{"id":10891,"date":"2016-09-15T23:00:34","date_gmt":"2016-09-15T21:00:34","guid":{"rendered":"http:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/?p=10891"},"modified":"2016-09-15T23:10:25","modified_gmt":"2016-09-15T21:10:25","slug":"liqenet-e-lures-madheshtia-bukuria-e-shemtimi-i-tyre","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/?p=10891","title":{"rendered":"LIQENET E LUR\u00cbS \u2013 MADH\u00cbSHTIA, BUKURIA E SH\u00cbMTIMI I TYRE"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2016\/09\/liqenet-e-lures.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter wp-image-10892 \" src=\"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/wp-content\/uploads\/2016\/09\/liqenet-e-lures.jpg\" alt=\"liqenet-e-lures\" width=\"539\" height=\"300\" \/><\/a>Nga Ramiz LUSHAJ<\/p>\n<p>1.<br \/>\nK\u00ebto liqene akullnajore t\u00eb Periudh\u00ebs t\u00eb Kuaternarit, p\u00ebrndryshe: \u201csyt\u00eb e kalt\u00ebr t\u00eb Lur\u00ebs\u201d, mrekulli e bukuri gjeo-turistike e k\u00ebsaj krahine etno-historike t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb, shtrihen n\u00eb shpatin lindor t\u00eb Kunor\u00ebs s\u00eb Lur\u00ebs. Shpesh, n\u00eb gjeo-fizik\u00eb, thirren dhe \u201cLiqenet e Kunor\u00ebs s\u00eb Lur\u00ebs\u201d.<br \/>\nShkrimtari i madh shqiptar me fam\u00eb bot\u00ebrore, Ismail Kadare, kandidat p\u00ebr \u00c7mimin Nobel, n\u00eb vitin 1967, q\u00ebndroi nji koh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb n\u00eb Lur\u00eb, e cila e frym\u00ebzoi at\u00eb p\u00ebr t\u00eb shkruar disa nga poezit\u00eb e v\u00ebllimit poetik \u201cMotive me diell\u201d. Se Lura merr shum\u00eb rrezatim nga qielli dhe bijat e bijt\u00eb e vet, se jep shum\u00eb rrezatim nga toka e kullat e saj. Asokohe, Kadare, tek reportazhi i tij \u201cNj\u00eb mbr\u00ebmje n\u00eb Lur\u00eb\u201d shkruante: \u201cE v\u00ebrtet\u00eb \u00ebsht\u00eb q\u00eb, zakonisht prapa fjal\u00ebs ting\u00eblluese \u201cLur\u00eb\u201d shtrihen\u2026liqenet e saj me t\u00ebr\u00eb bukurin\u00eb dhe magjin\u00eb e tyre. Askush nuk mund ta ndaj\u00eb Lur\u00ebn nga liqenet e saj. Prandaj kush udh\u00ebton drejt Lur\u00ebs, udh\u00ebton drejt liqeneve t\u00eb saj\u201d.<br \/>\nKangtari komb\u00ebtar epik e lirik, Arif Vladi &#8211; nga nji der\u00eb e njohur n\u00eb Krej\u00eb-Lur\u00eb, e ka nji kang\u00eb hit \u201cLiqejt\u2019 e Lur\u00ebs\u201d me p\u00ebrplot dashuri p\u00ebr vendlindjen e tij, me hymn p\u00ebr bukurit\u00eb e saj t\u00eb rralla: \u201cJe e bukur moj vendlindje\/Sa t\u00eb dua Lura ime.\/Si Liqejt e Lur\u00ebs, pra \/Oj, k\u00ebrkund nuk ka !\/\u201d.<br \/>\nKangtarja e shquar dibrane, nga Lashkiza e Dardh\u00ebs, Lirie Rasha, Artiste e Merituar, me z\u00ebrin e saj n\u00eb rrjedh\u00eb t\u00eb koh\u00ebrave e \u00e7oi kang\u00ebn \u201cShtat\u00eb liqejt\u2019 e Lur\u00ebs\u201d n\u00eb Festivalin Folklorik Komb\u00ebtar t\u00eb Gjirokastr\u00ebs, me refrenin: \u201cShtat\u2019 liqejt\u2019 e Lur\u00ebs, o \/Lart .o p\u00ebrmi pllaja \/Prin si syt\u2019 e shqipes, o \/Hapin te kalaja\/Ky Liqen i Luleve\/N\u00ebn maj\u00ebn me bor\u00eb \/ D\u00ebshmorve t\u00eb Lur\u00ebs, o \/U q\u00ebndron kunor\u00eb \/.<\/p>\n<p>2.<br \/>\nKrejt Shqip\u00ebria i ka 247 liqene t\u00eb tipeve e madh\u00ebsive t\u00eb ndryshme, nga t\u00eb cil\u00ebt 12 prej tyre ndodhen n\u00eb Lur\u00eb, po vet\u00ebm 7 apo 8 prej tyre kan\u00eb uj\u00eb n\u00eb p\u00ebrhershm\u00ebri, nd\u00ebrsa t\u00eb tjer\u00ebt periodikisht.<br \/>\nShqip\u00ebria Natyrale i ka gjithsej 134 liqene akullnajore, ku ma t\u00eb shumtit e tyre formojn\u00eb grupe t\u00eb ve\u00e7anta nga 10 deri 22 liqene si \u201cLiqenet e Lur\u00ebs\u201d, Liqenet e Sylbic\u00ebs e t\u00eb Dob\u00ebrdolit n\u00eb Bjeshk\u00ebt e Nemuna (Bekuara) n\u00eb Tropoj\u00eb; t\u00eb malit t\u00eb Balgjajt, t\u00eb Malit t\u00eb Lop\u00ebs, t\u00eb Valamar\u00ebs, t\u00eb Malit t\u00eb Shebenikut, t\u00eb Jezerc\u00ebs, t\u00eb Runic\u00ebs, etj.<br \/>\nKy grup i liqeneve n\u00eb Lur\u00eb jan\u00eb t\u00eb p\u00ebrhapura n\u00eb nj\u00eb territor me sip\u00ebrfaqe 20 km2 dhe shtrihen n\u00eb lart\u00ebsin\u00eb nga 1.500\u20131800 m. mbi nivelin e detit. K\u00ebto jan\u00eb 12 liqene t\u00eb vegj\u00ebl me form\u00eb t\u00eb rrumbullakosura me sip\u00ebrfaqe 0.97 km2, afro 100 ha.<br \/>\n\u201cLiqeni i Madh\u201d, i cil\u00ebsuem k\u00ebshtu nga vendasit lurjan\u00eb prej sip\u00ebrfaqes s\u00eb tij t\u00eb madhe, kap 32 ha gjithsej, me p\u00ebrmasa e tij maksimale 300 m. gjer\u00ebsi e 425 m. gjat\u00ebsi.<br \/>\nPas tij, n\u00eb vargni hap\u00ebsinore vijn\u00eb \u201cLiqeni i Pishave\u201d me sip\u00ebrfaqe 13 ha; \u201cLiqeni i Zi\u201d me sip\u00ebrfaqe 8 ha; \u201cLiqeni i Luleve\u201d me sip\u00ebrfaqe 4 ha.<br \/>\nN\u00eb grupin e k\u00ebtyre liqeneve hyjn\u00eb dhe t\u00eb tjer\u00eb ma t\u00eb vegj\u00ebl, si \u201cLiqeni i Bru\u00e7it\u201d \u2013 q\u00eb e ka marr\u00eb emrin prej vllaznis\u00eb lurase Bru\u00e7i; \u201cLiqeni i Hotit\u201d- prej fisit t\u00eb Hotit n\u00eb Borje-Lur\u00eb, \u201cLiqeni i Rrasave\u201d, \u201cLiqeni i Shtat\u00eb Lop\u00ebve\u201d (Liqeni i Lop\u00ebve), etj.<br \/>\nK\u00ebto liqene natyrore t\u00eb Lur\u00ebs ushqehen me uj\u00eb nga reshjet e bor\u00ebs dhe t\u00eb shiut. Ato kan\u00eb nj\u00eb regjim tipik alpin, me l\u00ebkundje t\u00eb vogla t\u00eb nivelit gjat\u00eb vitit. Nivelet m\u00eb t\u00eb larta t\u00eb tyre vrojtohen n\u00eb pranver\u00eb, fill pas shkrirjes s\u00eb bor\u00ebs, nd\u00ebrsa ma t\u00eb voglat n\u00eb dim\u00ebr, kur liqenet ngrijn\u00eb dhe mbulohen p\u00ebrsipri me bor\u00eb. N\u00eb k\u00ebto liqene ka amfib\u00eb, si tritoni, etj. tipik t\u00eb trevave alpine. Ngjyra e blert\u00eb e mbyllur e uj\u00ebrave t\u00eb liqeneve dhe pyjet e pish\u00ebs q\u00eb i rrethojn\u00eb ato, krijojn\u00eb nj\u00eb mjedis piktoresk dhe i b\u00ebjn\u00eb \u201cLiqenet e Lur\u00ebs\u201d nj\u00eb vend pushimi mjaft t\u00ebrheq\u00ebs. Di\u00e7ka e mir\u00eb po l\u00ebviz sot. Shum\u00e7ka e mir\u00eb do t\u00eb gjallnojn\u00eb nes\u00ebr. N\u00eb nj\u00eb dit\u00eb t\u00eb af\u00ebrt Lura do t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb nga destinacionet turistike bot\u00ebrore dhe kjo do t\u00eb jet\u00eb merit\u00eb dhe e pranis\u00eb e bukuris\u00eb t\u00eb \u201cLiqeneve t\u00eb Lur\u00ebs\u201d.<br \/>\nN\u00eb gushtin e vitit 2014 isha p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb n\u00eb Lur\u00eb e, sigurisht, dhe p\u00ebr nj\u00eb vizit\u00eb rasti ditore tek disa nga Liqenet e Lur\u00ebs. Kena kalue nj\u00eb drek\u00eb t\u00eb mir\u00eb n\u00eb natyr\u00eb tek \u201cLiqeni i Bru\u00e7it\u201d. Isha i ftuar nga miku im i viteve t\u00eb rinis\u00eb qyshse n\u00eb Fierz\u00eb, nga biznesmeni bajemir\u00eb, Dod Do\u00e7i, n\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb e tij mikprit\u00ebse. Aty kishin ardh\u00eb dhe zonja e tij e nderuar, Alda La\u00e7i-Do\u00e7i, tre inxhinier\u00eb t\u00eb talentuar t\u00eb firm\u00ebs \u201cLura\u201d- projektues t\u00eb Kish\u00ebs Sh\u00ebn Maria n\u00eb Lur\u00eb, e cila \u00ebsht\u00eb vep\u00ebr bamir\u00ebse e lurjanit t\u00eb suksessh\u00ebm, Dod Do\u00e7i i Der\u00ebs s\u00eb Par\u00eb t\u00eb Lur\u00ebs.<\/p>\n<p>3.<br \/>\nPasaporta e Lur\u00ebs i ka n\u00eb identitetin e vet krahinor, natyror, turistik \u201cLiqenet e Lur\u00ebs\u201d.<br \/>\nAto liqene jan\u00eb t\u00eb shpallura zyrtarisht \u201cMonumente Natyre\u201d. Pra, t\u00eb ligj\u00ebruara, t\u00eb klasifikuara, t\u00eb hipotekuara si pasuri elitare p\u00ebr kombin, t\u00eb trash\u00ebgueshme p\u00ebr brezat shqiptar, t\u00eb pac\u00ebnueshme nga askush \u2013 as nga lurjan\u00ebt, as nga shtetar\u00ebt, as nga barbar\u00ebt me keqp\u00ebrdorim deri n\u00eb shkat\u00ebrrim t\u00eb tyre.<br \/>\nE ve\u00e7anta e \u201cLiqeneve t\u00eb Lur\u00ebs\u201d \u00ebsht\u00eb se k\u00ebto liqene p\u00ebrfshihen t\u00ebr\u00ebsisht n\u00eb territorin e \u201cParkut Komb\u00ebtar t\u00eb Lur\u00ebs\u201d.<br \/>\nKjo jep ma shum\u00eb siguri p\u00ebr mbrojtjen e liqeneve dhe t\u00eb pyjeve t\u00eb Kunor\u00ebs s\u00eb Lur\u00ebs e t\u00eb krejt k\u00ebsaj krahine t\u00eb rrall\u00eb, n\u00ebse shteti yn\u00eb do t\u00eb tregohet me t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb komb\u00ebtar, n\u00ebse shteti yn\u00eb i sheh realisht k\u00ebto si pasuri e madhe dhe e \u00e7muar komb\u00ebtare.<br \/>\nLiqenet e Lur\u00ebs kan\u00eb vlera shkencore, ekologjike dhe turistike, prandaj Tradita Shqiptare n\u00eb shekuj ka pas\u00eb rregullat e veta njer\u00ebzore, kanunore e hjnore p\u00ebr ruajtjen e mir\u00ebmbajtjen e tyre.<br \/>\nShteti yn\u00eb duhet t\u00eb kujdeset \u00e7do dit\u00eb dhe t\u00eb investojn\u00eb \u00e7do vit kalendarik, pasi liqenet po e humbin origjinalitetin e vet natyror t\u00eb ujit e mjedisit, po iu damtohet barbarisht bukuria, po iu dhunohet hajnisht e harbutnisht krenaria e tyre lurjane, komb\u00ebtare e planetare. Kjo prej nga pakujdesia e banor\u00ebve e turist\u00ebve t\u00eb saj dhe deri tek bab\u00ebzia kriminale e keqtrajtimit e shfryt\u00ebzimit nga individ\u00eb, firma e vet shteti yn\u00eb i dy shekujve t\u00eb fundit. Nj\u00eb turist i huaj q\u00eb k\u00ebrkon bukurin\u00eb e rrall\u00eb n\u00eb Liqenet natyrore t\u00eb Lur\u00ebs ka rrezik t\u00eb p\u00ebsoj\u00eb tronditje psikologjike nga gjendja e tyre e deritanishme. Kjo p\u00ebr faktet se ka pas\u00eb nd\u00ebrhyrje pa kriter p\u00ebr nd\u00ebrtime t\u00eb \u00e7mendura argjinaturash, p\u00ebr nd\u00ebrtime aventureske kanalesh ujit\u00ebse, prerja pa kriter, pabesisht e posht\u00ebrisht t\u00eb pyjeve, ndotjet e shumta t\u00eb uj\u00ebrave nga mbeturinat e vizitor\u00ebve, mospastrimi i liqeneve, moskujdesi shkencor p\u00ebr pyjet, etj. T\u00eb gjitha k\u00ebto kan\u00eb krijue problematika ekologjike alarmante, degradim natyror kriminal t\u00eb territorit t\u00eb Kunor\u00ebs s\u00eb Lur\u00ebs, etj.<br \/>\nAt Lovro Miha\u00e7eviq, magjist\u00ebr i rishtar\u00ebve fran\u00e7eskan\u00eb n\u00eb kolegjin fran\u00e7eskan t\u00eb Zadrim\u00ebs (1883-1892), misionari boshnjak nga Kresheva e Bosnj\u00ebs, q\u00eb (s\u00ebbashku me misionarin tjet\u00ebr fran\u00e7eskan poetin Leonardo de Martino) pati ndikim t\u00eb madh n\u00eb jet\u00ebn e udh\u00ebt e t\u00eb madhit Gjergj Fishta, ishte dhe n\u00eb Lur\u00eb n\u00eb vitin 1907. Ai u ngjit dhe n\u00eb Kunor\u00ebn e Lur\u00ebs, tek liqenet e saj, si tek Liqeni i Madh, etj. Ky prift katolik, mik i p\u00ebrjetsh\u00ebm i Shqip\u00ebris\u00eb, n\u00eb nj\u00ebrin nga librat e tij p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb e Shqiptar\u00ebt, tek libri \u201cN\u00ebp\u00ebr Shqip\u00ebri\u201d \u2013 p\u00ebrshtypje udh\u00ebtimi, botue n\u00eb Zagreb m\u00eb 1911, shkruan tekstualisht: \u201cPak m\u00eb lart, mbi k\u00ebt\u00eb Liqen t\u00eb Madh, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb tjet\u00ebr m\u00eb i vog\u00ebl, i cili i jep uj\u00eb atij m\u00eb t\u00eb madhit m\u00eb posht\u00eb. Mua m\u00eb interesonte gjith\u00e7ka q\u00eb shihja k\u00ebtu n\u00eb k\u00ebt\u00eb lart\u00ebsi prej 2.000 metrash dhe u k\u00ebnaqa brenda dy or\u00ebve t\u00eb plota n\u00eb nj\u00eb qet\u00ebsi idilike natyrore, por p\u00ebr Liqenin mund t\u00eb them vet\u00ebm k\u00ebt\u00eb, madh\u00ebshtor dhe i mrekulluesh\u00ebm, por i l\u00ebn\u00eb pas dore t\u00eb Zotit dhe njeriut, k\u00ebshtuq\u00eb bukuria natyrore dhe me bukurin\u00eb e vet, e fsheh vendin e shkret\u00eb\u201d.<br \/>\nThon\u00eb e shkruajn\u00eb se nji gjerman, trajner futbolli, kur e vizitoi Lur\u00ebn m\u00eb 1989, kumtoi se \u201cisha p\u00ebr dy dit\u00eb n\u00eb Zvicr\u00ebn Shqiptare, aty ku Zoti ka falur shum\u00eb, por dora e njeriut ka punuar pak\u201d.<br \/>\nUn\u00eb e ndjej vet\u00ebveten si mik i Lur\u00ebs e i Lurjan\u00ebve, si njoh\u00ebs i visareve historike, kulturore e natyrore t\u00eb saj, q\u00eb kam shkrue sadopak p\u00ebr rrug\u00ebtimet, kontribute e problematika t\u00eb saj, m\u00eb duket se gjendja e Lur\u00ebs time\/ton\u00eb ka mbetur pothuaj nj\u00eblloj, si n\u00eb fillim (1907) dhe n\u00eb fund (1989) t\u00eb shek. XX si dhe n\u00eb k\u00ebt\u00eb shekullin e ri, XXI, n\u00eb k\u00ebt\u00eb dit\u00eb t\u00eb sodit: shtator 2016.<br \/>\nJo vet\u00ebm Toka e Qielli duhet t\u2019ua ruajn\u00eb madh\u00ebshtin\u00eb e bukurin\u00eb \u201cLiqeneve t\u00eb Lur\u00ebs\u201d dhe vet krahin\u00ebs etno-historike t\u00eb Lur\u00ebs, por dhe Shteti yn\u00eb duhet t\u00eb jet\u00eb dal\u00ebzot\u00ebs i tyre.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nga Ramiz LUSHAJ 1. K\u00ebto liqene akullnajore t\u00eb Periudh\u00ebs t\u00eb Kuaternarit, p\u00ebrndryshe: \u201csyt\u00eb e kalt\u00ebr t\u00eb Lur\u00ebs\u201d, mrekulli e bukuri gjeo-turistike e k\u00ebsaj krahine etno-historike t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb, shtrihen n\u00eb shpatin lindor t\u00eb Kunor\u00ebs s\u00eb Lur\u00ebs. Shpesh, n\u00eb gjeo-fizik\u00eb, thirren dhe \u201cLiqenet e Kunor\u00ebs s\u00eb Lur\u00ebs\u201d. Shkrimtari i madh shqiptar me fam\u00eb bot\u00ebrore, Ismail Kadare, kandidat [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":10892,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_seopress_robots_primary_cat":"","_seopress_titles_title":"","_seopress_titles_desc":"","_seopress_robots_index":"","_seopress_analysis_target_kw":"","footnotes":""},"categories":[9],"tags":[307,308],"class_list":["post-10891","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-turizem","tag-liqenet-e-lures","tag-ramiz-lushaj"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10891","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=10891"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10891\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10893,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10891\/revisions\/10893"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/10892"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=10891"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=10891"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ulqini-online.com\/sajti\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=10891"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}