt m\u00eb t\u00eb shenjt t\u00eb Islamit, Mek\u00ebn dhe Medin\u00ebn. Karbala, Kufa dhe Naxhaf n\u00eb Irak shihen si vendet e shenjta t\u00eb shiit\u00ebve. Arabia Saudite dhe Irani jan\u00eb fuqit\u00eb dominuese sunite dhe shiite n\u00eb Lindjen e Mesme, shpesh marrin krah\u00eb t\u00eb kund\u00ebrta n\u00eb konfliktet rajonale.<\/p>\n<p>Ne Jemen, rebel\u00ebt shiit\u00eb t\u00eb veriut p\u00ebrmbys\u00ebn nj\u00eb qeveri t\u00eb dominuar nga sunit\u00ebt. N\u00eb Siri, ku shumica jan\u00eb sunit\u00eb me rreth 70% t\u00eb popullsis\u00eb, nd\u00ebrsa sekti Shiit\u00eb me 30% i Presidentit Bashar al-Assad, q\u00eb ka dominuar p\u00ebr koh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb qeverin\u00eb, \u00ebsht\u00eb n\u00eb pushtet prej nj\u00eb lufte t\u00eb gjat\u00eb e t\u00eb p\u00ebrgjakshme civile. N\u00eb Irak, marr\u00ebdh\u00ebniet e k\u00ebqija mes qeveris\u00eb shiite dhe komuniteteve sunite kan\u00eb qen\u00eb t\u00eb dobishme p\u00ebr fitoret e Shtetit Islamik. N\u00eb Siri, trupat Iranian\u00eb, luftar\u00ebt e Hezbollahut dhe milicit\u00eb shiite t\u00eb mb\u00ebshtetura nga Irani kan\u00eb ndihmuar qeverin\u00eb e udh\u00ebhequr nga shiit\u00ebt p\u00ebr t\u00eb thyer dominanc\u00ebn sunite. Nga ana tjet\u00ebr grupet Xhihadiste sunite, p\u00ebrfshi dhe Shtetin Islamik kan\u00eb pasur n\u00ebn sh\u00ebnjest\u00ebr shiit\u00ebt Sirian dhe Irakian\u00eb.<\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p><strong><br \/>\n<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Shkruan Qani\u00a0 Osmani Ndarja mes Shiit\u00ebve dhe Sunit\u00ebve \u00ebsht\u00eb ndarja m\u00eb e madhe dhe m\u00eb vjet\u00ebr n\u00eb historin\u00eb e Islamit. An\u00ebtar\u00eb t\u00eb dy sekteve kan\u00eb bashk\u00eb-ekzistuar p\u00ebr shekuj me radh\u00eb dhe kan\u00eb ndar\u00eb shum\u00eb besime e praktika rr\u00ebnj\u00ebsore. Por ato ndryshojn\u00eb n\u00eb doktrina, rituale, ligje, teologji dhe organizata fetare. Lider\u00ebt e tyre gjithashtu jan\u00eb shpesh [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7293,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_seopress_robots_primary_cat":"","_seopress_titles_title":"","_seopress_titles_desc":"","_seopress_robots_index":"","footnotes":""},"categories":[2,12],"tags":[122],"class_list":["post-12007","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualitet","category-opinione","tag-qani-osmani"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12007","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=12007"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12007\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12009,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12007\/revisions\/12009"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/7293"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=12007"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=12007"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=12007"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}